Reiziger

IN HET WATER KIJKEN


In een heldere vijver in Transsylvanië
aan de voet van een Draculaburcht
zag ik een salamander uit de diepte

omhoogkomen, majesteitelijk traag,
een bel lucht happen en met een nonchalante
beweging weer naar de bodem zakken.

Dinosaurus en ruimtewandelaar tegelijk:
een mens in een salamanderpak verlaat
het zonnestelsel omdat de centrale ster sterft.

Reiziger tussen wier, torren, sterrennevels,
spiegeling van de Draculaburcht.
Steeds beter besef je dat wat je ziet

niet de waterwereld hier beneden is of
het ijle heelal boven, maar de toekomst
van wie zich daartussen bevindt.


© Rouke van der Hoek



Uit: Rouke van der Hoek Wolventeldag, Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2008

Tijdreizigers

BEGRAAFPLAATS BROEKHEM


Op de helling boven de huizen
rustten haagomsloten de rustenden
in aarde die onbeweeglijk leek
tot graafmachines om wille van
een egaal bedrijventerrein
(echo van het motto: werk, werk, werk)
een hap uit de heuvelvoet namen.
Sindsdien zakken de zerken scheef
scheuren hardstenen dekplaten
staan asters uit het lood
schuift, kortom, de voormalige bevolking
inclusief mijn schoonouders,
heeroom, Jan Hanlo, Hubertina Nix
(om maar enkelen te noemen)
onherroepelijk terug naar het dorp.
Alwaar zij hun oude werk op zullen nemen.

Gemeente en kerkbestuur kijken
zwijgend toe alsof ze respecteren
de ondervinding van deze tijdreizigers
dat het leuker is
geschiedenis te maken
dan geschiedenis te zijn.



© Rouke van der Hoek



Uit: Rouke van der Hoek Bodemdaling, Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2005

Onbevreesd

INBURGERING


Uit het Geuldal is een ree zonder struikelen
over A2, spoorbaan, spoorbaan, weg en weg gekomen.
Heeft zich gevestigd in de weiden bij Vaeshartelt.*
Ree alleen in een reeloze omgeving,
uitgeschakeld voor de voortplanting van de soort.
Meldde het zich daarom aan
bij de schapen van Van de Boorn?
Het loopt tussen de schapen,
slaapt tussen de schapen,
begroet elke ochtend onbevreesd
de dienstdoende verzorger.
Maar tot verbazing van haar weidegenoten
beheerst ze nog de kunst
van het sierlijk springen
over hoge hekken.
Sindsdien wordt de buurt
tot diep in de avond geplaagd
door doffe dreunen
en de ijzeren nagalm
van de omheining.


© Rouke van der Hoek



* Vaeshartelt is een kasteel bij Maastricht (Rothem)


Uit: Rouke van der Hoek Bodemdaling, Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2005

Rugnummers

DE SCHILDPADDENRACE


Wordt de plank opgetild, komt het invasieleger in beweging.
Desert Storm avant la lettre in de dierentuin.
Dertig kleine tankjes, rugnummers op het schild gekalkt,
beginnen aan een etappe van vier meter,
naar de streep in het zand waarachter
slablaadjes lokkend liggen uitgestald.
Met de vrienden van straat en school
gokken op het winnend nummer.
Maar vooral kijken hoe ze
adembenemend traag
naar alle kanten uitwaaieren.
Herkennen: het tempo waarin je eigen jonge dagen varen
- maandenlange reis tussen ochtend en avond -
en ook geen idee waar het heen moet.
Toch snel van elkaar verwijderd raken
alsof
(drang tot diversiteit
die de schepping eigen is)
het uiteenvallen van de levenslopen
zich al aankondigt.
Daarna limonade.


© Rouke van der Hoek



Uit: Rouke van der Hoek Bodemdaling, Amsterdam, Atlas, 2005


illustratie:
Hanne Wetzer, uit: Eindhoven Dichtstad IV

Boordlicht

'S NACHTS


's Nachts varen de landstreken naar huis.
Op volle kracht, elkaar met brandend boordlicht
omzeilend. Het schuurt aan boomwortels,
boegwater klotst in vijvers.

's Nachts wonen we in Midden-Duitsland.
Langs het raam schaduwen de hardnekkigste
creaturen van de gebroeders Grimm, zijzelf wellicht,
treurend om iets van duizend jaar geleden,

ze zijn het vergeten.

's Nachts sluit zich om ons het bos
vol echo's van boerenkrijgen. Kinderen
door wanhopige ouders achtergelaten
bidden om wedergeboorte uit een wolf.

Maar kijk, tussen de stammen een licht!

Dan is het tijd. Ochtend. Opluchting.
Hun lot is toch niet ons lot.
Varen terug. Tongval weer vertrouwd.
Enige twijfel blijft.


© Rouke van der Hoek


Uit: Rouke van der Hoek Het magnetische noorden, gedichten Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2001

Monument

ANSICHTEN



De Vrijlandtstraat te Pernis (huizen).
De Grootestraat te Goor (huizen en winkels).
De Twentse Bank naast het monument voor de gevallenen.
Veerdam Ameland vanuit de lucht.
Brug bij Sluis 11.
Kleuterschool. Hotel. Gekanaliseerde beek.
Ooit schaamden we ons niet voor de werkelijkheid
die we hadden gemaakt. Ongegeneerd gefotografeerd
en erop vertrouwend dat de wereld overal anders was,
stuurde men zwart-wit ansichten van de ene plaats
naar de andere.
Achterop karig beschreven.
Groeten van …
Gefeliciteerd.
Via deze kernachtige communicatie
vulde zich het beeld van ons land.
Een land van zachte grijstinten
en ordelijke lijnen.




© Rouke van der Hoek



Uit: Rouke van der Hoek Bodemdaling, Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2005

Luchtdruk

TEGEN DE HERFST


Kijk, een wesp is een gat in de lucht
ter grootte van een wesp
gevuld met wesp

niet met lucht. Cruciaal:
meer wespen > hogere luchtdruk > zomers weer.

Daarom: laat je niet slaan, blijf, help
de lucht onder druk te houden

opdat ons systeem niet bezwijkt.
Maar geen ziel die dat begrijpt.

Met dunne stemmen nemen ze afscheid:

Go wesp, wesp

moge het lied van je vleugels
je ver vergezellen.



© Rouke van der Hoek



Uit: Rouke van der Hoek Het magnetische noorden, gedichten Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2001

Sneeuwlandschap

EEN KRIJGER VERDWAALD


Onze uitbundige rookoffers
mishaagden de goden.
Ze namen ons de winter af.

Eindpunt voor het sneeuwlandschap in de schilderkunst.
Helaas, Avercamps staalkaart van schaatshoudingen.
Vaarwel, geurloze bloemen op de ruiten van onze kinderkamers.

Niet meer dan één terrasloze maand
en het krabben van de autoruit
als herinnering aan voorheen het witte, dode seizoen.

Bevroren tenen, dichtgesneeuwde loopgraven
of afdrijven op een ijsschots op de Zuiderzee.
Wat rest ons zonder deze strijd tegen de elementen?

Een beetje duwen tegen eigen vlees.
Kinderen maken die duwen
tegen hun eigen vlees.


© Rouke van der Hoek


Voor méér nieuw werk van Rouke van der Hoek, zie de website van de dichter:
http://www.roukevanderhoek.nl/rh.nieuwwerk.htm

Niemand die het dak afkomt

ONTSNAPPING



Springt de slagboom open, klinkt gedempt gejuich.
Massaal spurt de fabrieksbevolking avond en
aardappels tegemoet. Heilig huis vol vrije tijd.

Golf van zwarte rijwielen klotst door de stad.
Een eindeloze rij Belgische bussen transporteert
de bloem der Kempen over de Aalsterweg,

duttende hoofden achter glas. Zien niet hoe
de stad zijn vleugels uitslaat. Nieuwbouwwijken
schuiven boerenbedoening voor zich uit,

brokkelige stadsrand, cirkel waarbinnen het gist.
Bestorming van Katholiek Leven als Adamo optreedt.
Rokerige cafézalen, opgejut door bas en drums,

opmars van rock & roll. Toch niemand die
het dak afkomt. Integendeel, het gekapte bos
onder de klinkers herrijst twee etages hoger:

woud van antennes, zelf geproduceerde ogen
en oren, reikhalzend naar trillingen in bovenste
luchtlagen, waar de toekomst geschreven wordt


 
© Rouke van der Hoek




Uit: Rouke van der Hoek Bodemdaling, Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2005

Scheefgroei

HET MAGNETISCHE NOORDEN




Niet de ijzige zee waarheen gewezen
waar de naald steeds verder uitslaat
hulpeloos ronddraait
maar de afwijking zelf in het kompas.

Niet de ondergrondse ijzerstromen
Aardes rollend hoofd
maar de herhaalde sprong van de kat
naast de mus.

De verdraaiing van je stem op de bandrecorder.

Ook de onbedoelde faux pas
het drijven op je tweede talent
het hartstochtelijk meewerken
aan zekere scheefgroei in je leven.

Het is de reden waarom je onverwacht
stilstaat op straat

maar vooral: de sprong naast de mus
en denken dat je wat hebt.




© Rouke van der Hoek



Uit: Rouke van der Hoek Het magnetische noorden, gedichten Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2001

Over links, over rechts

PLATTE KNOOP


Twee touweinden
die elkaar symmetrisch omhelzen.
Basale schoonheid.

Al zó lang in mijn motoriek dat ik hem
in het donker kan leggen:
rechts over links, links over rechts.

Natuurlijke bondgenoot
van vingerdragende soorten
- voorwaarde voor onze veehoudende geschiedenis.

Matrozen van de Armada, onder golven geborgen,
karavaangeleiders op de Zijderoute,
vissers in kleine bootjes op rimpelende meren

kenden de platte knoop. Wij geven wij hem door
aan leergierige kinderen, verknopen
de levens van nieuwgeborenen en doden.


Rouke van der Hoek

Voor méér nieuw werk van Rouke van der Hoek, zie de website van de dichter:
http://www.roukevanderhoek.nl/rh.nieuwwerk.htm

Nieuwe verf

ODE AAN DE MIJNSTREKEN

Kille winters hangen rond in de mijnstreek.
Zwart-wit geschilderde gevels, geur van tucht
en haveloze daken. De schachttorens en de
steenberg, nog te zien op jouw doopoorkonde,

liefste. Borinage, Merthyr Tydfil, Katowice,
Lotharingen, Kerkrade, Stolberg, Genk, Geleen:
vulkanen, roervaten van de geschiedenis.
Ze zuigen aan, ze mengen en ze stoten uit

wanneer de groeven zijn uitgeput. Als bruinkoolstof
verwaaien de mensen over het land. Neerslag.
Lang voor de TV uniformeerden de mijnstreken
de beschavingen in Europa. Kinderrijkdom,

blaasorkesten en treurnis. Ondergewaardeerd
zijn mijnstreken de zwarte vlekken op landkaarten.
Men wil ze wegpoetsen, schoppen als honden,
maar ze grommen en leggen zich terug.

Met weggebulldozerde mijnen kan men ze
Bloemoord of Parkstad noemen, onder de
nieuwe verf schemert de oude naam.
Slapende vulkanen, grimmige dromen.

© Rouke van der Hoek

Uit: Rouke van der Hoek Bodemdaling, gedichten. Amsterdam, Atlas, 2005

Bodemdaling was de Poëzieclubkeuze van het najaar van 2005, de jury in dat jaar bestond uit Judith Herzberg en Ed Leeflang. De bundel werd genomineerd voor de derde J.C. Bloem-prijs 2007. Bovenstaande gedicht is ook vertaald in het Duits, als Ode an die Kohlereviere.

Eind jaren zestig, Kerkrade (tegenwoordig onderdeel van het bestuurlijk conglomeraat "Parkstad"):

afbraak van de oudste steenkoolmijn van Europa, de Domaniale.

© foto Archief Wim Jongsma

Foto boven: Mijnwerker, Oost-Europa

Tweedehands lucht

HISTORIE VAN DE ZUURSTOF


Vermoedelijk snuif je nu een zuurstofmolecuul op
die ook door de longen van Napoleon ging
tijdens de slag bij Waterloo.

Vrijwel zeker inhaleer je lucht die door de Führer
is uitgeademd in de bunker, Berlijn 1945.
Geharnaste statistici hebben dit uitgerekend.

Bepaalde leiders laten zich niet wegblazen,
al is de bunker verdonkeremaand
en de halfverbrande Hitler, op een kaakbeen na,

bij Moskou begraven. Zodat hij toch zijn doel bereikte.
Wordt de wereld er intussen mooier op? Beter?
Hoe harder we de steen vooruit duwen,

des te verder rolt hij steeds opzij.
Trots betreden we een nieuw tijdperk
maar ademen tweedehands lucht.


© Rouke van der Hoek


in: Ouverture Maastricht, gedichten in het Engels en Nederlands (Hans van de Waarsenburg, ed.), Maastricht International Poetry Nights Series i.s.m. Ralf Liebe Verlag, oktober 2008

Polders, duinen

VOGELGIDS




Dit boek vertelt wat mensen in ze zagen:
kneu, tapuit, paapje, wielewaal.
Voorouders wijzend, roepend op het veld
tot het juiste woord langs vliegt, ze knikken,

namen zijn gedeeld gevoel.

Pinksterfeest na pinksterfeest: klauwier,
hop, smelleken, wouw, smient, dodaars.
IJsvogel, buik vooruit, als vlam biddend
boven blijde gerimpelde koppen.

Daarom vogels kleuriger afgebeeld dan het grauw
gescharrel buiten, makkelijke prooi zo
voor de vrienden van blz. 96 en verder:
havik, sperwer, valk, valser geschminkt

dan Judas in het passiespel.

De vogelgids heeft mij ver gebracht. Polders.
Duinen. Limburg. Ontmoetingen. Liefde.
Soms zie ik nog iets vliegen dat op
een bladzij uit de vogelgids lijkt.


 
© Rouke van der Hoek


 
Uit: Rouke van der Hoek Het magnetische noorden Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2001

Iemand moet zich als eerste

WOLVENTELDAG

Vanuit Apennijnen en Karpaten naderen ze,
met fluwelen stap. Gezwind. De grens al gepasseerd.
Schutkleur aangepast aan bankgebouwen

en spiegelende kantoorcomplexen.
Zoals jij je vaste route volgt, volgen zij jou
behalve als je je omdraait. Uitgerekend

nu je net verlost bent van landarbeid,
zweet des aanschijns, pijnlijk bevallen
- een virtueel leven voor je -

valt de oproep voor de wolventeldag op de deurmat:
Ga naar buiten, breng de hand aan de mond en huil...
Registreer de reacties op het formulier.

Geen antwoord van achter de uitvalswegen?
Ga door. Schaam je niet.
Iemand moet zich als eerste blootgeven.


Rouke van der Hoek

- titelgedicht uit: Rouke van der Hoek Wolventeldag,
Amsterdam, Atlas, 2008
(derde bundel van deze dichter, verschijnt eind mei as.).

Van der Hoek debuteerde, na enkele kleinere uitgaven, in 2001 met Het magnetische noorden. In 2005 verscheen Bodemdaling, de Poëzieclubkeuze van dat najaar. De jury van dit gezelschap - Judith Herzberg en Ed Leeflang - oordeelde over Van der Hoeks tweede bundel:
“Originele en geestige gedichten over veranderingen van stad en land, van zeden en gewoonten. Geen nostalgisch geklaag, maar precieze observaties en blijmoedige lyriek over uiteenlopende onderwerpen als de kastanjemineermot, nieuwe aardappels, vitrage, kabels en riolen, tuinbonen, sperwers.”
Bodemdaling belandde met een nominatie ook op de voordrachtslijst voor de derde J.C. Bloem-prijs, 2007.
In 2005 werden 14 gedichten van Rouke van der Hoek, met aquatinten van Stijn Peeters, bibliofiel uitgegeven onder de titel Gedempt gejuich (In de Bonnefant, Maastricht).

Critici prijzen Van der Hoeks werk als "verrassend, bij geen richting onder te brengen".
"Ontsnapt aan de censuur van de Hollandse canon heeft deze poëzie misschien wel meer overlevingskracht dan deze dichter zich bewust is," meende wijlen dichter-recensent Herman de Coninck ooit in het Belgische dagblad De Morgen. Van der Hoek werd daarin "een uitstekende frutselaar" genoemd, naar aanleiding van de verschijning van Doorgewinterd landschap (Landgraaf, Herik, 1992). Deze oerbundel van Van der Hoek kreeg een jaar later ook een nominatie voor de C. Buddingh' prijs.

Volgens uitgever Atlas heerst in de nieuwe bundel Wolventeldag "een verontrustend kalme toonzetting. Lankmoedig, toegankelijk en met een prettig vleugje humor weet Van der Hoek de lezer terug te voeren in een doolhof van tijd dat altijd uitkomt bij het nu".