Grote zot

ROTTERDAM


Alleen Erasmus, een mangaanbronzen standbeeld,
dat een blad omslaat op alle hele uren,

lovend de zotten, de dwazen, de narren, de malle
moertjes en stomme vaders,

lovend de morsige, gebogen, ellendige, rimpelige,
kaalhoofdige, tandeloze, godgeleerde grijsaards,

zijn collega's, die zich afvroegen, in alle ernst,
in prismapockets met plastic omslag,

of God de gestalte van een vrouw kon aannemen, van
een duivel, een ezel, een pompoen of een keisteen.

Want, zeiden zij, hoe moet een pompoen gepreekt
hebben en hoe wonderen verricht?

En hoe had hij moeten worden gekruisigd? Gij... gij...
hoe zal ik U anders noemen dan: grote zotten?

29 mei 1527 schrijft hij dan aan Nicolaas Cannius,
Erasmus, de grote putrοpolitaan,

die in Frankrijk woonde, in Italië bij de mensen,
tenslotte in Bazel waar hij stierf:

'Gij moet volgens mij geen kosten maken
Om Holland terug te zien...'



© Riekus Waskowsky


Oorspr. in: Tant pis pour le clown, Amsterdam (1966)
- naderhand opgenomen in Riekus Waskowsky Verzamelde Gedichten -samenst. Rien Vroegindeweij en Erik van Muiswinkel. Met Riekus Waskowsky 1932-1977, een introductie door Gerrit Komrij. Amsterdam, uitg. Bert Bakker, 1985

Voor claims van een andere stad, zie:
http://www.erasmusgouda.nl/

Bloemenweide of - die Qual der Wahl

Als men mij zou verzoeken het mooiste gedicht uit de Nederlandse poëzie te kiezen,
zou ik net zo ontsteld kijken als wanneer men mij zou vragen de mooiste bloem
uit een overdadig bloeiende bloemenweide te plukken.


JAN WOLKERS - dichter, beeldhouwer, schrijver

Van een 'voorbij tijdperk'

Ik loop liever door brandnetels dan dat ik poëzie lees,
laat staan schrijf. Wie durft dat nog?
Dit is dus geen poëzie.
Dit is een oorlogsverklaring aan de dichters,
de fossielen van een voorbij tijdperk.


- H. H. TER BALKT, dichter

Een verlossende pil

HOSTIE


In de waan dat ik dit schrijf
En in de hoop dat jij dit leest
En in de wanhoop dat dit lijf
Zich enkel droomt wat is geweest
Leg ik de boeken neer vandaag.

Het is nu middernacht. De vraag
Wat ik hier aan moet met mijn botten
Gaat nu slapen in een pil,
Een hostie die mij zal verlossen
Van jouw afwezigheid. Wees stil.


Leonard Nolens


Uit: Leonard Nolens Manieren van leven. Amsterdam, Em. Querido's Uitgeverij 2001.

Hostie kreeg de Gedichtenprijs 2001, een prijs die telkens eind januari wordt uitgereikt voor de drie beste - nieuwe - gedichten van het voorafgaande jaar. Zie ook www.poetry.nl

Meneer 1 t/m 11

DE DAG


Meneer één legt zijn handen op tafel dan weer
op zijn schoot stamelt over een geweer dat hij
verborg toen verkocht het leger riep hem op hij
had geen wapen en dat was twee jaar cel.

Meneer twee komt met zijn vrouw hoogzwanger
en nog meer zwanger is de angst in haar ogen
ze verlieten hun dorp honger en werden gepakt.
Meneer drie heeft een agent geslagen wist hij niet.

Meneer vier liep zomaar de grens over waar zijn
kinderen zijn weet hij niet eigenlijk weet hij
niets. Vijf en zes hebben wel hun papieren.
Zeven weet ook alle data nog heel precies.

Meneer acht is 's nachts van zijn bed gelicht
en betaalde flink. Het verhaal van meneer negen
lijkt sprekend op meneer één weer dat geweer.
Tien en elf zijn uit hetzelfde dorp dat was de dag.

De meneer die mijn baas is legt de dossiers
heel precies op een stapel bergt zijn pennen
op. Dat was de dag het schiet niet op er was
dit keer alweer geen echte vluchteling bij.


Gedicht van - anonieme - Cambodjaanse vrouw die als tolk ­werkte bij de VN-vluchtelingenοrganisatie in een opvangkamp in Thailand.

In: Daan Bronkhorst (samenst.) Liefde kon maar beter naamloos zijn – 150 dichteressen voor Amnesty International, 2000, Breda, De Geus.

Most hom nog bruken?

Lourdes


Toen hij uit de Grotte Miraculeuse kwam
zaten er in elk geval
2 nieuwe banden aan z'n invalidenwagentje.


 *



High Boer High


Most hom nog bruken
of zel ik 't kerset aandoun?



*



Zeer vrij naar het Chinees



De zon gaat op, de zon gaat onder.
Wat doet die boer nou toch weer?



*



Zonder hoop - ook invaliden
kunnen maar tot hun 35ste jaar
aan sport doen.
Hemel en aarde
zijn niet menslievend.

Wees blij!


RIEKUS WASKOWSKY (1932 - 1977)

Oorspr. in: Slechts de namen der grote drinkers leven voort, Amsterdam, Bezige Bij (1968)

- later opgenomen in Riekus Waskowsky Verzamelde Gedichten -samenst. Rien Vroegindeweij en Erik van Muiswinkel, met een introductie door Gerrit Komrij. Amsterdam, uitg. Bert Bakker, 1985

Tweedehands lucht

HISTORIE VAN DE ZUURSTOF


Vermoedelijk snuif je nu een zuurstofmolecuul op
die ook door de longen van Napoleon ging
tijdens de slag bij Waterloo.

Vrijwel zeker inhaleer je lucht die door de Führer
is uitgeademd in de bunker, Berlijn 1945.
Geharnaste statistici hebben dit uitgerekend.

Bepaalde leiders laten zich niet wegblazen,
al is de bunker verdonkeremaand
en de halfverbrande Hitler, op een kaakbeen na,

bij Moskou begraven. Zodat hij toch zijn doel bereikte.
Wordt de wereld er intussen mooier op? Beter?
Hoe harder we de steen vooruit duwen,

des te verder rolt hij steeds opzij.
Trots betreden we een nieuw tijdperk
maar ademen tweedehands lucht.


© Rouke van der Hoek


in: Ouverture Maastricht, gedichten in het Engels en Nederlands (Hans van de Waarsenburg, ed.), Maastricht International Poetry Nights Series i.s.m. Ralf Liebe Verlag, oktober 2008

Ziekte

MISVERSTAND

Dit wordt geen droef gedicht. Ik weet niet goed
waarom ik dit geheim ophoest, maar sinds een maand
of drie geloof ik meer en meer dat poëzie
geen vorm van naastenliefde is. Eerder een ziekte
die je met een handvol hopeloze idioten deelt,

een uitgekookte klacht die anderen vooral verveelt
en 's nachts - een heelkunst is het niet.
De kamer blijft een kamer, het bed een bed.
Mijn leven is door poëzie verpest en ook
al wist ik vroeger beter, ik verbeeld me niets

wanneer ik met dit hoopje drukwerk vierenzestig
lezers kwel of, erger nog, twee bomen vel.


© Menno Wigman


Uit: Menno Wigman Zwart als kaviaar. Amsterdam,
Bert Bakker, 2001

Aanname

GESPREK MET EEN DICHTER

Bent u een dichter?
Ja, dat ben ik.
En hoe weet u dat?
Ik heb een gedicht geschreven.
Als u een gedicht hebt geschreven, betekent dat dat u een dichter was.

Maar wat nu?
Ik zal nog eens een gedicht schrijven.
In dat geval zult u misschien nog eens een dichter zijn. Maar hoe

zult u weten dat het een gedicht is?
Het zal net zo'n gedicht zijn als het laatste.

Dan zal het zeker geen gedicht zijn. Een gedicht is maar eenmaal

en kan niet nog een keer net zo zijn.
Ik denk dat het net zo goed zal zijn.
Maar dat kunt u niet denken. Ook de kwaliteit van een gedicht is

maar eenmaal en hangt niet van u af, maar van de omstandigheden.
Ik neem aan dat ook de omstandigheden net zo zullen zijn.
Als u dat aanneemt, bent u nooit een dichter geweest en zult u dat

nooit worden. Waarom denkt u dan dat u een dichter bent?
Tja, ik weet het eigenlijk niet...
En wie bent u?


© Miroslav Holub

Uit: Miroslav Holub De geboorte van Sisyphus - een keuze uit de gedichten en

andere teksten 1958-1998, samengesteld en uit het Tsjechisch vertaald door Jana Beranová,

Amsterdam, De Bezige Bij, 2008

Lauwe wind

Etalage van boekantiquariaat Raster te Rotterdam.
Foto Han van der Leur


De jurk van Marylin

Ooit boven dat rooster,
een lauwe wind veroverde haar dijen
troebele ogen gericht op gretige lenzen.
Onze adem gestokt door de voortschrijdende onthulling.

Happy birthday, dear mister president.
Ontblote geheimen in first lady's bedroom,
onbeteugelde wellust, door op drift geraakte steroïden.

Ondraaglijke weelde,
door tranquillizers gesloopte goddelijke welvingen.


© TOINE VREULS

Vrije dichtkunst

Eindelijk is de poëzie vrij

niemand leest haar meer

REMCO CAMPERT

Gemompel 7, in: Remco Campert Nieuwe herinneringen (gedichten).

Amsterdam, De Bezige Bij, 2007.

Het hart, een opwindtrein

Autopsychografie

(Autopsicografia)


De dichter wendt slechts voor.
Ηij veinst zο door en door
Dat hij zelfs voorwendt pijn te zijn
Zijn werkelijk gevoelde pijn.


En zij die lezen wat hij schreef,
Voelen in de gelezen pijn
Niet de twee die hij geleden heeft,
Maar een die de hunne niet kan zijn.


En zο rijdt οp zijn rails in 't rond,
Tot vermaak van onze rede,
Die οpwindtrein, in dichtermοnd
Ook wel `het hart' geheten.


(1.4.1931)

FERNANDO PESSOA


Uit: Fernando Pessoa Gedichten (Poesias), Amsterdam, Arbeiderspers 1982, 2e herz. dr.
© Vertaling uit het Portugees, keuze en nawoord: August Willemsen

Stadsdichter

EEN HANDJE WOORDEN

Vandalen braken vannacht

in bij een kleindierenvereniging.

Ze verschaften zich toegang

door de deur te forceren.

Verminkten vervolgens vijftien

parkieten door hun pootjes

af de draaien, knepen dertien

kanariepieten tot moes en smeten

tweeëntwintig eieren van zeldzame

volièrevogels stuk tegen de wand

van het hok. De inbrekers namen

een lokeend en een ganzenbord mee.

© Jana Beranová

Uit: Jana Beranová Tussentonen. Gedichten. Breda, De Geus 2004.

Het Rotterdamse gemeentebestuur heeft Jana Beranová vandaag benoemd tot nieuwe stadsdichter.
Met de aanstelling van de in Tsjechië geboren schrijver-vertaler, die geldt voor 2009 en 2010, kiest Rotterdam "voor een dichter die een ambassadeur is voor de poëzie, zich op de multiculturele samenleving van de stad richt en er met alle zintuigen voor wil gaan", aldus een gemeentelijk persbericht.

Jana Beranová schrijft proza en poëzie, vertaalt en presenteert. In 2008 ontving zij de Erasmusspeld voor haar inzet voor de Rotterdamse letteren. Beranová heeft een roman en zeven dichtbundels op haar naam staan. Daarnaast was ze betrokken bij tal van literaire activiteiten en boekprojecten. Ook vertaalde de Tsjechisch-Nederlandse werk van onder anderen Milan Kundera (proza), Miroslav Holub en Jaroslav Seifert (gedichten).

Voor haar inspanningen voor de Tsjechische literatuur kreeg ze in 2005 in Praag een bijzondere onderscheiding. Daarnaast is ze een veel geziene gast op literaire podia en werkt ze graag samen met beeldend kunste­naars. Ook doceert ze poëzie aan de Schrijversvakschool in Amsterdam.

Kort na de tweede wereldoorlog, in 1948, vluchtte Jana Beranová - als kind - met haar ouders uit het toenmalige Tsjechoslowakije.

In 1975 vestigde ze haar naam met een inmiddels beroemde tekst, aanvankelijk geschreven voor een rijmprent (affiche) van Amnesty International.

als niemand

luistert

naar niemand

vallen er doden

in plaats van

woorden

Nu de bomen nog

VERANTWOORDELIJK


Ik voel me zo verantwoordelijk vandaag.
Die duif bij voorbeeld, in de dakgoot
van het huis hier tegenover, kijkt
me telkens vragend aan.

Ik waarschuw hem: nu
moet je gaan, dan kom je niet te laat.
En goddank, inderdaad,
hij slaat zijn vleugels uit.

Als ik er toch niet was.

Maar nu de bomen nog.
Die halen het nooit.


© Erik Menkveld


Uit: Erik Menkveld De karpersimulator. Amsterdam, De Bezige Bij, 1997.

Debuut, bekroond met de C. Buddingh'-prijs en de Van der Hoogtprijs.

Ook jij, ook jij

BILDZEITUNG


Du wirst reich sein
Markenstecher Uhrenkleber:
wenn der Mittelstürmer will
wird um eine Mark geköpft
ein ganzes Heer beschmutzter Prinzen
Turandots Mitgift unfehlbarer Tip
Tischlein deck dich:
du wirst reich sein.

Manitypistin Stenoküre
du wirst schön sein:
wenn der Produzent will
wird die Druckerschwärze salben
zwischen Schenkeln grober Raster
mißgewählter Wechselbalg
Eselin streck dich:
du wirst schön sein.

Sozialvieh Stimmenpartner
du wirst stark sein:
wenn der Präsident will
Boxhandschuh am Innenlenker
Blitzlicht auf das Henkerlächeln
gib doch Zunder gib doch Gas
Knüppel aus dem Sack:
du wirst stark sein.

Auch du auch du auch du
wirst langsam eingehn
an Lohnstreifen und Lügen
reich, stark erniedrigt
durch Musterungen und Malz-
kaffee, schön besudelt mit Straf-
zetteln, Schweiß,
atomarem Dreck:
deine Lungen ein gelbes Riff
aus Nikotin und Verleumdung.
möge die Erde dir leicht sein
wie das Leichentuch
aus Rotation und Betrug
das du dir täglich kaufst
in das du dich täglich wickelst.


© Hans Magnus Enzensberger


Uit: H. M. Enzensberger Verteidigung der Wölfe gegen die Lämmer (1957), Frankfurt a.M., Suhrkamp

Als een offer van de Azteken

HARTTRANSPLANTATIE


Na een uur

waar het hart was
gaapt in de borstkas een afgrond

als in een offer van de Azteken, als

in een modellandschap
nadat de mensen zijn uitgestorven.

Trommels van buitenlichamelijke omloop

introduceren
een onhoorbare symfonie
uit de nieuwe wereld.

Het is als vallen uit een vliegtuig, de lucht koeler

en koeler, condenseert in het onvermijdelijke

maanlicht, wolken naderen en scheuren uiteen, onder

de linkervoet, onder de rechtervoet
pulseert in contrabeweging microscopisch landschap

met haarvaten van wegen, voddenhanden zoeken

de niet-bestaande heerser van bloed, zoek God,

mocht Hij te vinden zijn, oren suizen
door het gepiep van iets als ruimtemarmotten,

onverschillig vleermuisvlies groeit tussen de zenuwen,

het is onfatsoenlijk voor grote harten de panlek te

laten blijken.

Het is als vallen uit een vliegtuig

vóór het oog van de Schepper

in groene jas en
met rubberhandschoenen.

Daar brengen ze al in geschaafd ijs
het nieuwe hart
als een trofee

van de Tachtigste Rampenolympiade.

Kamer wordt gehecht aan kamer,
aorta aan aorta,
drie uur eeuwigheid
heen en terug.

En slaat het hart aan
en springen de potentialen
als synthetische schaapjes
op het groene beeldscherm,
dan is het net een modelslagveld

waar leven en geest
gevochten hebben

en beide hebben gewonnen



© Miroslav Holub



Uit: Miroslav Holub De geboorte van Sisyphus - een keuze uit de gedichten en

andere teksten 1958-1998, samengesteld en uit het Tsjechisch vertaald door Jana Beranová,

Amsterdam, De Bezige Bij 2008

Verzinsel

THUISKOMST

Ik heb je lief, al kan ik het niet weten.

Ik bedenk het als je thuiskomt van een dag

in je leven. Maar het is geen gedachte.

Je streelt mijn wang en wie weet,

dat gebaar. Het wordt duizend keer gemaakt

voor het bestaat. Hangt je jas aan de kapstok,

iets van niets, maar morgen ontbreekt het

misschien. Of schudt de dag uit je haar.

Wat ik dan daarin zie, is het begin.

Het huis ontstaat, de tafel neemt plaats,

wij veroorzaken elkaar. Het is toch niet

dankbaar dat iemand dit alles verzint.

Bernard Dewulf

Uit: Waar de egel gaat (1995), Amsterdam, Atlas

Ook in: Gerrit Komrij's De Nederlandse poëzie van de 19e en 20e eeuw, in 1.000 en enige gedichten. Amsterdam, Bert Bakker 1996

Bernard Dewulf (1960) is journalist en columnist bij het Vlaamse dagblad De Morgen, kunstkenner en ex-redacteur van het Nieuw Wereldtijdschrift. Voor Waar de egel gaat ontving hij in 1996 de Debuutprijs voor een buitengewone dichtbundel en de Belgische ASLK-prijs voor een opmerkelijk literair debuut.

Potten inkt en rekenen

NIET TE BESCHRIJVEN

Niet te beschrijven
wat een geur doet in je neus
en in het weke van je hersenen,
een bloem, een strandlucht.

Laatst liep ik op de weg
toen langs mij streek een vleug van vroeger,
van potten inkt en rekenen,
wat ik in der eeuwigheid zou zijn vergeten,
ik liep ertegenop.

Men zegt dat van bepaalde vlindersoorten
het reukvermogen
zich uitstrekt over kilometers,
maar of het nu de natuur is
of een oude school,
of een meisje dat in je armen staat
en geurt als zeven jaar geleden
of, als het heeft geregend,
de hartverscheurende kracht van een naaldwoud-
je noemt het,
maar beschrijven kun je het niet.

Gerrit Krol

Uit: Gerrit Krol Polaroid. Gedichten 1955-1976. Amsterdam, Querido 1976.
Ook in: Gerrit Komrij - De Nederlandse poëzie van de 19e en 20e eeuw, in 1000 en enige gedichten. Bloemlezing, Amsterdam, Bert Bakker 1979

Het kapje van het ei

EEN BESLISSEND ONTBIJT


Hoe zal het gaan? Een reuzin,
regelloos, hakt het kapje
van dit ei, mijn arme hoofd.

Haar lenige tong likt kleuren
en klanken, de herinneringen
en alle verbindingen daartussen

mijn levenswerk plakt vermorzeld
tegen haar verhemelte. Hoe zij
dan slikt. Heerlijk. Leeg

zal ik achterblijven, eens, spoedig,
later. Niets meer weten, niets
dat mij invalt. Geen ik, niet mij.

Zo zal het gaan. En nu:
aan het werk. Het kan niet
anders, er moet gegeten worden.



© Anna Enquist


Uit: Anna Enquist De tweede helft. Amsterdam, De Arbeiderspers, 2000 

Hoe sê mens dit

HOE ZEG JE DAT



Ik weet echt niet hoe ik het zeggen moet
je verwinterde getrimde baard is misschien
te ná, mij voor taal te dichtbij, te kiezelgrijs

ik weet werkelijk niet hoe ik je ouder wordende lijf moet weergeven
zonder de woorden 'verlies' of 'fataal'. Ik heb geen idee
ik weet niet waarom het woord 'rimpels' zo banaal klinkt
ik weet niet hoe ouder worden moet klinken in taal

de irissen van je beruchte blauwe ogen
zijn intussen doordesemd geraakt met groen
maar dan stamelender en inniger - twee

blijvende koelten die mij een leven lang liefhebben
mijn wijsvinger trekt je wenkbrauwen na
waaruit haren groeien als bliksemschichten
gezicht dat ik liefheb: gezicht van verwering

als ik je tegen me aandruk voelen je haren als dons
je hoofdhuid verbaast me om zijn textuur - evenals
de lange groeven die van je oren naar je hals lopen

de mond die geniaal aan mootjes hakte rust nu
geurig tegen mijn slaap genadig als brood
je handen laten mijn borsten als glazen donkere
wijn in hun palmen zinken misschien wil ik wel zeggen

dat ik je dikke buik zo sexy vind
dat een erectie tegen de lichte glooiing
mij het water in de mond doet lopen misschien wil ik

wel zeggen dat ik mij voor de eerste keer
kan overgeven aan je dijen vanwege hun weke
witheid, dat ik het zachte lubberen van je billen
liever heb dan de jonge harde opgefokte geilheid

van vroeger het gaat je bij seks niet meer
om jezelf, maar om mij het gaat
je niet meer om de voortplanting, maar je

wijdt je in alle rust aan mij - in
deze schat aan ervaring strek ik me uit. het is
alsof je dieper in me gaat, ik stiller word, alsof we
in alle heelheid klaarkomen. hoe verzet je

je tegen de gemakkelijke smoes die oud worden botweg
tot metafoor van de dood vermomt? hoe
kom je aan de woordenschat van de ouderdom?


© Antjie Krog



HOE SÊ MENS DIT

ek weet werklik nie hoe om dit te sê nie
jou deurwinterde kortgeknipte baard is dalk
te ná, te téén my vir taal, te grys van grint

ek weet werklik nie hoe om jou ouerwordende lyf te sê
sonder die woorde 'verlies' of 'fataal' nie. ek weet nie
ek weet niet waarom die woord 'plooie' so banaal klink nie
ek weet nie hoe ouerword moet klink in taal nie

die irisse van jou berugte blou oë
het intussen onderhewig geraak aan groen
meer stamelend en innig nou - twee

blywende koeltes wat my 'n lewe lank liefhet
y wysvinger trek jou wenkbroue na
waaruit groeisels soos weerligte knal
gesig wat ek liefhet; gesig van verwering

as ek jou teen my nader trek is jou hare donserig
jou kopvel verras my met sy tekstuur - so ook
die lange kepe wat van jou ore nek af sny

die mond wat so briljant kon klief roer nou
geurig teen my slape genadig soos brood
jou hande laat my borste soos glase donker
wyn in jou palms sink ek dink ek probeer sê

dat ek jou verdikte buik sexy vind
dat 'n ereksie teen die effense ronding
my nat in die mond laat ek dink ek

probeer sê dat ek my vir die eerste keer
kan oorgee aan jou dye vanweë hulle week
witheid, dat ek die sagte losheid van jou boude
verkies bo die jong harde beneukte jagsheid

van vroeër jy gebruik nie meer seks
vir jouself nie, maar vir my uit my
wil jy niet langer voorteel nie, maar jy

maak jouself rustig bekend aan my - in
die weelde van ervaring strek ek my uit. dis
asof jy dieper in my is, ek stiller, asof ons
met groter heelheid kom. hoe verset mens

jou teen die gemaklike uitweg wat oudword bloot
tot metafoor van die dood verstom? hoe en waarmee
verwerf 'n mens die woordeskat van ouderdom


Uit: Antjie Krog Lijfkreet, gedichten. Amsterdam, Podium, 2006.
Oorspr. titel: Verweerskrif, vertaling Robert Dorsman

Buiten proportie, doet u geen moeite

O MEVROUW MEVROUW
(Oh minha senhora ó minha senhora)

O mevrouw ο mevrouw ο doet u geen mοeite mevrouw doet u dat niet dat vraag ik u dat smeek ik u bij God onze Verlosser mevrouw schenkt u geen aandacht aan een eenvoudige sterveling een zwerver als ik die niet de glοrie verdient van laat staan van... nee nee nee mevrouw knoopt u nu niet mijn gulp lοs en u hoeft zich ook niet uit te kleden wat is dat nou dit is werkelijk buiten proportie ik ben absoluut niet vοοrbereid ορ een dergelijke emotie οf cοmmοtie weet ik veel mevrouw ik weet al niet meer wat ik zeggen moet zei ik wat? woorden schieten te kort de adem het speek­sel schiet te kort οm mijn tong te bevοchtigen en een samenhangend betoog te houden in de lijn van mijn verlangens ik voel mij verlaten door de Heilige Geest Gods mevrouw ik ik ik ο mevr... zijn dit uw borsten οf is het een verschijning en die haartjes en die bil... in zο veel naaktheid ver­drink ik zο veel naakt doodt mij verplettert mij geloofd en geprezen zij God dit is het einde van de wereld over mijn einde ik ik...

Carlos Drummond de Andrade

Uit: C. Drummond de Andrade De liefde, natuurlijk (gedichten) - vert. uit het Braziliaans door August Willemsen – Amsterdam/Antwerpen, Arbeiderspers, 1992

Losjes afgeruimd

IN DE FAMILIE ZITTEN GROTE NEUZEN


we hebben thee gedronken
uit gifgele aardewerken koppen
onze koppen gebroken, neuzen erin

we hebben hart op buik gelegd
neuzen ernaast, ogen oren
ledematen

losjes de tafel afgeruimd
neuzen geplakt in familieboek
oren gewassen

huis beduimeld
de toegang ontzegd
akte opgesteld, geparafeerd

kleren verscheurd
neuzen gefatsoeneerd
het volle leven omarmd

opnieuw akte opgesteld
liefde op naam gezet
thee gedronken

uit gifgele aardewerken koppen.


© Gerry van der Linden


Uit: Gerry van der Linden Glazen jas. Amsterdam, uitg. Nieuw Amsterdam, 2007.

Zomaar nergens heen

Voor de hond van Willy Vandermeulen


toen willy stierf
getracht de hond van willy uit te leggen
wat er gaande was.
wispelturige reacties.
desinteresse (vaak); uitzinnige woede (soms);
weigering om de neus
in de lucht te steken en te ruiken (onophoudelijk).
onrustwekkende sprongen.


hem bij de kop vastgepakt, in de ogen gezien
en alle woorden herhaald,
ik benadruk,
alle woorden herhaald die nodig waren voor een goed begrip.
de ogen glommen, zuiver donkerbruin.
we zouden kunnen zeggen:
hier luistert de ziel van het dier.


zeker wisten we het niet.
omdat de tijden waren veranderd
en ook het laatste waarin we als volbloed idioten
hadden geloofd
van het ene uur op het andere in rook verdwijnen kon,
zomaar nergens heen.


BART MEULEMAN



Uit: Bart Meuleman Omdat ik ziek werd, Amsterdam, Querido, 2008




Donderdag 29 januari as., Gedichtendag, worden in Antwerpen de Herman de Coninckprijzen 2009 voor de beste dichtbundel, het beste debuut, en het beste gedicht uitgereikt. Het beste gedicht wordt gekozen door het publiek.

Voor de hond van Willy Vandermeulen is een van de vijf genomineerde gedichten voor de HdC-Publieksprijs. De vier andere kandidaten zijn:
Niemand hoort het graag van Johan de Boose - uit de bundel De vrijheid van zwijgen
Moeders, Luuk Gruwez - (Lagerwal)
De archeologie van het hart, Herman Leenders - (Vervalsingen)
Kijken in de flits, Peter Verhelst - (Nieuwe sterrenbeelden)

Stemmen voor de Herman de Coninck publieksprijs 2009 op
"het beste gedicht" kan nog tot vrijdag op: http://multiblog.vrt.be/canvasprogrammas/category/gedichtendag

Om niet te weten

WAAROM ZOUDEN WE

waarom zouden we wat we gedaan hebben
om vergeving vragen waarom
hebben we gedaan wat we moesten doen


we deden wat we konden om niet
te weten dat we leefden


© Armando

uit: Armando Verzamelde gedichten. Bezorging en nawoord Trudie Favié. Amsterdam, De Bezige Bij, 1999.

Armando, beeldend kunstenaar/schrijver: Der Baum, Groningen

- met dank aan Ergo Pers artistsbooks.be

Wat tenminste is gebleven

BITTERHEID?


Een stille kleine wildernis
vol rozen en niet ver van zee -
een kamer en een vensternis
waar langvervlogen wel-en-wee
weer intrekt als het avond is:
van een veelbelovend leven
is tenminste dit gebleven.

© Adriaan Roland Holst

Uit: A. Roland Holst (1888-1976), prins der dichters, in:
Alleen met de zee Amsterdam, G.A. van Oorschot, 1988
- samengesteld en van een nawoord voorzien door Kees Fens

illustr. van Roland Holst uit Kristal (1935)

Inspecteur van de liefde

JALOEZIE

Jaloezie
je kunt er eigenlijk niet buiten
merk ik
nu ik het alweer een poosje zonder stel.

Jaloezie
de machinerie van de liefde is dolgedraaid
staat knarsend en bevend op haar werkvloer
op het punt zichzelf te verbrijzelen
een Tinguely.

Hoe goed weet ik nog de dagen
en nachten die ik doorbracht
in het portiek aan haar overkant
en niet rustte tot ik mijn zin kreeg
de medeminnaar doemde op belde aan
en haar raam schoof open.

Ik zag de hand die ik zo goed kende
de arm waarin ik vaak gebeten had
de sleutel zeilde naar beneden
en hij broeder moordenaar
ving hem klemvast op.

Wat zich binnen af ging spelen
stond me helder voor ogen
hoe ze haar lippen
hoe ze haar lichaam
hoe ze dezelfde kreten
o bittere triomf van het voorstellingsvermogen.

Later
ik de kille inspecteur van de liefde
de taaie ondervraging
tot eindelijk de snikkende bekentenis
en de verzoening

als het woedende omhakken van een boom
als het monomane versjouwen van een te zwaar meubel
dat nooit zijn echte plek meer vinden zou
en onder me het lichaam
dat zich stil hield en wachtte tot het afgelopen was.

Nu zo zonder jaloezie
is alles egaal een glimlach van niets
met een koekje en een net gesprek.

Lucht zonder maan
Berlijn zonder muur
Java zonder vulkaan
tijd zonder uur.

Remco Campert


Uit: Remco Campert Rechterschoenen, Amsterdam, De Bezige Bij, 1992. Ook in de verzamelbundel Dichter (Amsterdam, De Bezige Bij, 1995) en de bloemlezing Kus zonder mond, Rainbowpocket 516, Amsterdam, Maarten Muntinga, 2000

Daa-ag lieve vis

Marc groet 's morgens de dingen

Dag ventje met de fiets op de vaas met de bloem
ploem ploem
dag stoel naast de tafel
dag brood op de tafel
dag visserke-vis met de pijp
en
dag visserke-vis met de pet
pet en pijp
van het visserke-vis
goeiendag

Daa-ag vis
dag lieve vis
dag klein visselijn mijn.

Paul van Ostaijen

Uit: Het mooiste gedicht - de favoriete gedichten van Nederland en Vlaanderen, Amsterdam, Podium, 2000

Ze praten vaak over chocola

GROOTOUDERS

Grootouders wonen in vollere huizen
ze worden nooit oud want ze waren het al
en hoewel je zou denken dat zij zouden denken
aan sterven met ernstige haast, praten
ze vaak over chocola.

Dat is onrustbarend. Hun toekomst is niets.
Ze hebben verhalen die ze herhalen
en woorden waar ze niet op komen
en namen van straten die nu zijn gesloopt
maar nooit iets over iets dieps.

Ze maken zich zorgen en zorgen voor eten.
's Nachts dromen ze nog van slootje springen
hun ouders erbij voor het applaudisseren
hun grootouders ook, met de droge kleren.

Ze betalen het kindertarief op de tram
maar waar halen zij wat wij halen bij hen?


Judith Herzberg

Uit: Judith Herzberg Soms vaak Amsterdam, De Harmonie, 2004
Ook in "Vandaag" (22 november) op de Dagkalender van de Poëzie 2006, van Meulenhoff.

Obama

CROCUSSEN - Black spring

20 januari 2009

Veulens van goudsatijn
dartel
op het schaakbord van de lente
blinddoek ons met licht

Hoor, hoe diep in jullie schoot
nu
verspringen half bevroren xylofonen:

C l o w n! C l o w n!

Neger-
kinderkoren in zwart-wit-films

Of het nu sneeuwen gaat?

Voorjaar, dit wordt het schaakseizoen
van nieuw geluk
(of ongeluk…)

Zie, het filigrain van harde vorst
aan de wimpers van de Winter
dooit op TV….

U bent immers clown Nixon niet

I’m not a crook!

U bent puur crocus

We can change…

U denkt dat u aan zet bent


Manuel Kneepkens

"Een vroege lentegroet"- gedicht naar aanleiding van de inauguratie van de nieuwe Amerikaanse president, Barack Obama, op dinsdag 20 januari as.

Gemis

ZOIETS SIMPELS


Het is vaak zoiets simpels, het is
gemis van je stem bijvoorbeeld, geen
verhaal over landschappen meer, geen
gedoe met je was, je kleren

onaangeroerd in de kast. Het is van je handen
op zoek naar houvast de afdruk nog weten
op leuning en deurpost en je voetstappen
op het parket en de trap, dat zo willen
laten, bedenken: poetsen en wrijven is
slinks de tijd verdrijven, jouw tijd

moet hier blijven. Het is
zo simpel en groot als huilen
bij meikersen, appelstroop in de schappen
en geitenkaas op het brood.


© Hester Knibbe


Uit: Hester Knibbe Verstoorde grond, Baarn, De Prom, 2002

Voor het eerst

VANDAAG IS HET ZONDAG
(Bugün pazar)

Vandaag is het zondag.
Vandaag hebben ze me voor de eerste keer de zon laten zien.
En voor de eerste keer in mijn leven
heb ik verbaasd, bewegingloos staan kijken naar de klare hemel
zo ver van mij νerwijderd
zo weids
zo blauw.
Eerbiedig heb ik me neergezet,
mijn rug tegen de muur geleund.
Vandaag bestaat er geen strijd,
vandaag bestaat er noch de vrijheid, noch mijn vrouw.
Alleen de aarde, de zon en ik...
Ik ben gelukkig.

© Nâzim Hikmet

In: De mooiste van Hikmet, vertaald uit Turks door Perihan Eydemir en Joris Iven, Tielt/Amsterdam, Lannoo-Atlas, 2003.

De dichter, toneel- en romanschrijver Nâzım Hikmet (Thessaloniki, 1902 - Moskou, 1963) geldt als de eerste en belangrijkste lyricus van hedendaags Turkije. Wereldwijd wordt hij gezien als een van de grootste en belangrijkste internationale dichters van de twintigste eeuw.
Hikmet leefde als banneling jarenlang in de toenmalige Sovjet-Unie. Wegens communistische sympathieën en vervolging in zijn eigen land was hij daarheen gevlucht. Na zijn terugkeer wordt hij in 1938 opgepakt en veroordeeld tot bijna dertig jaar straf. Een deel van die tijd brengt hij in gevangenissen door, tot zijn vrijlating in 1950. Een jaar daarna wordt Hikmet het Turks staatsburgerschap afgenomen. Bijna zestig jaar later, in 2009, krijgt de dichter het - posthuum - terug. Nadat de Turkse regering tot eerherstel besloten heeft en het omstreden ministerieel 'vonnis' van 1951 definitief vernietigt.


OVER HET LEVEN

Het leven neem je niet te licht:
je dient te leven in diepe ernst
zoals een eekhoorn, bijvoorbeeld-
ik bedoel, zonder iets te verwachten buiten of boven het leven
het leven moet je hele ambacht zijn.

(Nâzim Hikmet, 1947)

In ruil voor waarheid

LAND VAN GENADE EN VERDRIET (I)



tussen jou en mij
hoe verschrikkelijk
hoe wanhopig
hoe vernietigend breekt het tussen jou en mij

zoveel verwonding in ruil voor waarheid
zoveel verwoesting
zo weinig is overgebleven om voor te overleven

waar gaan we heen van hier?

je stem slingert
woedend
langs de kil snerpende zweep van mijn verleden

hoe lang duurt het?
hoe lang voor een stem
een ander bereikt

in dit land dat zo bloedend tussen ons in ligt

© Antjie Krog


Uit: Antjie Krog Kleur komt nooit alleen - uit het Zuid-Afrikaans vertaald door Robert Dorsman - Amsterdam, Podium, 2002

Ze zwollen op

PALJASSEN


Ze sprongen. Ze stampten.
Krompen in. Kropen door het netvlies.
Zwollen op. Bleven steken
in de aantonende wijs.

Ze gromden. Ze zongen.
Stichtten een vlooiencircus
en kropen erin.

Ze bloeiden. Ze verwelkten.
Vlogen in een kalebas
en gleden langs een haar.
Zo
belandden ze bij de wortels.

Ze belden. Ze doofden het licht.
Ontdoken het doek.
Vraten de belletjes op.
Waarvoor
ze werden benoemd tot

opzichters over Paljassen.


© Miroslav Holub


Uit: Miroslav Holub De geboorte van Sisyphus - een keuze uit de gedichten en andere
teksten 1958-1998, samengesteld en uit het Tsjechisch vertaald door Jana Beranová,
Amsterdam, De Bezige Bij 2008

Draag me een beetje verder

(ZES) BRIEVEN AAN DIONYSOS


1.


Kom je voor mij?
Ik? Sombere piramide
onwankelbaar stenen beest?

Zoete nevel
draag me dan een beetje verder.
Uit een ooghoek wil ik zien

hoe ieder drinkt en feest.
Hoe ieder zo licht en ik
min en zwak, de weemoed ter wille.

Zoete nevel
is daar niet in jou
nog een glas, rood en vol

om op to tillen?


Gerry van der Linden


Uit: Gerry van der Linden Zandloper, Amsterdam, L. J. Veen, 1997

Vervanger

If there is any substitute for love, it's memory - Joseph Brodsky

Wat doen ze als niemand meer lacht?

CLOWNS


Waar zitten de clowns?

Wat eten de clowns?

Wat doen de clowns
als niemand,
maar dan ook niemand meer lacht,

mama?


© Miroslav Holub


Uit: Miroslav Holub De geboorte van Sisyphus - een keuze uit de gedichten en andere
teksten 1958-1998, samengesteld en uit het Tsjechisch vertaald door Jana Beranová,
Amsterdam, De Bezige Bij, 2008

Lichaam en stof

JE NACHTHEMD over de stoel gehangen nog
nabewegend: zijn plooival een legende: het verglijden

van lichaam en stof. Een andere werkelijkheid
is het openen van knoopjes, ogen en

die lichtheid van zijde, die je laat ontglippen
in het bodemloze, wanneer de wind je verdwijnen

natekent en ik me afvraag welke eenzaamheid
er spreekt uit het verplaatsen van stoelen op een dag

die zijn belofte niet kent. Het terras
herordent zich in de veren van schaduwen

het licht geeft dingen een plek, stekende
contouren die zichzelf niet kennen. Ik volg

de stenen trap, klim naar de vijgenboom
omhoog die de horzels tillen.


Jürgen Nendza


DEIN NACHTHEMD pendelt noch über dem Stuhlrücken
aus. Sein Faltenwurf eine Legende: das Vergleiten

von Körper und Stoff. Eine andere Wirklichkeit
ist das Öffnen der Knöpfe, der Augen und

these Leichtigkeit der Seide, die dick abstreift
ins Bodenlose, wens der Wind dein Verschwinden

nachzeichnet und ich mich frage, welche Einsamkeit
spricht aus dem Verrücken der Stühle an einem Tag,

der sein Versprechen nicht kennt. Die Terrasse
sortiert sick im Gefieder der Schatten,

das Licht stellt Dinge in den Raum, stechende
Konturen, die nichts von sich wissen. Ich

folge der Steintreppe, gehe zum Feigenbaum
hinauf, den die Hornissen tragen.


Uit: Jürgen Nendza Flugtöne/Vlieggeluid - vertaling Ard Posthuma - gedichten in het Duits en het Nederlands,
met een nawoord van Alexander von Bormann.
Maastricht International Poetry Series 2008, uitgave i.s.m. Verlag Ralph Liebe, Weilerswist/Köln

Duizend duiven, iedere morgen

DE KOGELS ZIJN OP

Zoveel jaren hebben ze allen honger, hebben ze
allen dorst, sneuvelen ze allemaal
belegerd vanuit vasteland en zee,
de hitte vrat aan hun velden
en het zilt drenkte hun huizen
de wind rukte hun deuren uit en
de schaarse paaslelies op het plein.
Door de gaten in hun overjas
komt en gaat de dood
hun tong is bitter als de pijnappel
hun honden zijn gestorven opgerold in hun schaduw
de regen geselt hun gebeente.

Bovenop hun uitkijkpost versteend
roken ze de mest en de nacht
starend naar de razende zee waar die de gebroken
mast van de maan heeft opgeslokt.

Het brood is op, de kogels zijn op,
nu laden ze hun geweren
alleen nog met hun hart.
Zoveel jaren belegerd vanuit vasteland en zee
hebben ze allen honger, sneuvelen ze allemaal
maar er is niemand dood -
bovenop hun uitkijkpost schitteren hun ogen,
een grote vlag, een groot en dieprood vuur
en iedere morgen vliegen duizend duiven
uit hun handen naar de vier deuren
van de horizon.

© Yánnis Rítsos

[1909-1990]

Uit: Romiosýni ('Griekendom') I, 5-8 in:

Yánnis Rítsos Romiosýni en andere gedichten, Point, 2005

- vertaling Guido Demoen -

Grote aankomst

samen wakker worden

regent het buiten

gaat wind er

te keer

hoor ik er

gefluister

(de ramen in huis

kleuren zich

met duister)

luister: er is een

grote aankomst

van licht

in de tuin

© LEO HERBERGHS

Uit: Leo Herberghs Mijzelf achterna, Leiden, uitgeverij Plantage, 2006

Winterdame (mit Fuchspelz)

PIAZZA DI SAN MARCO

En toen de Venetiaanse Winterdame zich kouwelijk
Omgordde met stola's van vossenbont - het was hartje
Zomer - speelde het orkest kerstliederen. Zij schroefde
Verder in haar duistere dromen. Tot de avond viel.
Het water steeg. De skaters, de terrassen verdwenen.
Haar hoofd dreef als een fluisterboei tussen het rotan.


© Hans van de Waarsenburg


PIAZZA DI SAN MARCO

Und als sich die venezianische Winterdame verfroren
Mit Stolas aus Fuchspelz gürtete - es war mitten im
Sommer -, spielte das Orchester Weihnachtslieder. Sie
Schraubte sich hinein in düstere Träume. Bis der Abend fiel.
Das Wasser stieg. Die Skater, die Terrassen verschwanden.
Ihr Kopf trieb als Flüsterboje zwischen dem Rotang.


uit: Hans van de Waarsenburg So treibt die Insel/ Zo drijft het eiland
tweetalige keuze uit zijn gedichten, in het Duits vertaald door Marinus Pütz. Met een voorwoord door Cees Nooteboom.
Verlag Ralf Liebe, Weilerswist-Köln, 2008

Gedichtenslag & Poëziequiz

Honderden activiteiten op 29 januari as., ook buiten de boekhandels van Nederland en België:

Gloeidraad

IN HET DONKER LIGT EEN LAMP TE BRANDEN




We wisten van het bestaan af
van de donkere kamer. Het was een kwestie
van juiste tijd en plek om elkaar te vinden. Stilte
en donker dat je zenuwen lamlegt. Geduld om hitte
tot ontwikkeling te laten komen. We waren op de hoogte
van de voorwaarden voor een gelukkig leven.

Met uitgestoken handen gingen we de kamer binnen. Na een tijd
leek het donker op marsepein, van binnenuit verlicht, maar
het gedroeg zich als een lichaam, met alle gevolgen van dien.

In de donkere kamer brandde een lamp
en die lamp waren wij: gloeidraad en glas, gas en oog
om traag in uit te doven, lang nadat we zullen zijn
verdwenen. En ooit, en ooit, en ooit, zongen we, jubelde het
ons de ogen uit. Nooit, nooit, nooit, echode het.




© Peter Verhelst


 
Uit: Peter Verhelst Nieuwe sterrenbeelden, Amsterdam, Prometheus, 2008

Door de straten van de stad

NIET GEBEURD

We waren stompjes, rompen
zonder ledematen, we lagen in de modder
bij een tot puin geschoten Rijksmuseum
en konden elkaar alleen nog
aan onze stemmen herkennen.
Ik geloof zelfs dat ik je
deze droom nog heb verteld.

Intussen is zoiets hier niet gebeurd.
Wel ben ik aan mijn grijze haren
achter jouw praalwagen van leugens
door de straten van de stad gesleurd.

JUDITH HERZBERG

Uit: Judith Herzberg Soms vaak, Amsterdam, uitg. De Harmonie, 2004

Vrouw met vinkje

GEEN SEÑORITA



Nee, ik moet geen señorita in mijn armen,
zo'n buitenlands mens.

Hotelregistratie met een vinkje bij señorita -
geen vinkje voor mij.

Want ik houd niet van mensen die ik niet ken.
Zo zal ik nooit naar de hoeren gaan.

Een bordeel - ik heb al moeite met een café.
Al die vreemde mensen daar die niet mijn type zijn.

Ik ken ze niet.
Ik ken alleen maar mensen die ik ken.

Ja, ik ben echt mensenschuw.

Daarentegen, niets is heerlijker dan

de blote kont van een vrouw,

de blote kont van een vrouw in je armen,
je eigen vrouw bijvoorbeeld,

een kont die je kent. 

Niet is heerlijker voor een man
en voor een vrouw,

dan elkaars
kont te beminnen, ergens buiten,

op een zandweggetje of gewoon,
langs een vierbaansautoweg.


© Gerrit Krol



Uit: Gerrit Krol - 't Komt allemaal goed, gedichten. Amsterdam, Querido, 2005