woensdag 19 mei 2010

Onzichtbaar transparant


DE NOODZAKELIJKHEID VAN EEN VOGELBOEK



Vogels horen de dingen die over hen worden gezegd.
Ze vliegen heen en weer en vangen transparante woorden.

Vogels houden van woorden die ze niet kunnen verstaan.
Over zulke woorden spreken ze met andere vogels.

De veren van vogels zijn gemaakt van die gesprekken.
Vogels houden van de dingen die over hen worden gezegd.

Ze willen niet weten wat transparante woorden betekenen.
Over hun veren weigeren ze een gesprek te voeren.

Ze houden van transparante dingen die ze niet kunnen zien.
Vogels vliegen heen en weer en vangen zichzelf.




© Arjen Duinker


Uit: Arjen Duinker Buurtkinderen Amsterdam, Querido, 2009

Rijkdom


ZIJN ER WOLKEN IN EEN TUNNEL?


Toen ik in mijn land was
was ik de voering,
nooit de buitenkant geweest.

Dat dwong mij ertoe
niet de eigenaar van mijn hart te worden.
Ik moest ernaar immigreren,
terwijl anderen voogd van mijn taal waren
omdat ik een ondergronds mens was.
Het puin van mijn land voegde ik toe aan mijn rijkdom.
Ik had net zo goed een mol kunnen zijn.

Ik meet mijn vreugde
met een liniaal.
Een stapje vooruit,
dan keer ik om.

Mijn land is nu een volle vijver
met vissen, bijna giftig.
Ik vraag mij af
of er wolken zijn in een tunnel.



© Ali Albazzaz



Uit: Ali Albazzaz De ober van mijn dromen, Rotterdam, Bèta Imaginations (2003), met een voorwoord door Jana Beranová.

In gewijz. versie later ook opgenomen in: A. Albazzaz Een landschap van kalmte, Leidschendam, Quist, 2008, uitgave met illustraties van Nasir Mounes.

dinsdag 18 mei 2010

Ga met ons mee


KIND



Ik was een klein kind
en speelde bij het strand.
Twee zwartgeklede mannen
gingen voorbij
en groetten mij:
goedendag, klein kind,
goedendag.


Ik was een klein kind
en speelde bij het strand.
Twee bleekharige meisjes
gingen voorbij
en fluisterden:
ga met ons mee, jongeman,
ga met ons mee.


Ik was een klein kind
en speelde bij het strand.
Twee lachende kinderen
gingen voorbij
en riepen:
goedenavond, oude man,
goedenavond.


Steinn Steinarr



Gedicht 'Barn' van S. Steinarr [1908-1958, IJsland],
oorspr. gepublic. in Letters (1995) - vertaling Claude Van De Berge -
hier uit:

Van Dante Tot Neruda - 123 wereldgedichten om uit het hoofd te kennen,
samenst. Koen Stassijns en Ivo van Strijtem. Tielt (B.), Lannoo, 2009

Dat altijd maar je ogen




LAMENTO


Hier nu langs het lange diepe water
dat ik dacht ik dacht dat je altijd maar
dat je altijd maar

hier nu langs het lange diepe water
waar achter oeverriet achter oeverriet de zon
dat ik dacht dat je altijd maar altijd

dat altijd maar je ogen je ogen en de lucht
altijd maar je ogen en de lucht
altijd maar rimpelend in het water rimpelend

dat altijd in levende stilte
dat ik altijd zou leven in levende stilte
dat je altijd maar dat wuivende oeverriet altijd maar

Langs het lange diepe water dat altijd maar je huid
dat altijd maar in de middag je huid
altijd maar in de zomer in de middag je huid

dat altijd maar je ogen zouden breken
dat altijd van geluk je ogen zouden breken
altijd maar in de roerloze middag

langs het lange diepe water dat ik dacht
dat ik dacht dat je altijd maar
dat ik dacht dat geluk altijd maar

dat altijd maar het licht roerloos in de middag
dat altijd maar het middaglicht je okeren schouder
je okeren schouder altijd in het middaglicht

dat altijd maar je kreet hangend
altijd maar je vogelkreet hangend
in de middag in de zomer in de lucht

dat altijd maar de levende lucht dat altijd maar
altijd maar het rimpelende water de middag je huid
ik dacht dat alles altijd maar ik dacht dat nooit

hier nu langs het lange diepe water dat nooit
ik dacht dat altijd dat nooit dat je nooit
dat nooit vorst dat geen ijs ooit het water

hier nu langs het lange diepe water dacht ik nooit
dat sneeuw ooit de cipres dacht ik nooit
dat sneeuw nooit de cipres dat je nooit meer


© Remco Campert




Uit: Remco Campert Rechterschoenen, Amsterdam, De Bezige Bij, 1992

Voor de liefhebbers van Camperts kalmerende stem,
hier leest de dichter zelf bovenstaand vers voor:

http://www.safetygallery.com/mp3s/Lamento.mp3

Geler dan citroen


IJS



Als ik groot ben, zeg je
wil ik ijsjesverkoopster en dichteres worden.
Hier zijn de ijsbolletjes die tussen je vingers door zullen glijden.
Geler dan citroen, oranje als een sinaasappelboomgaard
en het rood is afgetapt van het bloed van de watermeloen. Hier woont
de poëzie. Waar heb je dan nog woorden voor nodig?



*


DRUMSOLO


De hele nacht werd je geslagen
door je gedachten.
Je huid gespannen op de drum van het lichaam.
De stokken nam je mee naar de Chinees
en stak je in het vlees van de leviatan die in je hersens zwom.
's Ochtends grijp ik je vast
als een spijker tussen de lippen van de schoenmaker.
Je hoofd nat, wachtend op de klap van de hamer.
De hak die naar de schoen glijdt zal het moment verhogen
waarop je dichter bij me komt.


© Ronny Someck



Twee gedichten uit:
Ronny Someck Blues van de derde zoen, gedichten – vertaald uit het Hebreeuws door Hilde Pach. Maastricht, Azul Press, 2010

maandag 17 mei 2010

Ondergronds


GROND


οp bevel van mijn voorgeslacht was jij bezit
had ik taal kon ik schrijven want jij was grond mijn grond

maar mij wilde je nοοit
hoe ik me ook uitstrekte οm me neer te leggen
in ruisende blauwe eucalyptusbοmen
in runderen die hun hoorns laten zakken in Diepvlei
rimpelend drinkt het trillende vel aan hun keel
in tafzijden tressen in druipend gom
in doornbomen afgegleden naar de leegten

mij wilde je nooit
mij verduren kon je nooit
keer op keer schudde je me af
duwde je me weg
grond, ik word langzaam naamloos in de mond

nu wordt om je gevochten
wordt bedongen verdeeld verkaveld verkocht verstolen verpand
ik wil ondergronds gaan met je grond
grond die mij niet wilde hebben
grond die nooit aan mij heeft toebehoord

grond die ik vergeefser dan vroeger liefheb


© Antjie Krog


Uit: Antjie Krog Om te kan asemhaal - uit het Zuid-Afrikaans vertaald door Robert Dorsman - bloemlezing, Amsterdam, Atlas, 1999

Iedereen druk



VERJAARDAG


Familie compleet, bloemen in plastic,
soep met kroket, hard praten,

cadeautjes bedoeld οm goed te maken,
vers kleinkind οnhandig οp schoot gelegd.

Ze ziet niets, hoort alles, keert zich af.
Die mensen, wat willen ze toch?

Iedereen druk met elkaar οf zichzelf.
Het weer, het werk, vakantie, hypotheek.

Ze luistert en zwijgt, zegt niet:
wacht maar, ook jullie zijn alleen.


*


BADKAMER


Bibberend, smekend, doe ik het goed zο?
Ζij, naakt na tachtig jaar, in een warme wolk
water. Ik, vol ongemak, zoekend naar een
antwoord, een houding, een handdoek.

Doe ik het goed zο? Hou je maar vast
aan die beugels. Die hebben we niet voor niets.
Hier heb je zeep. Nee, dat mag je zelf doen.
Kan je best οf wil je dat een zuster?

En ik denk aan de keren dat zij, vroeger,
mij moest wassen, de badzaal, de zinken
bak, de ruwe doek langs mijn natte benen.

En de schrik bij eerste schaamharen,
nu moet je maar zelf. De οngrijpbare afstand
eindelijk verdwenen. Doe ik het goed zο?


©
Peter Swanborn


Twee gedichten uit:
Peter Swanborn Tot ook ik verwaai, Amsterdam, Podium, 2009

zondag 16 mei 2010

Tussen de bomen


ZONDAG



Zondag had ik me voorgesteld
in de hangmat door te brengen
tussen de stevige stammen van de bomen
dicht boven de aarde
en van de hemel ver genoeg verwijderd
om me een mens op zijn plaats te voelen.

Maar het regende.



©
Remco Campert


Uit: Remco Campert Bij hoog en bij laag, Amsterdam, De Bezige Bij, 1959

vrijdag 14 mei 2010

Herinneringen van een standbeeld



DE OORLOG



Er zijn standbeelden die een oorlog ingaan
zoals wij een droom ingaan
die we ons nooit zullen herinneren

ze leefden voordat wij leefden
maar in de droom kunnen we sterven

en elk draagt
een vleugel als in het leven
we kunnen alle treden van het hart aflopen
tot in het moeras
en onze handen achter ons aan slepen
uit de namen naar buiten

en we kunnen een voor een onze trekken verliezen
de steen kan ons vaarwel zeggen
we kunnen de steen vaarwel zeggen
voor immer
en ons inschepen
als een enkele linkervoet in de lucht
en eindelijk stemmen horen als klokjes
en op de kust worden geworpen

en wakker worden met de oorlog in volle gang



© W. S. Merwin 


 - vertaling uit het Engels: Daan Bronkhorst -


in: W.S.Merwin Selected Poems, New York, Atheneum, 1988 - met dank aan fan Ludo Pieters
Hier uit:
Zo'n gelukkige dag - Dichters voor Amnesty International (samenst. D. Bronkhorst),

Breda, De Geus, 2007.

De Amerikaanse dichter William Stanley Merwin (1927) raakte in de jaren zestig van de twintigste eeuw vooral bekend als een van de boegbeelden van de anti-war movement.

donderdag 13 mei 2010

Hinkstappen




 
Morgen is het zeventig jaar geleden dat Duitse oorlogsbommen vielen op de oude binnenstad van Rotterdam. Nederland capituleerde na vier dagen, overrompeld en overweldigd door de binnengevallen buren, het begin van de bezetting door een vijandelijke mogendheid die nog vijf jaar zou duren.

Een eenentwintigste-eeuwse videoverbeelding van deze verschrikking als modern stadsgedicht:
Hinkstap op de brandgrens, een indringende clip van De WoordDansers.

- klik hieronder op driehoekje linksbeneden -



De Woorddansers Stadsgedicht, Rotterdam mei 2007
Category: Music
Tags: WoordDansers hinkstap brandgrens gedicht Rotterdam oorlog war poëzie stad city bombardement 40-45 bombing antifascisme


- met dank aan videowebsite YouTube -


De volledige tekst van dit Rotterdams stadsgedicht van Jeroen Naaktgeboren van de Woorddansers is te lezen op:

http://plugin.bibliotheek.rotterdam.nl/stadsdichter/showgedicht.aspx?id=3

In plaats van


ERRATA *


Voor 'kussen' lees: 'kussens',
Voor 'vliegen' lees: 'liegen',
Voor 'van jou' lees: 'van niemand',
Voor 'nood' lees: 'wet'.

Voor 'nu' lees: 'later',
Voor 'later' lees: 'nooit',
Voor 'weten' lees: 'vergeten',
Voor 'waarom' lees: 'daarom'.

Voor 'stenen' lees: 'brood',
Voor 'trouwen' lees: 'branden',
Voor 'jong' lees: 'oud',
Voor 'zwijgen' lees: 'goud'.

'Twee' moet zijn: 'een',
En geen vraagteken achter 'meer'.



*) In de geest van Paul Muldoon (Noord-Iers dichter en journalist)


Rudy Kousbroek


Uit: Rudy Kousbroek Dierentalen en andere gedichten, Amsterdam, Augustus, 2009

Schuilplaats





Gedicht van Jana Beranová in de Rotterdamse Proveniersstraat,
op de plek waar een vliegtuigbom werd gevonden.


- met dank aan Wikepedia.nl

Hemelvaart, op een koude meimorgen



ICARUS


Je weet niet van tevoren hoe iets breekt,
op welke dag, hoe laat, om welke reden
het zijden draadje knapt. Toevalligheden?
Of kun je weten wat erachter steekt?

De scheidslijn is maar dun: het scheelt een haar,
een hartinfarct, een vliegtuigstoel, seconden
waarin iets hapert. Dan word je gevonden
en hulpverleners zwijgen naar elkaar.

Als Icarus, de vleugels hoog geheven,
zo zou je willen zweven als je kon,
gewichtloos en in louter licht te leven.

Het fijne stof waaruit we zijn geweven
keert terug tot stof waarmee het ooit begon.
Wat blijft is ons verlangen naar de zon.



Rikkert Zuiderveld *


* Gedicht op Radio 1 vanochtend, geschreven voor het programma Dit is de dag

Vaders rug


WILLEMSBRUG, mei '40


Smeulend puin. Een graflucht. Meeuwen krijsen.
Maar ik ben achter vaders rug niet bang. Hij wijst.
- De jongenslijken die de Willemsbrug bevolken.
Weer zie ik het zwarte water om de pijlers kolken.


*




VERGETELHEID

Dresden is van de vergetelheid gered;
Rotterdam viel onder slopershamers.
- Duivelswerk was 't. Zelfverminking.
De vuilste was blijft binnenskamers.


© Hans Sleutelaar


Twee gedichten uit:
Hans Sleutelaar Vermiste stad - Rotterdamse kwatrijnen, Amsterdam, De Bezige Bij, 2004.



"Tijdens de slag om Rotterdam in mei 1940 hielden mariniers en zeemiliciens met verouderde
wapens vijf dagen lang stand tegen Duitse stoottroepen die over de Willemsbrug wilden oprukken naar Den Haag. Zij opereerden praktisch zonder commando. 'Ieder vocht voor wat hij waard was,' getuigde een van hen na de oorlog.
Bij de gevechten om de Willemsbrug sneuvelden enige tientallen jeugdige Nederlanders en Duitse militairen; de schattingen van hun aantal lopen uiteen." (Aantekening van de auteur)

woensdag 12 mei 2010

Atelier



HIJ SPRONG NIET VAN DE DERDE VERDIEPING

(Nie wyskoczyl z trzeciego piętra)


De Tweede Wereldoorlog.
Warschau.


Vannacht hebben ze bommen gegooid
op het Theaterplein.


Op het Theaterplein
heeft mijn vader zijn atelier.

Al zijn doeken, het werk
van veertig jaar.


Vanmorgen is vader gaan kijken
op het Theaterplein.
Hij heeft alles gezien.


Zijn atelier
heeft geen plafond meer,
geen wanden,
geen vloer.


Vader sprong niet
van de derde verdieping.
Vader is helemaal
opnieuw begonnen.



© Anna Świrszczyńska


Uit: Heb medelijden, tijd - Poolse poëzie van de twintigste eeuw.
Samengesteld en vertaald door Karol Lesman. Leiden, Plantage, 2003

Hevig voorjaar



VROEG DAALT DE AVOND OVER DE GEVANGENIS


Vroeg daalt de avond over de gevangenis.
Zelfs als draak begin je daar niets tegen.
Noch je kundigheid in de strijd,
Noch je dappere heldenhart,
Wapent je tegen weemoed
Die zich zachtjes in je nestelt, je verteert.


Vroeg daalt de avond over de gevangenis.
Zeven stalen bomen worden neergelaten,
Sluiten zeven poorten af.
En dan plotseling treurt de tuin
Daar aan de voet van de muur.
Drie takken nachtelijke rust,
Drie wortels driekleurige viooltjes...

In dezelfde vreselijke liefde
Hangt de wolk in de lucht, de abrikoos aan de tak.
De gevangenschap begint zwaar te vallen.
De duisternis is beklemmend...
Oρ het eiland zingt iemand de 'Koerdenbruid'
Terwijl ik op en neer loop langs de kooien
En aldoor onmogelijke dingen verzin,
Lachwekkende, onhandige, kinderlijke...

Werd ik maar neergeschoten, verslagen, zeg ik,
Spiernaakt, in een gevecht.
Waren vriendschap en vijandschap
Maar even manhaftig.
Maar dat kun je vergeten,
Bajonetten worden oρ lopen gezet.
De nachtronde van de bewakers begint...

Gretig strijk ik een lucifer af..
Met de eerste trek rook ik mijn sigaret tot de helft op,
Ik inhaleer diep, heel diep, een teug zal mijn laatste zijn.
Ik weet het, 'jij ook al?' zul je zeggen.
Maar vroeg daalt de avond over de gevangenis.
En buiten is het hevig lente,
Ik ben gek op je,
Stapelgek...



Ahmed Arif


- vertaling uit het Turks: Sytske Sötemann -



Gedicht Αkşam erken iner mahpushâneye, in:

Moderne Turkse Poëzie - Mehmet Emin Yildirim, Sytske Sötemann en Mehmet Çetin (samenstelling). Amsterdam, Atlas, 2010

dinsdag 11 mei 2010

Aan, uit


ZOMAAR, ZOMER


Deel van me,
klop maar, ik laatje
toch niet buite.

Ik kan niet zegge
dat je veel zon krijg.
Gaat verandere.
Doen we wat aan,
uit, bedoel ik.
Deel van me, jij moet.


C.B. Vaandrager



Uit: Zij het gehavend, stad-cyclus in:
Vaandrager Made in Rotterdam - verzamelde gedichten, samenst. Martin Bril & Hans Sleutelaar. Amsterdam, De Bezige Bij, 2008

maandag 10 mei 2010

Gewatteerde jasjes


EN WIJ MAAR RENNEN

(A myśmy biegli)


En wij maar rennen over het gras
terwijl werd beschikt over het lot van de geschiedenis.

Wij hoorden geen schoten.
In plaats van geschiedenis hadden we gym.

En wij maar rennen over het gras
terwijl schoenen voor ons werden genaaid.

Korte gewatteerde jasjes
waren ons een steun in de rug.

Ewa Lipska


- uit het Pools vertaald door Karol Lesman -

Uit: Karol Lesman (samenst. en vert.) Heb medelijden, tijd. Poolse poëzie van de twintigste eeuw. Leiden, Plantage, 2003

Opperbevel


DAT


Dat de hersenen de opperbevelhebber van het lichaam zijn
dat het lichaam begeerte verbergt in de grot van het schaamdeel
dat het schaamdeel de lippen van de gevangene bevochtigt
dat de gevangene een gebroken tand is in de mond die het bevel schreeuwde
dat het bevel geen grens kent
dat de grens gespannen is als een kous
dat de kous zwijgt
dat het zwijgen draden lostrekt uit de kluwens van woorden
dat in de hersenen de woorden vastzitten als een hek
en erachter niets meer te bespreken valt.

© Ronny Someck



Uit: Ronny Someck Blues van de derde zoen, gedichten – uit het Hebreeuws vertaald door Hilde Pach. Maastricht, Azul Press, 2010

Degene van toen


U BEGRIJPT MIJ NIET



u begrijpt mij niet wij vochten tegen
een vijand een vijand begrijp mij toch
ons werd verteld dat er een vijand was
ja we hadden een vijand nodig

u begrijpt mij niet u begrijpt niet
dat er oorlog was ik was degene van toen


© Armando


Uit: Armando Verzamelde gedichten Amsterdam, Bezige Bij, 1999

Andere tijd



10 MEI 1994




Vanavond gehoord van je dood op een uur
dat de dag haast stilstond van vrede

maar onder een andere hemel verstreek een andere tijd
ontplofte het licht en je was verdwenen

hier in mijn schemer vonkt nog het oude volledige leven
en bekvecht het uitgesteld vlees met de geest

een verwonderde muze wacht op het donker en vlecht
nog een kraai en een nachtegaal tussen de regels

niets is voor niets geweest nu niets meer beweegt
voorgoed lig je vast in je taal en je tekens
in wat je steeds luider totaler verzwijgt -


©
Gerrit Kouwenaar



Uit: Gerrit Kouwenaar Helder maar grijzer, gedichten 1978-1996. Amsterdam, Em. Querido, 1998.

Gedicht naar aanleiding van het overlijden van zijn collega en vriend Lubertus Jacobus Swaanswijk: kunstschilder, dichter, tekenaar en lithograaf Lucebert (Amsterdam, 15 september 1924 – Alkmaar, 10 mei 1994).

De uitspraak van het pseudoniem Lucebert is Loetsje-bert, van het Italiaanse 'luce' (=licht) en het Germaanse 'bert' (=licht), eigenlijk dus dubbel of twee maal licht.


Lucebert (foto rechts)

zondag 9 mei 2010

Kier


VERZOENDAG


Het heilige gebeurt. Ik heb geraakt
grenzen van God en mens en dier.
Voorhangsel scheurt. Het heilige is hier.
Het heilige der heiligen ontwaakt.

Ik word geheel met u gelijk gemaakt.
Leven en dood staan niet meer op een kier.
De wanden draaien open van de vier
hemelgewesten. Gij zijt losgehaakt

van het papier, dat u gebonden hield
aan lettertekens, die tesamen stonden
om wat zij wisselend van u bevonden;

spel door zichzelve ritselend bezield
tot zoveel vuur, dat er geen vezel blijft
tussen wat is en wat er over schrijft.



Gerrit Achterberg


Uit: Gerrit Achterberg [1905-1962] Verzamelde Gedichten, Amsterdam, Querido (1964)

zaterdag 8 mei 2010

Rode teil



KORTE GESCHIEDENIS VAN DE WODKA



Ik weet niet meer hoe de bar heette, achter in
de Cultuurzaal van de metaalarbeiders in Tsjiljabinsk.
Ik herinner me alleen nog het meisje dat om het kwartier
achter de toonbank vandaan kwam om de glazen te verzamelen in
een rode plastic teil.
Ze sprong van tafel naar tafel haar hoge schoenen
klosten de geur van een flinke buit,
een bontmuts smeerde oorlogssneeuw op haar voorhoofd
en de alcoholdampen vervaagden het gezicht dat wapperde als een witte vlag.
Er bestaan, zei de man die naast me zat, geen lelijke vrouwen
er is te weinig wodka.


Ronny Someck


- vertaling uit het Hebreeuws: Hilde Pach -


Ronny Someck (1951, Baghdad) verhuisde op jonge leeftijd naar Israël. In Tel Aviv studeerde hij literatuur en filosofie. Tot heden zijn er negen dichtbundels van hem verschenen. Zijn poëzie is vertaald in 39 talen; werk van hem is opgenomen in diverse bloemlezingen, onder andere in het Frans, Engels en Italiaans.
Someck, een voormalig dienstweigeraar, is bestuurslid van de ‘Batsheva Dance Company’ en van het Hebreeuws-Arabisch Theater.
Voor zijn poëzie heeft hij vele prijzen gekregen, waaronder in 2006 de Hans Berghuisstok, de poëzieprijs van The Maastricht International Poetry Nights.

Blues van de derde zoen is zijn eerste bundel in Nederlandse vertaling, met de bekendste gedichten uit zijn oeuvre tot dusver.
Hilde Pach, vertaler van o.a. Amos Oz en David Grossman, twee vooraanstaande schrijvers uit de hedendaagse Israëlische literatuur, tekende ook voor deze verzameling verzen in het Nederlands van de dichter Ronny Someck (Uitgeverij Azul Press, maart 2010).

Straaltje



EN SNEL VALT DE AVOND



Ieder staat alleen op het hart van de aarde
doorboord door een straaltje zon:
en snel valt de avond.



Salvatore Quasimodo (1901-1968)


Uit: De mooiste van Quasimodo - vertaling uit het Italiaans: Erik Derycke en Bart van den Bossche - Tielt (B.) / Amsterdam, Lannoo/Atlas, 2004.
Ook in: Van Dante Tot Neruda - 123 wereldgedichten om uit het hoofd te kennen,
samenst. Koen Stassijns en Ivo van Strijtem. Tielt, Lannoo (2009)


ED È SUBITO SERA

Ognuno sta solo sul cuor della terra
trafitto da un raggio di sole:

ed è subito sera.

Salvatore Quasimodo

vrijdag 7 mei 2010

Postzegels & Pedalen: de Giro d'Italia begint in Nederland



Noord-Italië, wielerbedevaartskerk Madonna del Ghisallo op ruim duizend meter hoogte in de Alpen boven het Lago di Como: maglia rosa, de roze leiderstrui van Fiorenzo Magni, alias "De Witte Wolf", die de Giro won in 1948, 1951 en 1955 . Links naast Magni's trofee aan dezelfde kerkmuur de regenboogtrui van wereldkampioen en vijfvoudig Girowinnaar Alfredo Binda. Binda's record van 41 Giro-etappeoverwinningen in één wielerleven hield meer dan zeventig jaar stand, totdat sprinter Cipollini - ook wel Il Re Leone of "Mooie Mario"- begin deze eeuw zijn totaal aantal ritzeges in de Ronde van Italië op 42 bracht (in 2003).


FIETSTOCHT


Het verre postkantoor was de magneet.
Niet om de luchtpostzegels of de taal
van overzeese stempels - nee, het deed
op tweehoog 's middags dienst als jeugdleeszaal.

Tweemaal, op dinsdag en op donderdag,
verdween ik in het ruime trapportaal
en kwam weer buiten met een brede lach.
Ik had mijn voorraad boeken andermaal.

Met in mijn hoofd een eerste regel die
ik vluchtig had gezien bij een verhaal
werd, fietsend, al naar het vervolg gegist.

Toch geselde ik vervaarlijk het pedaal
om sneller thuis te zijn, omdat ik wist:
het boek is beter dan de fantasie.


Gerrit Komrij


Uit: Gerrit Komrij Luchtspiegelingen, Amsterdam, De Bezige Bij, 2001




Aan het kerkplafond, links: de groene Bianchi-fiets waarmee Felice Gimondi in 1976 de Giro d'Italia won. Onderop: gezegende en vervolgens weggeschonken olympische en wereldkampioenstruien van Italiaanse wielerhelden, op het altaar van de Madonna del Ghisallo. [fotoarchief 2005]



Méér over het wielerbedevaartsoord Madonna del Ghisallo bij Como (It.) op:

Iedereen vogelvrij


EEN MOOIE DAG OM STILTE TE VERSCHEUREN


Een mooie dag om stilte te verscheuren.
Oud-strijders staan te beven aan de kant
de blikken op zwartwit - en het gebeurt.
Gewoon, omdat het kan. Omdat één man.

Het is de wet van Nederland. Bij ons
moet alles vroeg of laat een keer gebeuren
dus dan ook dit. Elkeen zoekt naar het licht
als hamsters in een bak met open deuren.

Ik heb vandaag mijn oorlogsland herdacht
en struikel voort in ongeremdheid
zozeer bevrijd dat ik een kind vertrap.

Vlak voor mijn voeten valt een hoogbejaarde
in zijn soldatenpak. Hij huilt. Ik kijk.
Waar alles mag, is ieder vogelvrij.



©
Ramsey Nasr


Nationaal gedicht nummer 11 van Dichter des Vaderlands Ramsey Nasr, mei 2010.
Bron: Dichter op het scherm/Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

Nasr was 4 mei jl. 's avonds op de Amsterdamse Dam tijdens de jaarlijkse Dodenherdenking bij het nationaal monument voor de gevallenen aanwezig toen bij een plotselinge verstoring aan het eind van de twee minuten stilte honderden mensen in de menigte in paniek wegvluchtten. Bij de eenmansactie van de - verslaafde - 'Damschreeuwer' raakten tientallen deelnemers door omvallende dranghekken vertrapt en gewond.

donderdag 6 mei 2010

Dichter tussen mes en vork





Voor wie nog wil aanschuiven: servetten en papieren tafellakens - in damastpatroon - uit de reeks Poëten Aan Tafel van de onvolprezen stichting Plint. Vijfenzeventig servetten bedrukt met één gedicht, zoals hierboven Bert Schierbeek,
plus een papierrol van tien meter met teksten van acht - wisselende - dichters (onder).

Maaltijdpoëzie, altijd vers!

En goed voor het milieu, voor wie daar in tijden van loze verkoopargumenten nog gevoelig voor is.
De papieren gebruikspoëzie kan na het diner in de prullenmand, vaatwasser volkomen overbodig.

- klik voor groter beeld -



woensdag 5 mei 2010

Minnaar


LIEFDESLIED
(Love Song)

Als jij zou verdrinken, kwam ik je redden,
Wikkelde je in mijn deken en schonk je hete thee.
Als ik een sheriff was, plaatste ik je onder arrest en
Sleepte ik je voortaan overal gevankelijk mee.

Als je een vogel was, dan maakte ik een plaat
Om de hele nacht te luisteren naar je hoge trillen.

Als ik een sergeant was, was jij mijn jansοldaat,
Εn je zou niks anders meer dan drillen willen.

Als je Chinees was, leerde ik de talen,
Ik brandde een boel wierook, kleedde me curieus.

Als je een spiegel was, bestormde ik de Dames,
Ik gaf je mijn rode lipstick en poederde je neus.

Als je van vulkanen hield, was ik lava,
Onstuitbaar stromend uit mijn verborgen bron.
En als je mijn echtgenote was, was ik je minnaar,
Omdat je voor de kerk niet scheiden kon.
Joseph Brodsky
- uit het Engels vertaald door Robbert-Jan Henkes -

in: 500 Gedichten die iedereen gelezen moet hebben - de canon van de Europese poëzie, samenst. Ilja Leonard Pfeijffer en
Gert Jan de Vries, Amsterdam, Meulenhoff, 2008


LOVE SONG

If you were drowning, I'd come to the rescue,
wrap you in my blanket and pour hot tea.
If I were a sheriff, I'd arrest you and keep you
in a cell under lock and key.

If you were a bird, I'd cut a record
and listen all night long to your high-pitched trill.
If I were a sergeant, you'd be my recruit,
and boy, I can assure you, you'd love the drill.

If you were Chinese, I'd learn the language,
burn a lot of incense, wear funny clothes.
If you were a mirror, I'd storm the Ladies',
give you my red lipstick, and puff your nose.

If you loved volcanoes, I'd be lava,
relentlessly erupting from my hidden source.
And if you were my wife, I'd be your lover,
because the Church is firmly against divorce.

Joseph Brodsky


Graf van de Amerikaans-Russische schrijver Joseph Brodsky op het dodeneiland San Michele,
in de lagune van Venetië (herfst 2009)

Aan land


HET KIND UIT VIJFENVEERTIG



Mijn vader had twee levens. Eén
kort en vlammend, zonder mij. En één
daarna. Mijn vrijheid was een plicht.
Ik speelde in een pasgeboren luwte;
wat ik voor vol aanzag was innerlijk
ontwricht. Verhalen gingen onvoorspelbaar

dicht en vragen ketsten terug. Ik zweeg.
Als ik aan tafel zat stond er een horde
hol van honger in mijn rug. Ik at.

Hij nam een boot. Geen vijand kan
op open water schuilen. Mijn vader
klemde in zijn vuisten schoot en roer.

Gevangen in een cel van hout dwong
hij de vrede af. Hij vocht met storm.
Opluchting dreigde als een tweede dood.

Mijn vader had twee levens: één
sloeg zijn brandmerk in het ander
en het ander joeg een schaduw over mij.

Ik ging aan land, ik voel de wind
en in die schaduw ben ik vrij.


© Anna Enquist


Gedicht uit 1995, met dank aan het Nationaal Comité 4 en 5 mei, in:
De verleden tijd van vrede, dichters over 4 en 5 mei. Amsterdam, Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) & Nationaal Comité 4 en 5 mei (2005)

Het geluk van de binnenplaats



MIJN UITVAART

(Cenaze Merasimim)


Zal mijn begrafenis van onze binnenplaats vertrekken?
Hoe krijgen jullie mij van de derde verdieping beneden?
In de lift past de kist niet,
en het trappenhuis is te smal.

Misschien ligt de binnenplaats in de volle zon en scharrelen er duiven,
misschien sneeuwt het wel en is de lucht vol kinderkreten,
of misschien is het asfalt nat van de regen.
En staan op de binnenplaats, net als altijd, de vuilnistonnen.

En als ik, volgens plaatselijk gebruik, in een open kist op de vrachtwagen
wordt geladen,
kan er wel eens iets op mijn voorhoofd druppelen van een duif: dat heet
geluk!
Of de muziek nu wel of niet komt, de kinderen komen zeker naar me kijken,
kinderen zijn altijd nieuwsgierig naar de doden.

Ons keukenvenster zal me nakijken.
Ons balkon, met al z'n wasgoed, zal me doorlaten.
Ik heb op deze binnenplaats gelukkig geleefd, daar hebben jullie geen weet van.
Buren, ik wens jullie allen een lang leven toe...

Moskou, april 1963


© Nâzim Hikmet


- vertaling uit het Turks: Gerjan van Schaaik -Uit: Moderne Turkse Poëzie - Mehmet Emin Yildirim, Sytske Sötemann en Mehmet Çetin (samenstelling). Amsterdam, Atlas, 2010.





Rechts: Nâzım Hikmet, gefotografeerd in de gevangenis van Bursa, in 1948.
'Gevangen zitten is niet het probleem
Het probleem is hoe je voorkomt dat je je overgeeft…'



Hikmet (1902-1963) was anti-Atatürk en tegen de staat.
Zijn werk is wereldwijd vertaald, maar in eigen land werd hij verbannen. Zeventien jaar van zijn leven bracht hij door in gevangenissen. Bij zijn honderste geboortejaar, in 2002, was rehabilitatie door Turkije eindelijk in zicht. Al zou het nog zeven jaren duren voordat hij - posthuum - in 2009 zijn staatsburgerschap terugkreeg.

dinsdag 4 mei 2010

Hek



EEN REBÉTIKO VOOR FRANS VAN HASSELT*



vanmorgen stond ik in de lege keuken
en ruimde alles op voor ik vertrok

er was nog een halve fles olijfolie en 1 citroen
dat is teveel citroen

yorgos de kat sprong op het kozijn
en keek me aan met amberkleurige ogen
een geurende vissenkop is de liefste
de kleuren van de hemel zijn de kleuren van de zee
en de regen verdampt voor ze de straat raakt

ik dronk niet het retsina-flesje leeg
ik waste niet het mes uit Kreta af

de bouzoukispeler zong: waar gaat de liefde naartoe als die verdwijnt
en ik neuriede het melodietje mee

misschien is Kim vannacht gaan dansen met die jongen uit de bar
misschien bij volle maan al geeft geen Griek daarom

er was nog een halve fles virgin olijfolie en 1 citroen
dat is teveel citroen

waar gaat de liefde naartoe als ze verdwijnt
het hek sluit wel de poort maar niet de blik


Maria van Daalen


- voor het eerst gepubliceerd op Poetry International Web, 2008 -


* Frans van Hasselt (1927) is een Nederlands journalist die al decennia werkzaam en woonachtig is in Athene; hij geldt als kenner van de rebétiko, de Griekse 'blues', een recent herontdekt, terugkomend genre volksmuziek met liederen die oorspronkelijk veel te horen waren in de achterafbuurten van de havenstad Pireas (Piraeus).

Tussen München en Stuttgart


TRACTOREN




De zonen van dr. Mengele verkopen tractoren
op de weg tussen München en Stuttgart.
Wie ze koopt zal de aarde ploegen,
zal een boom water geven,
zal de dakpannen van het huis rood verven
en ziet op het bierfestival het hoempaorkest
op het plein staan als tinnen soldaatjes in een etalage.

In de schoonheidssalon van de geschiedenis weten ze nog een kuifje te
kammen
in het haar van
een monster.


Ronny Someck


Uit: Ronny Someck Blues van de derde zoen, gedichten – uit het Hebreeuws vertaald door Hilde Pach. Maastricht, Azul Press, 2010

Engel



EEN MAN DACHT DAT HIJ VRIJ WAS



Een man dacht dat hij vrij was
en een engel sloeg hem neer,
de man zei dat hij vrij was
en weer sloeg de engel hem neer,

maar de man zei opnieuw dat hij vrij was
en opnieuw sloeg de engel hem neer,

toen schreeuwde de man dat hij vrij was,
dat hij altijd vrij was, dat hij nooit iets anders dan vrij zou zijn
en de engel sloeg hem tot bloedens toe neer

en schaamte en vergeefse moeite woeien op
en verspreidden zich als stof
over de grijze aarde

en de man stamelde dat hij vrij was,
dat hij dacht dat hij vrij was

en de engel vloog weg.


© Toon Tellegen


Gedicht uit 1999, met dank aan het Nationaal Comité 4 en 5 mei, uit:

De verleden tijd van vrede, dichters over 4 en 5 mei. Amsterdam, Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) & Nationaal Comité 4 en 5 mei (2005).

Schaamte



WAT HEBBEN ZE MET JE GEDAAN
(Sana Ne Yaptılar)


ben je die ochtend vertrokken of een dag eerder
je liep als op de snede van een mes

οp je bleke lippen lag de kou van de tralies
in je ogen de duisternis van nauwe cellen
zodra ik je zag schaamde ik me voor mijn vrijheid

zeg maar wat je wilt drinken, koffie of thee
je bent opeens erg veranderd ik herkende je niet

je haar was lang, het hing op je schouders
het helblond bracht ons hart altijd op hol
hebben zij het geknipt of heb je het zelf gedaan
als je lachte rezen er manen in ons op
vanachter de onzichtbare bergen
ik heb vergeefs naar je oude glimlach gezocht

ben je die ochtend vertrokken of een dag eerder
je bent opeens erg veranderd ik herkende je niet

drink je thee, of wil je koffie
ik heb geen lucifers, je stak direct een sigaret op
ook je handen trillen, wat is er met jou aan de hand?

zo'n meisje was jij vroeger niet
wat hebben ze in hemelsnaam met je gedaan?

je wimpers zijn aldoor vochtig
ben je die ochtend vertrokken of een dag eerder?

je bent ineens erg veranderd ik herkende je niet



ATTILÂ ILHAN (1925-2005)

- vertaling uit het Turks: Sytske Sötemann -


Uit: Moderne Turkse Poëzie - Mehmet Emin Yildirim, Sytske Sötemann en Mehmet Çetin (samenstelling). Amsterdam, Atlas, 2010.
Oorspr. verschenen in de bundel Böyle Bir Sevmek (1977)

Koekje


BEZOEK


Koffie in de serre. Haar gezelschap,

ouders, leraar, dokter en dominee.
Ze trekken in zwartgerokte slierten

langs resten van planten. Beleefd

biedt ze een koekje aan, alstublieft.
Haar gasten kruipen in de grond.


Peter Swanborn


Uit: Peter Swanborn Tot ook ik verwaai, Amsterdam, Podium, 2009

De ongetelden



denk ik aan de doden,
de ongetelde en die met een naam.
Dan meldt de dag van nu zich
en over de schutting
roept de tuin: de kersen zijn rijp!




© Günter Grass


(fragm.) In: Günter Grass Oogst, Gedichten 1954-2004, bloemlezing. Amsterdam, J.M.Meulenhoff, 2007 - uit het Duits vertaald door Jan Gielkens -

maandag 3 mei 2010

Het graf van de herinnering


4 MEI




Nu de verse bloemen zijn gelegd,
de verwaaide woorden zijn gezegd,
de oorlogsdoden weer geteld,
de eretekens opgespeld -
nu staan de mensen op het plein
zwijgend met elkaar alleen te zijn.
Duizendkoppig staart de enkeling
in het graf van de herinnering.
De wind verstrooit een zwak gerucht
- als van een menigte die zucht.


© Hans Sleutelaar


Uit: Hans Sleutelaar Vermiste stad - Rotterdamse kwatrijnen. Amsterdam, De Bezige Bij, 2004

Het ongehoorde



ALLE DAGEN -


De oorlog wordt niet meer verklaard,
maar voortgezet. Het ongehoorde
is alledaags geworden. De held
blijft uit de gevechten weg. De zwakke
is naar de vuurlinies opgerukt.
Het uniform van de dag is het geduld,
het ereteken de armzalige ster
van de hoop boven het hart.

Het wordt verleend
als er niets meer gebeurt,
als het trommelvuur verstomt,
als de vijand onzichtbaar is geworden
en de schaduw van eeuwige bewapening
de hemel bedekt.

Het wordt verleend
voor de desertie,
voor de dapperheid tegenover de vriend;
voor het verraden van onwaardige geheimen
en het in de wind slaan
van om het even welk bevel.


Ingeborg Bachmann (1926-1973)


- Alle Tage, geschreven in 1953, vertaald uit het Duits door Anneke Brassinga -

in: Anneke Brassinga Verschiet, Amsterdam, Bezige Bij, 2001.

Tot hier


Wat heb je vandaag gekocht, vroeg ik.
Een halsuitsnijding, zei je.
Trek ze eens aan, vroeg ik.
En je trok alles uit: dat is ze
helemaal, zei je, maar met de jurk
erbij komt ze tot hier -
en toen wees je midden op mijn handen.


©
Herman de Coninck


Uit: Herman de Coninck De lenige liefde, Brugge, Desclée de Brouwer, 1969

Broodje


WARM VLEES



Warm vlees
in koelen bloede

zoekt kennis met
broodje tartaar

om samen oud mee
te worden

Uitjes geen
bezwaar


© Jules Deelder


Uit: J. A. Deelder Interbellum, gedichten. Amsterdam, Bezige Bij, 1987.

Bos



DESTIJDS




Ze zijn verdwenen, nergens te bekennen.
Ze kwamen om de doden te tellen.

Ze zijn destijds gekomen.

Zochten troost bij lotgenoten,
het wapen in verminkte hand.
Ze spanden touwen om het bos.

Ze zijn verdwenen.


© Armando


Uit: Armando Gedichten 2009 Amsterdam/Antwerpen, Augustus, 2009

zondag 2 mei 2010

Zo zal het, misschien


ANGST



Had ik moeten blijven, haar niet alleen,
de nacht op de bank? Had ik haar mee
naar huis? Is ze echt naar bed, geen val
van de trap? Had ik de deur dubbel op slot?

Wie zegt dat ze niet het gas of een kaars,

dat ze naar buiten? Naar de rivier, onder
de brug, maan en sterren koud gezelschap
voor wie dwaalt door een verdwenen stad.

Ooit, de kamer donker, word ik wakker

en weet dat zij is, in mij, een stem vreemd
en vertrouwd. Zo zal het zijn. Misschien.

Maar nog koester ik mijn angst die graag

verhult hoe liefde groeft. Bang voor de dag
waarop ik geef, en geen lichaam ontvangt.


© Peter Swanborn



Uit: Peter Swanborn Tot ook ik verwaai, Amsterdam, Podium, 2009

zaterdag 1 mei 2010

Nachtlied van dieren



WIJSJE VAN DE WIND



Waar slaapt mijn liefde, mijn liefde vannacht
sterren die wiegen in dennen en winden
sterren die wiegen en sterren op wacht

waar slaapt mijn liefde, mijn liefde vannacht?

Dennenboom donker, daggloed en nachtlied,
nachtlied van dieren en duistere winden
Waar slaapt mijn liefde, wie sust zijn verdriet

en zal ik mijn liefde, mijn liefde weer vinden?

Winterwind, leid mij door bittere nachten

tot uit het duister ik vredig kan staren
hoe hij daar sluimert, en sluimerend mijn smart

eindelijk diep in mijn hart laat bedaren!


© Ingrid Jonker


Uit: Ingrid Jonker Ik herhaal je - vert. Gerrit Komrij, met een nawoord door Henk van Woerden - Amsterdam, Podium, 2000.


WINDLIEDJIE

Waar slaap my liefde, my liefde vannag
sterre wat wieg in die denne en winde
sterre wat wieg en sterre wat wag
waar slaap my liefde, my liefde vannag?

Denneboom donker, rooipad en naglied
naglied van diere en duistere winde
Waar slaap my liefde, wie stil sy verdriet
en sal ek my liefde, my liefde weer vinde?

Winterwind, lei my deur bittere nagte
tot uit die duister ek saggies kan staar
hoedat hy sluimer, en sluimerend my smarte
eindelik diep in my hart laat bedaar!

Dag van de Arbeid



BOURGEOIS EN PROLETARIËR



Zij schatten honend zijn waarde
Met de maat van het stomme geld
Naar den factor zijner slijtage,
Naar de jaren die hij telt.

Zij verbruiken de bloem van zijn leven
In hun harde meerwaarde-fabriek
En gunnen de rest aan de wormen
Als een vuile waardlooze kliek.

Zij hebben bittere zorgen
Om zijn godsdienst en zedelijkheid
Ze volgen hem tot in zijn woning
Met verwaande weldoenerigheid.

Zij willen hem kommandeeren
In zijn vreugde en zijn smart,
En met hun plompe pooten
Trappen ze hem op ’t hart.

En met hun domme verbazing
Kijken ze in zijn gezicht
En begrijpen niet de hoogheid
Die in zijn trekken ligt.



Dirk Troelstra (1870-1902)*


Sociaal-romantisch dichter - zoon van Jelle Troelstra, rijksontvanger der belastingen, later liberaal politicus en loco-burgemeester van Leeuwarden.
De befaamde SDAP-leider Pieter Jelles Troelstra was zijn oudere broer.

vrijdag 30 april 2010

Vaderland



AFSCHEID


Morgen vertrek ik! — Morgen, als de stralen

jou weer beschijnen, o vallei,
ben ik ver weg, de keus stond mij niet vrij,

het heimwee doet zijn best mij in te halen.

Je weet, ik hou niet van aanstellerij. De

allerhoogste liefde voor de taal en het
vaderland verbieden een banale
afscheidsgroet. Mijn vaderland ben jij.

De rust die jij me schonk door de verschieten

vanaf jouw bergen — eindeloze schoonheid,
een rust die ons ontslaat van alle zorgen —

ik zal er in de wereld van genieten;
Jouw zwijgen dat een diep begrip tentοοnspreidt.

Het ga je goed vallei. Adieu! Ik vertrek morgen.


Peider Lansel


Gedicht uit 1909 van Peider Lansel (1863-1943, Zwitserland),
- via het Duits uit het Retoromaans vertaald door Gert Jan de Vries -

in: 500 Gedichten die iedereen gelezen moet hebben - de canon van de Europese poëzie, samenst. Ilja Leonard Pfeijffer en Gert Jan de Vries. Amsterdam, Meulenhoff, 2008

donderdag 29 april 2010

Republikeins raadsel (1)





MABELGATE


Eerst sliep zij met een Onderwereld-
prins
dat bleek zwaar verboden

Toen sliep zij met een Bοvenwereld-
prins
dat bleek zwaar verboden

Nu slaapt zij
zoals voor een Prinses
betaamt

o

op een erwt!


© Elsbeth Lambermont



Vandaag, aan de vooravond van koninginnedag, verschenen:
Elsbeth Lambermont Oranje Blues, gedichten, Rotterdam, Douane, 2010.

De dichteres gaf haar debuutbundel dit motto mee:

Bij koorts nemen de ogen
de kleur blauw minder goed waar
en ziet de wereld er oranje uit

- ontleend aan de wetenschapspublicisten Hein Meijers & Simon Rozendaal in hun Groot lexicon van nutteloze feiten,

over 'dingen die u liever niet had geweten' (2006) -

woensdag 28 april 2010

In onbeschrijfelijke kleuren


"HET UUR IS GEKOMEN"

- St. Matth. XXVI 45.


Langzaam maar zeker schijnt het einde onzer ballingschap in zicht te komen, maar nog niet het einde der ellende. Het getal tyfuszieken en diarree-patiënten is nog steeds zeer groot. Op 12 april, 148 doden; 15 april, 220 doden. Duizenden zijn zwaar ziek of tot het uiterste verzwakt vlak voor de bevrijding en verder ook nog tijdens en na de bevrijding. Men hoort overal het roepen en klagen om thee en koffie. De dorst is een nog grotere kwelling dan de honger.

Daar tussendoor duizenden nieuwelingen uit alle mogelijke kampen, die reeds bevrijd zijn, en waarvan de gevangen getransporteerd worden naar nog niet bevrijde kampen.
Met vijf tot zes mensen in twee bedden, met zeven man in één kastje. Er moet nu zoveel mogelijk geholpen worden in deze ontzettende nood.
Maar beter dit, dan de voortdurende vrees voor evacuatie, die misschien voor haast allen de dood zal betekenen. Reeds sinds zondag 22 april staat het hele kamp klaar, gezakt en gepakt met ons weinige hebben en houden om aan te treden voor de evacuatie. Altijd weer nieuwe geruchten over onze afmars. Al het overbodige is reeds verbrand met grote hopen rommel.
Het is wild in het kamp en de weinige S.S.-ers weten niet meer wat te beginnen. De een beveelt iets, weer een ander herroept dit bevel. Hoeveel S.S.-ers er nog in het kamp zijn weet niemand. Alleen weten wij, dat er iedere nacht honderden vertrekken.

[...]

Op 24 april wordt voor de eerste keer geen appèl meer gehouden. Om acht uur pas deze morgen zijn de Joden vertrokken. Zij hebben er gestaan van de vorige dag 's middags tot nu toe. Waar gaan zij heen? Velen van hen zijn totaal uitgeput. Reeds 60 lijken zijn door de Russen weggebracht naar de lijkenkamer. In de nacht zijn nog 400 Joodse vrouwen aangekomen uit Kaufenring. Zij zijn onmiddellijk verder gestuurd. Om 10 uur komt het bericht dat de Joden in wagons zijn gestopt door de S.S. In het Revier alleen vandaag al 150 doden. Men weet niet meer waar zij vandaan komen. Overal op de blokstraatjes liggen lijken, die niet eens meer worden weggehaald.

[...]

Op 26 april, om 11 uur: de Joden staan nog steeds in de gesloten goederenwagons. Zij kunnen blijkbaar niet meer vervoerd worden wegens gebrek aan lokomotieven. De Russen uit het kamp hebben met gasmaskers op 700 doden tussen de andere halfdoden en stervenden moeten uithalen.

Tegen 4 uur in de namiddag komt al weer een transport nieuwelingen van buiten het kamp, geëvacueerd uit andere kampen. Bij honderden liggen zij op de grond, totaal uitgeput, hongerend en stervend op de appèlplaats. Een van de politiemannen schreeuwt: "Wie nog leeft moet zich melden." Slechts enkele armen gaan nog omhoog, de meesten kunnen zelfs dit niet meer doen!
Een van hen vertelt dat zij met 2400 mensen uit Buchenwald vertrokken waren, al 14 dagen geleden. Zij hadden geen eten of iets anders voor onderweg meegekregen. Hoevelen zijn er nog levend hier aangekomen?
Wij staan bij dit alles machteloos.

[...]

Om 12 uur 's nachts is het stil, geen schieten, geen vliegers. Onheilspellend stil. Zullen de Amerikanen weldra komen of zullen de Duitse bommen weldra vallen om ons allen te doden, zelfs nu nog?
Om 10 uur worden nationale commissies uit gevangenen van alle landen samengesteld. Het kan nu toch niet lang meer duren?
Om 11 uur een lang en aanhoudend signaal der sirenes. Wat betekent het? De pantserwagens zijn dichtbij, menen wij.
Om 2.30 uur vergadert het internationaal comité. Er zijn nog 32.000 mensen in het kamp en levensmiddelen zijn er nog voor één dag. Er zijn geen medicamenten meer, 2/3 is ziek, duizenden zijn stervend. Boven alles moet de rust en de orde bewaard worden.
Om 3.30 uur is de S.S. bezig onze Rode Kruis-pakjes te plunderen.

29 a p r i l i s d e g r o t e d a g d e r b e v r i j d i n g. Het belooft een heerlijke lentedag te worden. Een zacht windje waait door het kamp. Het zware, nachtelijk, nevelig wolkendek trekt langzaam op. De zon boort er zich doorheen en in onbeschrijfelijk schone kleuren en tinten verft zij de hemel rozerood. Het is een betoverend schouwspel, lijkend op een mooie staalkaart met de schoonste kleuren, die zich als een machtige, prachtige koepel welft over de aarde. Het is 6 uur in de morgen. Uit het commandogebouw bij de ingang waait de witte vredesvlag.
God zij geloofd en gedankt.

Het kamp wordt dus niet verdedigd, maar overgegeven.

Joh. Rothkrans*


Ooggetuigeverslag van de laatste aprildagen van 1945 door overlevende van Dachau, het oudste concentratiekamp in nazi-Duitsland, uit:
J. Rothkrans Dachau, hel en hemel - Simpelveld/Roermond IMP (1957).




* Rothkrans was een rooms-katholiek priester en kapelaan te Simpelveld, die in november 1941 na verraad in zijn parochie wegens anti-NSB-opmerkingen werd gearresteerd, langdurig verhoord, vastgezet en via een aantal Duitse gevangenissen voorjaar 1942 definitief werd verbannen naar het concentratiekamp Dachau.

De bevrijding van Dachau - Auschwitz was destijds een nog nauwelijks bekende naam - is morgen precies 65 jaar geleden.

Hekwerk in Dachau

dinsdag 27 april 2010

Schuld



GEHEIME LIEFDE

(Gizli sevda)


Je had toch ooit een vriendin
Zeven of acht jaar geleden,
Ik kwam haar gisteren tegen
Ze was blij toen ze mij zag.

Midden op straat bleven we staan
En we praatten over ditjes en datjes,
Ze was getrouwd, had kinderen
Een dochtertje en een zoon.


Ze vroeg naar jou
Ik zei, hij is niets veranderd,
Je weet wel...
Ze begreep het.


Ze was gelukkig, hield van haar man,
Ze hadden nu een eigen huis...
Alsof ze een schuld meetorste,
Deed ze de groeten aan jou.



BEHÇET NECATIGIL (1916-1979)

- vertaling: Erik-Jan Zürcher -

Uit: Moderne Turkse Poëzie - Mehmet Emin Yildirim, Sytske Sötemann en Mehmet Çetin (samenstelling).
Amsterdam, Atlas, april 2010.
Oorspr. public. in Evler (1953).



GIZLI SEVDA

Hani bir sevgilin vardi
Yedi sekiz sene önce,
Dün yolda rastladim
Sevindi beni görünce.

Sokakta ayaktistü
Konuştuk ordan burdan,
Evlenmiş, cocuklara olmuş
Bir kaz, bir oğlan.

Seni sordu
Hiç değíşmedí, dedim,
Bildiğin gibi...
Anlıyordu.

Mesutmuş, kocasini seviyormuş,
Kendilerininmiş evleri..
Bir suçlu gibi ezik,
Sana selâm söyledi.

Behçet Necatigil

zondag 25 april 2010

Zonder stok


TWEE HONDEN

Floortje


Onze hond is van de dood gestorven.
Ze moest een spuitje voor de slaap,
een tweede tegen het ontwaken.

Mam huilt en legt een bloem op haar lijk;
beslissen om iemand te laten gaan, dood,
is een soort van schuld, al is een hond

niemand. Nu hoeft ze nooit meer om te vallen
of hijgen zonder reden, of weten dat ouwe
honden sjokken moeten zonder stok.



*



TWEE HONDEN
Birgiet



De dood is me schrikken. Ik raak er
niet aan gewend. Nu is het de dochter van
onze hond die dood is, dood: het bloeden

wou niet stoppen. In haar plaats loopt
onverschillig de poes achter mam aan
die door moet. Nee, ze leert niet hoe

te blaffen. Stil streelt haar staart
langs moeders benen, een soort van trotse
troost. Triomferen is katten niet vreemd.


© Ted van Lieshout


Uit: Ted van Lieshout Van, Als & Och Amsterdam,Leopold, 1995

Nieuw uitzicht



RISICO


We weten niet wat de bergen
vandaag met ons zullen beginnen.
We hebben voedsel en drank en
stevige schoenen. En we vertrekken.

De top en niets anders verwacht ons.
Een nieuw uitzicht op de wereld. En
misschien komt een moment waarop
we niet hoger meer durven en

evenmin nog terug. Wanneer het
duister valt en de bergen rondom
dus toch ongenaakbaar en wij die
dat altijd al hebben geweten.



Marc Tritsmans


- poëziekaart van Plint, Eindhoven, 2004 -

zaterdag 24 april 2010

Iets om te aaien




KATTENVERSTAND
(Kedi Aklı)


Ik had niets meer te zeggen waar het verdriet betreft
Mijn liefde sleet bij slechte vrouwen in smerige duisternis
Ik voldeed niet, nieuwe mensen kon ik niet bereiken
Misschien bleef ik wel dood liggen ergens in een steeg

Wie kan het schelen, maar ik kon mezelf niet overtuigen
Ik pas niet bij oude ramen en bemost water
Misschien bleef ik wel dood liggen ergens in een steeg
Ik had kinderen die gewekt moesten worden zij lagen te slapen

Had ik kort of lang geleefd, had ik recht op sterven als nachten jaren
op zich lieten wachten
Zeg niet waar komt die kat vandaan, ik liet de deur immers op een kiertje
Onze handen willen iets om te aaien in hun eigen warmte
Mijn liefde sleet bij slechte vrouwen in smerige duisternis

Wat goed dat ik een kat genomen heb, ik begon te denken volgens het zwart-witte
verstand van katten
Een kat dus, die het jong wurgt als hij het als obstakel ziet voor zijn liefde
Mijn zeeën hadden zich niet teruggetrokken
Ik keerde terug naar het licht dat sterker is dan de verscheurde nacht

Men huilt om jonge poesjes onder kinderloze moeders
Zeg niet waar komt die kat vandaan, ik liet de deur immers op een kiertje
Ik had kinderen die gewekt moesten worden zij lagen te slapen
Wat deed ik dat goed, in hun slaap



Arif Damar (geb. 1925)


- uit het Turks vertaald door Hamide Doğan -

In: Moderne Turkse Poëzie - Mehmet Emin Yildirim, Sytske Sötemann en Mehmet Çetin (samenstelling). Amsterdam, Atlas, april 2010.

Bovenstaand monumentaal - tweetalig - boekwerk werd vanmiddag door de uitgeverij, vertalers en Leidse turkologen ten doop gehouden bij de nog jonge boekhandel De Balustrade in Rotterdam-Delfshaven. Met veel lekkere Turkse bakkerswaren, hapjes, drank en muziek.
Naast vertalingen van groten als Nâzim Hikmet bevat dit - tweetalig - overzicht van ruim 700 pagina's ook werk van tientallen jongere, in West-Europa minder bekende dichters uit het Turkse taalgebied.
Het is voor het eerst dat hun gedichten zo royaal en breed worden gepubliceerd in het Nederlands.

Uit schrik



KIER



Laat dit niet alles zijn, dit leven stil en donker
Als het maandelijks bloeden van de vrouwen.
Laat mij van iemand zijn, maar ook niet zo volstrekt
Dat ik verdwijn, in haar, in hem, of weg moet gaan
Omdat geen mens mijn menselijk gewicht kan tillen.
Uit schrik voor mijn gezicht schrijf ik dit op.


Altijd ben ik onderweg. Ik vind geen rust
Bij mij, ben bang als jij mijn trage stap hoort branden
Op de koude tegels in de gang naar jou.
De deur gaat open. En zoenend en stom onderzoeken je lippen
De sombere man die jou zwijgend staat aan te blaffen
Met liefdesgedichten. Geef hem je bed. Laat alle deuren

Op een kier.



Leonard Nolens




Uit: Leonard Nolens Liefdes verklaringen, Amsterdam, Em. Querido, 1990

Voor het laatst


TOT ZICHZELF

(A se stesso)


Nu krijg jij rust voor immer,
ο moegestreden hart. De laatste waan,
die ik eeuwig achtte, is vergaan. In ons
is hoop en hunkering
naar dierbare illusies uitgeblust.
Vind eeuwig rust. Genoeg,
genoeg heb jij geklopt. Niets is 't nog waard
dat jij beweegt, en de aarde
verdient geen zuchten. Bitter en mistroostig
is 't leven, verder niets, en slijk de wereld.
Kom tot bedaren. Wanhoop
voor 't laatst. 't Onzalig lοt schonk ons geslacht
niets dan de dood. Veracht voortaan jezelf
en de natuur, dat kwaad
dat in 't geniep tot aller schade heerst,
en 't zinloos niets van alles wat bestaat.

Giacomo Leopardi

- uit het Italiaans vertaald door Frans van Dooren -


Uit: Giacomo Leopardi (1798-1837) Zangen/ Canti, Baarn, Ambo, 1991