dinsdag 3 maart 2009
Wat ik nog ben
NU
nu moeten wij aan veel meer traagheid wennen,
aan liefde die verdween en aan wat nog resteert
aan teerheid in wat najaarslucht en geur van dennen
en aan hoe-het-kon-zijn-gedachten die je nooit verleert.
aan bijna-niets, en aan voortdurend vier dezelfde muren
en aan een belsignaal dat nooit weerklinkt,
aan twintig keer per dag door ramen naar de verte turen
en altijd jezelf met wie je 's avonds drinkt.
en wat ik overhou is niets om weg te geven:
wat ik nog ben, ben ik alleen voor mij.
Herman de Coninck
In: Herman de Coninck De gedichten. Amsterdam/Antwerpen, De Arbeiderspers, 6e dr. 2000
maandag 2 maart 2009
Jurk

Afgunst zo diep
ALS JE ZOVEEL OM IEMAND GAF
Als je zoveel om iemand gaf
Dat je alles wat je had
Je huis en je hele boel
Daarvoor zou willen geven
Dan werd je alleen maar veracht.
Toch is het een gevoel
Dat inslaat als een flits
Een brand vlamt door je heen
En er is geen rivier
Geen water in de wereld
Dat zulke vlammen blust
Houd me dicht tegen je aan
Als een band om je arm
Als een hanger op je hart
Want sterk als de dood
Is de liefde, en afgunst
Zo diep als het graf
Judith Herzberg
Uit: Judith Herzberg 27 Liefdesliedjes, Amsterdam, De Harmonie, 1971
Avondzon
In der abendlichen Sonne
sitzen wir gebeugten Rückens
auf den Bänken in dem Grünen.
Unsere Arme hängen nieder,
unsere Augen blinzeln traurig.
Und die Menschen gehn in Kleidern
schwankend auf dem Kies spazieren
unter diesem großen Himmel,
der von Hügeln in der Ferne
sich zu fernen Hügeln breitet.
Franz Kafka (1883-1924)
Met dank aan Projekt Gutenberg.de, 2000
Kafka en Milena - ill. Manuel Kneepkens
Het verlangen naar een lekkend dak
Daar zijn we in ’t nieuwe huis!
Uit: P. A. de Génestet: Complete gedichten [inl. en aantek. door H.L. Oort], 8e herz. dr. Amsterdam, Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur, 1930.
Een vakgroep aan de Universiteit van Amsterdam heeft een site gewijd aan het werk van de populaire negentiende-eeuwse vrijzinnig predikant, dichter en theoloog.
Zie: http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/genestet
(* Voor Niels & Marjolijne)
zondag 1 maart 2009
Ritssluiting
BODEGRAVEN
Het Holland van de avonden van mijn geluk begint
achter de appelboomgaard bij de brug van Bodegraven
waar de dochter van de spoorwegwachter
schuilt tussen vochtige
pindaneuzen van konijnen; manshoog wuivend gras
Stilte van lathyrus en clematis en tuinbonen, gebroken
door het gestaag gedender van een late trein
mierikswortelzoet scholierenlichaam onder de koelte
van de wilgen, waar gouden ikonen van vlinders
zich ontdoen, lachend, fluisterend, van hun jurken
Hoor, de ritssluiting van de spoorbaan kreunt en rinkelt
De trein naar Alphen passeert. Heel even scheert
de zwaluw van zijn schaduw langs je haren
Voorbij.
© Manuel Kneepkens
Uit: Manuel Kneepkens Tuin van Eetlust. Amsterdam, De Bezige Bij, 1976
Wasknijper
QUINTA DES ESMOUTADAS, VOOR EMA
Een zee oversteken is identiek
Aan de eer van jouw familie,
De wasmachine en de ezel
En de musculatuur van wolken.
Precies zoals de wasknijper niet
Identiek is aan de vraag gesteld
Door een teruggekeerde kosmonaut,
Zo is het ook met nerf en staart.
Voor de goede orde dient gezegd
Dat een twijgje van de druivenboom
Een perfect en uiterst wapen is.
De wijzers in de aarde draaien
Immers met wisselende snelheid
En schermen niet om iets identieks.
Arjen Duinker
Uit: Arjen Duinker De geschiedenis van een opsomming. Amsterdam, Meulenhoff, 2000
Waterpas
BADJONGEN VAN YIANNAKI
Wat hij ook twintig winters is geweest,
nu is hij heer en meester van het bad,
schoont tafels, zet de stoelen recht, veegt
blad. Maar dat is nog het minst.
Zijn werkelijke taak ligt hogerop: hij jaagt
de vogels naar het zwerk, wijst met gestrekte
arm de berg terug, de zon terecht, terwijl
een rilling door zijn lijf heen trekt.
Zo nu en dan stampt hij de aarde aan
die onder tegels is gelegd, strijkt vloeiend
alle water pas of trekt het bij de hoeken
strak. Zo blijft de wereld hier intact en vlak.
© Hester Knibbe
Uit de cyclus 'Een verdwenen Apollo' in:
Hester Knibbe Een hemd van vlees Baarn, De Prom, 1994
Zonder de zon
WINTER
Winter. Je ziet weer de bomen
door het bos, en dit licht
is geen licht maar inzicht:
er is niets nieuws
zonder de zon.
En toch is ook de nacht niet
uitzichtloos, zo lang er sneeuw ligt
is het nooit volledig duister, nee,
er is de klaarte van een soort geloof
dat het nooit helemaal donker wordt.
Zo lang er sneeuw is, is er hoop.
© Herman de Coninck
Uit: Herman de Coninck Zolang er sneeuw ligt. Brugge, Orion, 1975
zaterdag 28 februari 2009
Onderwijs
KEEP TALKING
nooit heb ik in india willen wonen
omdat je daar
na eindelijk te zijn overleden
nog een keer
en nog een keer
en eindeloos veel keren
opnieuw en opnieuw
geboren wordt
slachtoffer van tunnelvrees
zoekt eeuwige rust
bij ons in holland
is het ook niet alles
je wordt
uit je moeder getrokken
hebt geen zin
in het buitenleven
zet het op een brullen
krijgt een klap
op je kont
gaat nog harder gillen
verboden
te stoppen of te keren
of achteruit te rijden
van mijn vader
moest ik
naar godsdienstonderwijs
zodat je leert
waar je tegen bent
zei hij
over reïncarnatie
hebben we het daar
nooit gehad
je zal terug moeten komen
als dominee, pastoor
misdienaar of koorknaap
liever doe ik mijn ogen weer open
als een vogel reislustig en opgejaagd
© Hans Wap
Uit: Hans Wap De laatste lemming, Varik, uitgeverij De Weideblik, 2008.
Hans Wap woont en werkt als beeldend kunstenaar/dichter in Rotterdam. Hij debuteerde in 1967 met Schoten en Filtersigaretten bij de Arbeiderspers. Zijn vorige bundel Ze zeggen dat lopen de voeten slijt verscheen eveneens bij De Weideblik (2003).
Het met het water houden
BRIEVEN OP ZEE
Gelezen worden ze ontelbre malen,
Al was de inhoud haast vooruit geweten,
Van 't zelfde levensstof in alle talen
En op den duur tot op het woord versleten.
Toch weer ontvouwd, na 't eenzaam avondeten,
Des nachts op wacht, te kooi en na 't verhalen;
Voor hen die zooveel eenzaamheid verbeten
Is uit die letters leeftocht nog te halen.
Tusschen lieve en liefhebbende steeds staat er
Van kroost, huis, dorp en eiland weer 't alleen
Bij trouw, geboorte en dood gevarieerd relaas.
Na tal van reizen is het of een waas
't Bekende aan land omhult, men is alleen
En hoort bij 't schip en houdt het met het water.
© J. Slauerhoff
Uit: J. Slauerhoff Een eerlijk zeemansgraf, Rotterdam, Nijgh & Van Ditmar, 1936
Mutanten
DE OPLOSSING VAN LUGOL
(Plyn Lugola)
Zuurstof waterstof stikstof steenkool en ijzer
liggen onbedreigd op hun posities
Een koekoek heeft een grote klok azuur uitgehakt
Geelsnavelige spreeuwen sprongen over het grasveld
Het moeilijkst is het beschrijven van wat het belangrijkste is
De invalshoek van zonnestralen Een vleugje
wind Een hogedrukgebied boven de stad Een halve graad
Celsius
Een kwart millibar Donderdag Aspergesoep
Eind april begin mei Wat ook pijn deed
Ze waren gelukkig Van de Rozenheuvel
keken ze 's avonds naar bruggen en lichtjes
Rode wijn dronken ze bij gele kaas
Mutanten van jodium cesium strontium dreven in de lucht
en krekels krekelden als een Geigerteller
Bohdan Zadura
- vertaling uit het Pools: Karol Lesman -
met dank aan Maastricht International Poetry Nights (2004)
Taai oneetbaar hart
AANZOEK
Ik ben al vaak door mijzelf op straat gezet,
heengezonden, onbewoonbaar verklaard,
uitgerookt, door ploffende kachels beroet.
En nu hier, het lekt er en tocht. Te moe
voor ander onderdak. Maar ruimte is er
te over voor wie ik bij me heb, in armen sluit
als liefste doorluchte, als kroonluchter
ontvlammen laat, in rust voel aan 't geraamte.
Een klein maar taai oneetbaar hart blijft fier
zich weren tegen binnenschuivend donker. Blijf.
Blijf met mij hokken in die schrale ribbenkast
in het innig bed van geest, bij het weerlicht
getemperd door weemoed, van ons verstand.
Anneke Brassinga
Uit: Anneke Brassinga Verschiet, Amsterdam, Bezige Bij, 2001.
Langs de druiven
BACCHUS
de stenen zeeschelp
omwikkelt een granieten
vensterruit
de marmeren Bacchus
tilt omhoog de massieve beker
geaderde arm strijkt langs de druiven
ogen omwinden
cirkelvormige insnijdingen
gemaakt van binnen
De heilige Anna beschouwt
weefsels en ledematen
losmaken volgt
geleegde vormen
vacuüms vullen de poriën
lekkage is onvermijdelijk
© John Hejduk
Uit: John Hejduk Dutch grey / Hollands grijs - vertaald door
In 1942
DE WET VAN BEHOUD VAN ENERGIE
de dag ging open en de kamer was een slagveld
glazen versplinterd en een omgevallen wijnfles
de spiegel duizendvoud, de vaas met rozen
een voltreffer die bloedend tussen kranten
gordijnen losgescheurd, en de tv nog aan
mijn bril in stukken naast de glazen tafel
die, vreemd genoeg, nog heel was
zwarte zwanen, groene zwanen
wie gaat er mee naar elfenland varen
elfenland is gesloten
de sleutel is
oh kijk, het werkwoord schreeuwen is gebroken, halve zinnen
zijn diep in het tapijt getrapt
of met een vinger op de ruit geschreven
ik ga weg, hoor je me, en ik kom nooit meer terug
als je niet opzij gaat, ga ik slaan, sla dan, je sloeg
een gat
ik zag ver door de opening de nacht
in 1942, toen mijn vader fietste
van Den Haag naar Eindhoven, ontweek de Duitse linies
om zijn vrouw te kunnen zien
een liefde voor een leven dat te kort was
hij zat een kwarteeuw later aan haar bed, zij was nog jong, en stierf
ik zie hun handen, in de dood verstrengeld
haar ogen brekend onder zijn gezicht
maar hoe hij thuiskwam in die winternacht
in de bezetting, gevangen en geslagen
en ondervraagd, we wisten later nooit
of hij verrader of verraden was
bijna zijn hele knokploeg werd gefusilleerd
hij droeg het in zijn lichaam met zich mee
in ruggenwervels, stukgebeukt, dezelfde diepe breuk
die jij sloeg, die nacht
de zilveren ketting viel tussen mijn kleren uit
in een hoek van de gang lag de zilveren hanger
die je bij Taurum speciaal had laten maken
de relatie is stuk maar de liefde niet, zei mijn kind nuchter
mijn liefde is nooit stuk, want
“de criticus houdt van het gedicht over de rode beuk
maar de dichter houdt van de rode beuk”
vraag me wat je wilt, had ik gezegd
ik kan alles weggeven, mijn halve hele koninkrijk, mijn lichaam
alleen niet mijn talent, want dat heb ik te leen
toen vroeg ik je, waar was je, en je schreeuwde urenlang
toen vroeg ik, maar jij was er niet, jij was die nacht
afwezig, maar de nacht was overal
zoals bloed en zweet en braaksel en snot, en meer bloed
als de situatie onhoudbaar wordt
vallen de meeste mannen in slaap
in de ochtend lag je in de kamer op de grond
alsof de wereld draaide en in onschuld
je de nieuwe dag dromend wou afwachten
maar je droomde niet, je sliep
toen wekte ik je, en zei, ga uit mij weg
als ik niet veilig in mijn lichaam ben
wordt de grammatica onsamenhangend
verdwijnt het voegwoord tussen aarde, taal en bloed
ga weg
geef mij de sleutels terug van liefde en van angst
wanneer ik zelf de breuk ben, ben ik heel
en zo
is mijn geschiedenis
ook jouw geschiedenis
ik ben in elkaar geslagen toen je boos was
ik heb drie dagen met een hersenschudding op de grond gelegen, en Erzulie heeft voor mij gezorgd
ik heb stil gewacht toen je schreeuwde, en ik moest angst en angst en angst
ik brak twee ribben en ik ben verkracht
en toen ik gisteren in Sarajevo was
zag ik mijn bloed in spetters op het marmer
dat men heeft aangebracht om helden te herdenken
ik ben gemerkt, geslagen en gegeten
en verbrand op elke plek waar hout groeit
mijn woorden hield ik vast, ik zei je niets
zulke mannen weten van lengte, niet van ruimte
toen zei ik: een oud Haitiaans spreekwoord zegt
Bay kou, bliye. Pote mak, sonje.
wie slaat, vergeet, wie het merkteken draagt, onthoudt
wie geweld toebrengt, verliest
wie van geweldpleging de ontvanger is
wordt niet geofferd, maar ontvangt de kracht van woede
en behoudt die in het lichaam, draagt die mee
dit is de wet van behoud van energie
dit zijn de werkelijke wetenschappen
ik ben een onuitputtelijke bron
ik ben een lichaam, een reservoir van woede
ik heb woede in ontvangst genomen
omdat ik vrij ben en een vrouw en ruimte
al die woede, dat is energie, dat wist je niet
ik, dank je, ik heb energie voor eeuwen
ik kan de wereld helemaal herschrijven
in termen van liefde en van adem
mijn stem reikt van Diotima tot heden
en ik
spreek hier
“de criticus houdt van het gedicht over de rode beuk
maar de dichter houdt van de rode beuk”
en toen
kwam Natasja binnen
dezelfde, die de bronzen beelden
van verkrachtingen gemaakt heeft en gedragen
zij zegt, als er in Groningen een vrouw verkracht wordt
laad ik een van mijn beelden in mijn busje
en ga het ’s nachts neerleggen op die plek
dan zal ik er die nacht bij waken, zei ik terug
en voorlezen hardop, de hele nacht
Natasja droeg een van haar beelden binnen
en zette dat voorzichtig op mijn werkblad
een Venus van Antwerpen, brons, bekleed met kracht
als de Nikè van Samothrace
die van Athena’s hand naar voren vliegt
het Louvre in en uit
en toen
er zat een man op de Pont des Arts met een fles Moët&Chandon en twee kristallen glazen
er zat een man voor de tempel te Kuala Lumpur, met kralensnoeren van geurende jasmijnbloesem, en stijve stelen roze lotus
er liep een nachtzwarte man naar mij toe in Iowa Mall, de baby op de arm, zijn zoon van twee rende voor hem uit, zag mij, en riep Superman! Superman!
er lag een man te slapen naast de highway op het asfalt, het hoofd op zijn versleten grijze rugzak, hij wist de weg niet, hij heette Dionysos
soms stuurt hij nog een e-mail uit Egypte
er zit een man te zingen in Montréal, hij ziet mij niet, hij zingt voor de godin
er staat een man op de Leidsegracht, in 1968, die zijn hoofd geheimzinnig glimlachend naar mij toedraait
we gaan wat drinken als hij met de boot in Heeg ligt
er staat een scherpschutter bij Dupont Circle op de uitkijk
maar waar ik ook ben, ik kom niet terug
veel plekken ben ik de-godin-zij-dank vergeten
maar de sneeuw ligt hoog in Boston
en de kastanjes vallen hoorbaar in Dreuzy
maar er zit een man op de Vismarkt met het hoofd in de handen, lang nadat ik daar voorbij gelopen ben
en als Natasja terugkeert
en mij hetzelfde beeld in chocolade brengt
ditmaal levensgroot
de borsten in de hand, biedt deze chocolade Venus
de wereld chocolade lafenis
en als Athena terugkeert
- maar godinnen zijn altijd aanwezig, roep mij en ik ben er (ik ben er)
en als ik terugkom en weer woon in dit gedicht
landt de sonde op Titan en zendt haar stormen uit door de ether
wiegen de meerminnen in de golf van Atjeh totdat de dalende zwevende lichamen oplossen in parels en eencelligen
branden de vuren van de oorlog in Baghdad tot as en verstuiven
en bloeit er één enkele bloem
een madeliefje
op de plek waar ik straks begraven word
dit is mijn grootste geluk
pushing up daisies
© Maria van Daalen
Uit: Maria van Daalen De wet van behoud van energie, Amsterdam, Querido, 2007
vrijdag 27 februari 2009
Kruip & Kriebel
Alle wriemeldiertjes
alle wiebeldiertjes
alle kruip- en kriebeldiertjes
zitten verstopt in het hoge gras.
Ik zou maar op mijn tenen lopen
als ik jou was.
JOKE VAN LEEUWEN
Sterker dan het ei
ROODBORSTJE
Een roodborstje dat tegen het raam tikt.
Niet tegen het raam, maar tegen het ei waarin het zit en het ei breekt in tweeën.
Niet het ei, maar het ijs dat scheurt van Groenland naar beneden.
Een zwarte zee, waarin witte vlakten drijven.
Geen vlakten, maar bergen.
Geen ijs, maar graniet.
Nodig voor het roodborstje om zijn snavel te scherpen.
Zijn snaveltje sterker dan het ei.
Sterker dan Groenland.
© Gerrit Krol
Uit: Gerrit Krol Geen man want geen vrouw. Amsterdam, Querido, 2001.
Roodborstje is ook een van de inmiddels ruim honderd "klassieken" op de poëziesite van Meander, zie:
http://klassiekegedichten.net/index.php?id=74
Niet schieten op rood
Allerliefste, ek stuur vir jou 'n rooiborsduif
(Allerliefste, ik stuur je een duif met een rode borst)
Ik stuur je een duif met een rode borst
want niemand zal op een boodschap die rood is schieten.
Ik gooi mijn duif hoog in de lucht en
alle jagers zullen denken, dat het de zon is.
Kijk, mijn duif komt op en mijn duif gaat onder
en waar hij vliegt schitteren oceanen
en bomen worden groen
en hij kleurt mijn boodschap bruin op jouw huid.
Want mijn liefde reist met je mee,
mijn liefde moet als een engel bij je blijven,
met vleugels, wit als van een engel.
Je moet van mijn liefde blijven weten
net zoals van die vleugels waarmee je niet kunt vliegen.
© BREYTEN BREYTENBACH
ALLERLIEFSTE, EK STUUR VIR JOU 'N ROOIBORSDUIF
Allerliefste, ek stuur vir jou 'n rooiborsduif
want niemand sal 'n boodskap wat rooi is skiet nie.
Ek gooi my rooiborsduif hoof in die lug en ek
weet al die jagters sal dink dis die son.
Kyk, my duif kom op en my duif gaan onder
en waar hy vlieg daar skitter oseane
en bome word groen
en hy kleur my boodskap so bruin op jou vel
Want my liefde reis met jou mee,
my liefde moet soos 'n engel by jou bly
soos vlerke, wit soos 'n engel.
Jy moet van my liefde bly weet
soos van die vlerke waarmee jy nie kan vlieg nie.
'Vrije' vertaling van Breytenbach's vers uit het Zuid-Afrikaans
ontleend aan Afra (Afi) Seikler op
http://www.volkskrantblog.nl/bericht/216161
Zie op hetzelfde weblog o.a. ook het gedicht Tuinvoëls (Tuinvogels).
Geheime liedjes
GEDICHT VOOR EEN KAMEEL
Morgen is de dag van de kleine dingen,
Van de speld en de gele verf.
Je zult je blij voelen.
Morgen is de dag van de heel kleine dingen,
Van de druppeltjes en het koord.
Je zult vriendschap voelen.
Morgen is de dag van geslenter
Langs de vrucht van schaduwen.
Kom er niet aan.
Morgen is de dag van de liedjes
Die in het geheim worden gezongen.
Je zult zingen met de juwelier.
Morgen is de dag van de kleine jongens
En hun abstracte lawaai in de straten.
Spits je oren.
Ze roepen: ‘Leve de mooiste markt van de wereld!’
Ze roepen: ‘Zo eeuwig zijn de rotsen van trouw!’
Ze roepen: ‘Als je ijdel bent, ga dwalen!’
Arjen Duinker
Uit: Arjen Duinker Het uur van de droom. Amsterdam, J.M. Meulenhoff, 1996
donderdag 26 februari 2009
Zee land
MAASVLAKTE
Waar zee was
heerst land
Water verdronken
in zand
Langs uiterste rand
serene rust van
tankopslag
Door draden kracht
centrale knetterend
boomloze verte
in knalt
brandt Eeuwige Vlam
boven buitenaards
landschap
Van God verlaten
helicopter-
plat
© Jules Deelder
Uit: J. A. Deelder Interbellum, gedichten. Amsterdam, De Bezige Bij, 1987.
