maandag 26 januari 2009

Bloemenweide of - die Qual der Wahl


Als men mij zou verzoeken het mooiste gedicht uit de Nederlandse poëzie te kiezen,
zou ik net zo ontsteld kijken als wanneer men mij zou vragen de mooiste bloem
uit een overdadig bloeiende bloemenweide te plukken.


JAN WOLKERS - dichter, beeldhouwer, schrijver

Van een 'voorbij tijdperk'



Ik loop liever door brandnetels dan dat ik poëzie lees,

laat staan schrijf. Wie durft dat nog?
Dit is dus geen poëzie.
Dit is een oorlogsverklaring aan de dichters,
de fossielen van een voorbij tijdperk.


- H. H. TER BALKT, dichter

zondag 25 januari 2009

Een verlossende pil



HOSTIE



In de waan dat ik dit schrijf
En in de hoop dat jij dit leest
En in de wanhoop dat dit lijf
Zich enkel droomt wat is geweest
Leg ik de boeken neer vandaag.

Het is nu middernacht. De vraag
Wat ik hier aan moet met mijn botten
Gaat nu slapen in een pil,
Een hostie die mij zal verlossen
Van jouw afwezigheid. Wees stil.


Leonard Nolens



Uit: Leonard Nolens Manieren van leven. Amsterdam, Em. Querido's Uitgeverij 2001.

Hostie kreeg de Gedichtenprijs 2001, een prijs die telkens eind januari wordt uitgereikt voor de drie beste - nieuwe - gedichten van het voorafgaande jaar. Zie ook www.poetry.nl

zaterdag 24 januari 2009

Meneer 1 t/m 11


DE DAG


Meneer één legt zijn handen op tafel dan weer
op zijn schoot stamelt over een geweer dat hij
verborg toen verkocht het leger riep hem op hij
had geen wapen en dat was twee jaar cel.

Meneer twee komt met zijn vrouw hoogzwanger
en nog meer zwanger is de angst in haar ogen
ze verlieten hun dorp honger en werden gepakt.
Meneer drie heeft een agent geslagen wist hij niet.

Meneer vier liep zomaar de grens over waar zijn
kinderen zijn weet hij niet eigenlijk weet hij
niets. Vijf en zes hebben wel hun papieren.
Zeven weet ook alle data nog heel precies.

Meneer acht is 's nachts van zijn bed gelicht
en betaalde flink. Het verhaal van meneer negen
lijkt sprekend op meneer één weer dat geweer.
Tien en elf zijn uit hetzelfde dorp dat was de dag.

De meneer die mijn baas is legt de dossiers
heel precies op een stapel bergt zijn pennen
op. Dat was de dag het schiet niet op er was
dit keer alweer geen echte vluchteling bij.


Gedicht van - anonieme - Cambodjaanse vrouw die als tolk ­werkte bij de VN-vluchtelingenοrganisatie in een opvangkamp in Thailand.

In: Daan Bronkhorst (samenst.) Liefde kon maar beter naamloos zijn – 150 dichteressen voor Amnesty International, 2000, Breda, De Geus.

Most hom nog bruken?




Lourdes



Toen hij uit de Grotte Miraculeuse kwam
zaten er in elk geval
2 nieuwe banden aan z'n invalidenwagentje.



 
*



High Boer High


Most hom nog bruken
of zel ik 't kerset aandoun?




*



Zeer vrij naar het Chinees



De zon gaat op, de zon gaat onder.
Wat doet die boer nou toch weer?




*



Zonder hoop - ook invaliden
kunnen maar tot hun 35ste jaar
aan sport doen.
Hemel en aarde
zijn niet menslievend.

Wees blij!



RIEKUS WASKOWSKY (1932 - 1977)




Oorspr. in: Slechts de namen der grote drinkers leven voort, Amsterdam, Bezige Bij (1968)

- later opgenomen in Riekus Waskowsky Verzamelde Gedichten -samenst. Rien Vroegindeweij en Erik van Muiswinkel, met een introductie door Gerrit Komrij. Amsterdam, uitg. Bert Bakker, 1985

Tweedehands lucht


HISTORIE VAN DE ZUURSTOF


Vermoedelijk snuif je nu een zuurstofmolecuul op
die ook door de longen van Napoleon ging
tijdens de slag bij Waterloo.

Vrijwel zeker inhaleer je lucht die door de Führer
is uitgeademd in de bunker, Berlijn 1945.
Geharnaste statistici hebben dit uitgerekend.

Bepaalde leiders laten zich niet wegblazen,
al is de bunker verdonkeremaand
en de halfverbrande Hitler, op een kaakbeen na,

bij Moskou begraven. Zodat hij toch zijn doel bereikte.
Wordt de wereld er intussen mooier op? Beter?
Hoe harder we de steen vooruit duwen,

des te verder rolt hij steeds opzij.
Trots betreden we een nieuw tijdperk
maar ademen tweedehands lucht.


© Rouke van der Hoek


in: Ouverture Maastricht, gedichten in het Engels en Nederlands (Hans van de Waarsenburg, ed.), Maastricht International Poetry Nights Series i.s.m. Ralf Liebe Verlag, oktober 2008

Ziekte


MISVERSTAND


    Dit wordt geen droef gedicht. Ik weet niet goed
    waarom ik dit geheim ophoest, maar sinds een maand
    of drie geloof ik meer en meer dat poëzie
    geen vorm van naastenliefde is. Eerder een ziekte
    die je met een handvol hopeloze idioten deelt,

    een uitgekookte klacht die anderen vooral verveelt
    en 's nachts - een heelkunst is het niet.
    De kamer blijft een kamer, het bed een bed.
    Mijn leven is door poëzie verpest en ook
    al wist ik vroeger beter, ik verbeeld me niets

    wanneer ik met dit hoopje drukwerk vierenzestig
    lezers kwel of, erger nog, twee bomen vel.


    © Menno Wigman


    Uit: Menno Wigman Zwart als kaviaar. Amsterdam,
    Bert Bakker, 2001

    Aanname



    GESPREK MET EEN DICHTER


    Bent u een dichter?
    Ja, dat ben ik.
    En hoe weet u dat?
    Ik heb een gedicht geschreven.
    Als u een gedicht hebt geschreven, betekent dat dat u een dichter was.
    Maar wat nu?
    Ik zal nog eens een gedicht schrijven.
    In dat geval zult u misschien nog eens een dichter zijn. Maar hoe
    zult u weten dat het een gedicht is?
    Het zal net zo'n gedicht zijn als het laatste.
    Dan zal het zeker geen gedicht zijn. Een gedicht is maar eenmaal
    en kan niet nog een keer net zo zijn.
    Ik denk dat het net zo goed zal zijn.
    Maar dat kunt u niet denken. Ook de kwaliteit van een gedicht is
    maar eenmaal en hangt niet van u af, maar van de omstandigheden.
    Ik neem aan dat ook de omstandigheden net zo zullen zijn.
    Als u dat aanneemt, bent u nooit een dichter geweest en zult u dat
    nooit worden. Waarom denkt u dan dat u een dichter bent?
    Tja, ik weet het eigenlijk niet...
    En wie bent u?



    © Miroslav Holub

    Uit: Miroslav Holub De geboorte van Sisyphus - een keuze uit de gedichten en
    andere teksten 1958-1998, samengesteld en uit het Tsjechisch vertaald door Jana Beranová,
    Amsterdam, De Bezige Bij, 2008

    Lauwe wind



    Etalage van boekantiquariaat Raster te Rotterdam.
    Foto Han van der Leur


    De jurk van Marylin

    Ooit boven dat rooster,
    een lauwe wind veroverde haar dijen
    troebele ogen gericht op gretige lenzen.
    Onze adem gestokt door de voortschrijdende onthulling.

    Happy birthday, dear mister president.
    Ontblote geheimen in first lady's bedroom,
    onbeteugelde wellust, door op drift geraakte steroïden.

    Ondraaglijke weelde,
    door tranquillizers gesloopte goddelijke welvingen.



    © TOINE VREULS

    donderdag 22 januari 2009

    Vrije dichtkunst



    Eindelijk is de poëzie vrij
    niemand leest haar meer


    REMCO CAMPERT


    Gemompel 7
    , in: Remco Campert Nieuwe herinneringen (gedichten).
    Amsterdam, De Bezige Bij, 2007.

    Het hart, een opwindtrein



    Autopsychografie
    (Autopsicografia)


    De dichter wendt slechts voor.
    Ηij veinst zο door en door
    Dat hij zelfs voorwendt pijn te zijn
    Zijn werkelijk gevoelde pijn.


    En zij die lezen wat hij schreef,
    Voelen in de gelezen pijn
    Niet de twee die hij geleden heeft,
    Maar een die de hunne niet kan zijn.


    En zο rijdt οp zijn rails in 't rond,
    Tot vermaak van onze rede,
    Die οpwindtrein, in dichtermοnd
    Ook wel `het hart' geheten.



    (1.4.1931)



    FERNANDO PESSOA


    Uit: Fernando Pessoa Gedichten (Poesias), Amsterdam, Arbeiderspers 1982, 2e herz. dr.
    © Vertaling uit het Portugees, keuze en nawoord: August Willemsen

    woensdag 21 januari 2009

    Stadsdichter



    EEN HANDJE WOORDEN


    Vandalen braken vannacht
    in bij een kleindierenvereniging.

    Ze verschaften zich toegang
    door de deur te forceren.

    Verminkten vervolgens vijftien
    parkieten door hun pootjes
    af de draaien, knepen dertien

    kanariepieten tot moes en smeten
    tweeëntwintig eieren van zeldzame
    volièrevogels stuk tegen de wand

    van het hok. De inbrekers namen
    een lokeend en een ganzenbord mee.


    © Jana Beranová

    Uit: Jana Beranová Tussentonen. Gedichten. Breda, De Geus 2004.
    Het Rotterdamse gemeentebestuur heeft Jana Beranová vandaag benoemd tot nieuwe stadsdichter.
    Met de aanstelling van de in Tsjechië geboren schrijver-vertaler, die geldt voor 2009 en 2010, kiest Rotterdam "voor een dichter die een ambassadeur is voor de poëzie, zich op de multiculturele samenleving van de stad richt en er met alle zintuigen voor wil gaan", aldus een gemeentelijk persbericht.

    Jana Beranová schrijft proza en poëzie, vertaalt en presenteert. In 2008 ontving zij de Erasmusspeld voor haar inzet voor de Rotterdamse letteren. Beranová heeft een roman en zeven dichtbundels op haar naam staan. Daarnaast was ze betrokken bij tal van literaire activiteiten en boekprojecten. Ook vertaalde de Tsjechisch-Nederlandse werk van onder anderen Milan Kundera (proza), Miroslav Holub en Jaroslav Seifert (gedichten).

    Voor haar inspanningen voor de Tsjechische literatuur kreeg ze in 2005 in Praag een bijzondere onderscheiding. Daarnaast is ze een veel geziene gast op literaire podia en werkt ze graag samen met beeldend kunste­naars. Ook doceert ze poëzie aan de Schrijversvakschool in Amsterdam.
    Kort na de tweede wereldoorlog, in 1948, vluchtte Jana Beranová - als kind - met haar ouders uit het toenmalige Tsjechoslowakije.
    In 1975 vestigde ze haar naam met een inmiddels beroemde tekst, aanvankelijk geschreven voor een rijmprent (affiche) van Amnesty International.
    als niemand
    luistert
    naar niemand
    vallen er doden
    in plaats van
    woorden

    Nu de bomen nog


    VERANTWOORDELIJK



    Ik voel me zo verantwoordelijk vandaag.
    Die duif bij voorbeeld, in de dakgoot
    van het huis hier tegenover, kijkt
    me telkens vragend aan.

    Ik waarschuw hem: nu
    moet je gaan, dan kom je niet te laat.
    En goddank, inderdaad,
    hij slaat zijn vleugels uit.

    Als ik er toch niet was.

    Maar nu de bomen nog.
    Die halen het nooit.


    © Erik Menkveld


    Uit: Erik Menkveld De karpersimulator. Amsterdam, De Bezige Bij, 1997.

    Debuut, bekroond met de C. Buddingh'-prijs en de Van der Hoogtprijs.

    Ook jij, ook jij


    BILDZEITUNG


    Du wirst reich sein
    Markenstecher Uhrenkleber:
    wenn der Mittelstürmer will
    wird um eine Mark geköpft
    ein ganzes Heer beschmutzter Prinzen
    Turandots Mitgift unfehlbarer Tip
    Tischlein deck dich:
    du wirst reich sein.

    Manitypistin Stenoküre
    du wirst schön sein:
    wenn der Produzent will
    wird die Druckerschwärze salben
    zwischen Schenkeln grober Raster
    mißgewählter Wechselbalg
    Eselin streck dich:
    du wirst schön sein.

    Sozialvieh Stimmenpartner
    du wirst stark sein:
    wenn der Präsident will
    Boxhandschuh am Innenlenker
    Blitzlicht auf das Henkerlächeln
    gib doch Zunder gib doch Gas
    Knüppel aus dem Sack:
    du wirst stark sein.

    Auch du auch du auch du
    wirst langsam eingehn
    an Lohnstreifen und Lügen
    reich, stark erniedrigt
    durch Musterungen und Malz-
    kaffee, schön besudelt mit Straf-
    zetteln, Schweiß,
    atomarem Dreck:
    deine Lungen ein gelbes Riff
    aus Nikotin und Verleumdung.
    möge die Erde dir leicht sein
    wie das Leichentuch
    aus Rotation und Betrug
    das du dir täglich kaufst
    in das du dich täglich wickelst.


    © Hans Magnus Enzensberger


    Uit: H. M. Enzensberger Verteidigung der Wölfe gegen die Lämmer (1957), Frankfurt a.M., Suhrkamp

    Als een offer van de Azteken



    HARTTRANSPLANTATIE


    Na een uur

    waar het hart was
    gaapt in de borstkas een afgrond
    als in een offer van de Azteken, als
    in een modellandschap
    nadat de mensen zijn uitgestorven.

    Trommels van buitenlichamelijke omloop
    introduceren
    een onhoorbare symfonie
    uit de nieuwe wereld.

    Het is als vallen uit een vliegtuig, de lucht koeler
    en koeler, condenseert in het onvermijdelijke
    maanlicht, wolken naderen en scheuren uiteen, onder
    de linkervoet, onder de rechtervoet
    pulseert in contrabeweging microscopisch landschap
    met haarvaten van wegen, voddenhanden zoeken
    de niet-bestaande heerser van bloed, zoek God,
    mocht Hij te vinden zijn, oren suizen
    door het gepiep van iets als ruimtemarmotten,
    onverschillig vleermuisvlies groeit tussen de zenuwen,
    het is onfatsoenlijk voor grote harten de panlek te
    laten blijken.

    Het is als vallen uit een vliegtuig
    vóór het oog van de Schepper
    in groene jas en
    met rubberhandschoenen.

    Daar brengen ze al in geschaafd ijs
    het nieuwe hart
    als een trofee
    van de Tachtigste Rampenolympiade.

    Kamer wordt gehecht aan kamer,
    aorta aan aorta,
    drie uur eeuwigheid
    heen en terug.

    En slaat het hart aan
    en springen de potentialen
    als synthetische schaapjes
    op het groene beeldscherm,
    dan is het net een modelslagveld

    waar leven en geest
    gevochten hebben

    en beide hebben gewonnen



    ©
    Miroslav Holub



    Uit: Miroslav Holub De geboorte van Sisyphus - een keuze uit de gedichten en
    andere teksten 1958-1998, samengesteld en uit het Tsjechisch vertaald door Jana Beranová,
    Amsterdam, De Bezige Bij 2008

    Verzinsel

    THUISKOMST


    Ik heb je lief, al kan ik het niet weten.
    Ik bedenk het als je thuiskomt van een dag
    in je leven. Maar het is geen gedachte.
    Je streelt mijn wang en wie weet,
    dat gebaar. Het wordt duizend keer gemaakt
    voor het bestaat. Hangt je jas aan de kapstok,
    iets van niets, maar morgen ontbreekt het
    misschien. Of schudt de dag uit je haar.
    Wat ik dan daarin zie, is het begin.
    Het huis ontstaat, de tafel neemt plaats,
    wij veroorzaken elkaar. Het is toch niet
    dankbaar dat iemand dit alles verzint.


    Bernard Dewulf


    Uit: Waar de egel gaat (1995), Amsterdam, Atlas
    Ook in: Gerrit Komrij's De Nederlandse poëzie van de 19e en 20e eeuw, in 1.000 en enige gedichten. Amsterdam, Bert Bakker 1996

    Bernard Dewulf (1960) is journalist en columnist bij het Vlaamse dagblad De Morgen, kunstkenner en ex-redacteur van het Nieuw Wereldtijdschrift. Voor Waar de egel gaat ontving hij in 1996 de Debuutprijs voor een buitengewone dichtbundel en de Belgische ASLK-prijs voor een opmerkelijk literair debuut.

    Potten inkt en rekenen


    NIET TE BESCHRIJVEN

    Niet te beschrijven
    wat een geur doet in je neus
    en in het weke van je hersenen,
    een bloem, een strandlucht.

    Laatst liep ik op de weg
    toen langs mij streek een vleug van vroeger,
    van potten inkt en rekenen,
    wat ik in der eeuwigheid zou zijn vergeten,
    ik liep ertegenop.

    Men zegt dat van bepaalde vlindersoorten
    het reukvermogen
    zich uitstrekt over kilometers,
    maar of het nu de natuur is
    of een oude school,
    of een meisje dat in je armen staat
    en geurt als zeven jaar geleden
    of, als het heeft geregend,
    de hartverscheurende kracht van een naaldwoud-
    je noemt het,
    maar beschrijven kun je het niet.

    Gerrit Krol

    Uit: Gerrit Krol Polaroid. Gedichten 1955-1976. Amsterdam, Querido 1976.
    Ook in: Gerrit Komrij - De Nederlandse poëzie van de 19e en 20e eeuw, in 1000 en enige gedichten. Bloemlezing, Amsterdam, Bert Bakker 1979

    Het kapje van het ei


    EEN BESLISSEND ONTBIJT



    Hoe zal het gaan? Een reuzin,
    regelloos, hakt het kapje
    van dit ei, mijn arme hoofd.

    Haar lenige tong likt kleuren
    en klanken, de herinneringen
    en alle verbindingen daartussen

    mijn levenswerk plakt vermorzeld
    tegen haar verhemelte. Hoe zij
    dan slikt. Heerlijk. Leeg

    zal ik achterblijven, eens, spoedig,
    later. Niets meer weten, niets
    dat mij invalt. Geen ik, niet mij.

    Zo zal het gaan. En nu:
    aan het werk. Het kan niet
    anders, er moet gegeten worden.



    © Anna Enquist


    Uit: Anna Enquist De tweede helft. Amsterdam, De Arbeiderspers, 2000
     

    dinsdag 20 januari 2009

    Hoe sê mens dit



    HOE ZEG JE DAT




    Ik weet echt niet hoe ik het zeggen moet
    je verwinterde getrimde baard is misschien
    te ná, mij voor taal te dichtbij, te kiezelgrijs

    ik weet werkelijk niet hoe ik je ouder wordende lijf moet weergeven
    zonder de woorden 'verlies' of 'fataal'. Ik heb geen idee
    ik weet niet waarom het woord 'rimpels' zo banaal klinkt
    ik weet niet hoe ouder worden moet klinken in taal

    de irissen van je beruchte blauwe ogen
    zijn intussen doordesemd geraakt met groen
    maar dan stamelender en inniger - twee

    blijvende koelten die mij een leven lang liefhebben
    mijn wijsvinger trekt je wenkbrauwen na
    waaruit haren groeien als bliksemschichten
    gezicht dat ik liefheb: gezicht van verwering

    als ik je tegen me aandruk voelen je haren als dons
    je hoofdhuid verbaast me om zijn textuur - evenals
    de lange groeven die van je oren naar je hals lopen

    de mond die geniaal aan mootjes hakte rust nu
    geurig tegen mijn slaap genadig als brood
    je handen laten mijn borsten als glazen donkere
    wijn in hun palmen zinken misschien wil ik wel zeggen

    dat ik je dikke buik zo sexy vind
    dat een erectie tegen de lichte glooiing
    mij het water in de mond doet lopen misschien wil ik

    wel zeggen dat ik mij voor de eerste keer
    kan overgeven aan je dijen vanwege hun weke
    witheid, dat ik het zachte lubberen van je billen
    liever heb dan de jonge harde opgefokte geilheid

    van vroeger het gaat je bij seks niet meer
    om jezelf, maar om mij het gaat
    je niet meer om de voortplanting, maar je

    wijdt je in alle rust aan mij - in
    deze schat aan ervaring strek ik me uit. het is
    alsof je dieper in me gaat, ik stiller word, alsof we
    in alle heelheid klaarkomen. hoe verzet je

    je tegen de gemakkelijke smoes die oud worden botweg
    tot metafoor van de dood vermomt? hoe
    kom je aan de woordenschat van de ouderdom?


    © Antjie Krog



    HOE SÊ MENS DIT

    ek weet werklik nie hoe om dit te sê nie
    jou deurwinterde kortgeknipte baard is dalk
    te ná, te téén my vir taal, te grys van grint

    ek weet werklik nie hoe om jou ouerwordende lyf te sê
    sonder die woorde 'verlies' of 'fataal' nie. ek weet nie
    ek weet niet waarom die woord 'plooie' so banaal klink nie
    ek weet nie hoe ouerword moet klink in taal nie

    die irisse van jou berugte blou oë
    het intussen onderhewig geraak aan groen
    meer stamelend en innig nou - twee

    blywende koeltes wat my 'n lewe lank liefhet
    y wysvinger trek jou wenkbroue na
    waaruit groeisels soos weerligte knal
    gesig wat ek liefhet; gesig van verwering

    as ek jou teen my nader trek is jou hare donserig
    jou kopvel verras my met sy tekstuur - so ook
    die lange kepe wat van jou ore nek af sny

    die mond wat so briljant kon klief roer nou
    geurig teen my slape genadig soos brood
    jou hande laat my borste soos glase donker
    wyn in jou palms sink ek dink ek probeer sê

    dat ek jou verdikte buik sexy vind
    dat 'n ereksie teen die effense ronding
    my nat in die mond laat ek dink ek

    probeer sê dat ek my vir die eerste keer
    kan oorgee aan jou dye vanweë hulle week
    witheid, dat ek die sagte losheid van jou boude
    verkies bo die jong harde beneukte jagsheid

    van vroeër jy gebruik nie meer seks
    vir jouself nie, maar vir my uit my
    wil jy niet langer voorteel nie, maar jy

    maak jouself rustig bekend aan my - in
    die weelde van ervaring strek ek my uit. dis
    asof jy dieper in my is, ek stiller, asof ons
    met groter heelheid kom. hoe verset mens

    jou teen die gemaklike uitweg wat oudword bloot
    tot metafoor van die dood verstom? hoe en waarmee
    verwerf 'n mens die woordeskat van ouderdom


    Uit: Antjie Krog Lijfkreet, gedichten. Amsterdam, Podium, 2006.
    Oorspr. titel: Verweerskrif, vertaling Robert Dorsman

    Buiten proportie, doet u geen moeite


    O MEVROUW MEVROUW
    (Oh minha senhora ó minha senhora)


    O mevrouw ο mevrouw ο doet u geen mοeite mevrouw doet u dat niet dat vraag ik u dat smeek ik u bij God onze Verlosser mevrouw schenkt u geen aandacht aan een eenvoudige sterveling een zwerver als ik die niet de glοrie verdient van laat staan van... nee nee nee mevrouw knoopt u nu niet mijn gulp lοs en u hoeft zich ook niet uit te kleden wat is dat nou dit is werkelijk buiten proportie ik ben absoluut niet vοοrbereid ορ een dergelijke emotie οf cοmmοtie weet ik veel mevrouw ik weet al niet meer wat ik zeggen moet zei ik wat? woorden schieten te kort de adem het speek­sel schiet te kort οm mijn tong te bevοchtigen en een samenhangend betoog te houden in de lijn van mijn verlangens ik voel mij verlaten door de Heilige Geest Gods mevrouw ik ik ik ο mevr... zijn dit uw borsten οf is het een verschijning en die haartjes en die bil... in zο veel naaktheid ver­drink ik zο veel naakt doodt mij verplettert mij geloofd en geprezen zij God dit is het einde van de wereld over mijn einde ik ik...

    Carlos Drummond de Andrade

    Uit: C. Drummond de Andrade De liefde, natuurlijk (gedichten) - vert. uit het Braziliaans door August Willemsen – Amsterdam/Antwerpen, Arbeiderspers, 1992