zaterdag 9 mei 2009
Wormen van angst
KOOR DER GEREDDEN
Wij die gered zijn,
Uit wier hol gebeente de dood al zijn fluiten sneed,
Over wier pezen de dood al zijn strijkstok trok -
Onze lijven jammeren nog na
Met hun verminkte muziek.
Wij die gered zijn,
Nog altijd hangen de lussen voor onze halzen gedraaid
Voor ons in de blauwe lucht
Nog altijd worden de klokken der uren met ons druppelend bloed gevuld.
Wij die gered zijn,
Nog altijd eten de wormen van de angst aan ons.
Ons gesternte ligt in het stof begraven.
Wij die gered zijn
Vragen jullie:
Toon ons langzaam jullie zon.
Leid ons schoorvoetend van ster naar ster.
Laat ons het leven weer voorzichtig leren.
Anders zou het lied van een vogel,
Het vullen van de emmer in de put
Onze slecht verzegelde pijn kunnen doen openbreken
En ons wegschuimen -
Wij vragen jullie
Toon ons nog geen bijtende hond -
Mogelijk, mogelijk
Dat we uiteenvallen tot stof -
Voor jullie ogen vervallen tot stof.
Wat houdt toch ons weefsel bijeen?
Wij die ademloos geworden zijn,
Wier ziel naar Hem vluchtte vanuit het midden van de nacht
Lang voordat men ons lijf redde
In de ark van het ogenblik.
Wij die gered zijn,
Wij geven jullie een hand,
Wij herkennen jullie ogen -
Maar alleen het afscheid houdt ons nog bijeen,
Het afscheid in het stof
Houdt ons met jullie samen
Nelly Sachs
- vertaling uit het Duits: Huub Beurskens -
Chor der Geretteten (1947), uit:
Nelly Sachs (1891-1970) Gloeiende raadsels - gedichten, Amsterdam, Meulenhoff, 1979
Mooi
Men zag hier puinhopen
en zong van mooi weer
bij iedere eerste steen
- Rien Vroegindeweij
(dichtregel op Rotterdamse vuilniswagen)
Opmerking van de dichter zelf over deze in grootsteedse omgeving rondrijdende - openbare - kunst:
"Het schijnt jaren geduurd te hebben voordat de gemeentelijke reinigingsdienst Roteb deze tekst ergens op een vervoermiddel geschilderd kreeg. Vorige week komt plots die regel onder mijn eigen raam doorglijden, iets van jezelf pardoes in je eigen straat... zie ik dat ze mijn regel hebben gezet op zo'n nietig, lullig veegwagentje! Zo'n ding met van die schurende borstels en wat bezems achterop!
Heb je toch nog eer van je werk."
vrijdag 8 mei 2009
Alsof ze niet weet
VOOROORLOGS
1.
Rechtvaardig aan tafel, hij,
vοοrzitter van het gezin,
machinist van het uurwerk -
mahonie met koperen plaat -
dat zijn vrouw glans geeft.
Recht als zijn scheiding de stoel
waarop hij tussen scheurkalender
en potplant luistert naar de radiο
waarop een bakelieten stem de wereld uitlegt,
feillοοs.
feillοοs.
2.
Het hondje kijkt in de lens
maar zij, ze doet alsof ze niet weet
dat ze gekiekt wordt.
De leliën op de ronde tafel
geuren naar teraardebestelling. Aan de
geuren naar teraardebestelling. Aan de
wand het oplichtend wit van de geit,
meermaals uitgebeeld door een
schilder die vroeg overleed aan de
tering.
Maar de fluitketel zingt
en het theelichtje blinkt.
Zij zit zo weelderig in haar crapaud,
kijkt dom van geluk
neer op het hondje
in haar satijnen schoot.
neer op het hondje
in haar satijnen schoot.
Zij gaat zo kennelijk nooit dood.
Jan Eijkelboom

Uit: J. Eijkelboom Tot zo ver - De meeste gedichten,
Amsterdam, de Arbeiderspers, 2002.
Spoorweg
BROODJE LEED SPECIAAL
Ik zit vaak op verlaten stadsstationnen
met in mijn mond een beet saucijzebrood.
Denk steeds: waarom ben ik de reis begonnen?
En: eig'lijk, eig'lijk wil ik liever dood.
Maar dan begint de trein ineens te rijden
en schiet het zonlicht in mijn zwart gemoed,
dat als een laser-straal 't gezwel begint te snijden:
wat smaakt dan het saucijzebroodje goed!
En op het ritme van de ratelende slagen
grijpt een geluksgevoel mijn oude jichtkast aan.
Een lied welt in de krop: zal ik gaan vragen
of ik heel even op de bank zou mogen staan?
Maar dán zie 'k voor een overweg jouw wagen
en vliegt de rest van 't broodje op de spoorwegbaan.
Lévi Weemoedt
Uit: Lévi Weemoedt Geduldig lijden. Amsterdam, Thomas Rap, 1977.
Later opgenomen in Vanaf de dag dat ik mensen zag - verzamelde gedichten van Lévi Weemoedt, Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, 2007.
Zij lazen hoe gelukkig zij waren
TWEE MENSEN
Zij hadden elkaar beloofd geen heimwee te hebben,
geen spijt,
niets te missen en elkaar nooit ongelukkig te maken,
nooit
en dus lieten zij zichzelf nooit kennen,
beten zij elke zondag op hun pennen
en schreven zij elkaar hoe gelukkig zij waren,
al was het alleen al door de brieven van elkaar,
schreven zij,
waarin zij lazen hoe gelukkig zij waren.
Zo dwarrelen bladeren
soms hartstochtelijk
naar de grond.
© Toon Tellegen
Uit: Toon Tellegen Daar zijn woorden voor - een keuze uit de gedichten. Amsterdam, Muntinga, Rainbow, 2007.
Metaalmoeheid
MARINIERSBRUG
De Maasbrug
symbool van on-
verzett’lijkheid
leed aan metaal-
moeiheid en was
gedoemd – Geen
marinier die 't
stage knagen van
den tijd een halt
toeriep – integen-
deel! Reeds rees
uit Rotown’s harte-
bloed een nieuw
symbool ons tege-
moet – scharlaken
in de neongloed –
De Mariniersbrug
Poort die naar
Heden voert!
Jules Deelder
Uit: J. A. Deelder Interbellum, gedichten. Amsterdam, De Bezige Bij, 1987.
Meisje uit Holland
POMPEJI
Omdat de angst van iedereen de onze is
Beleven wij opnieuw de jouwe, mager meisje.
Jij hebt je heftig vastgeklemd aan je moeder
Alsof je terug wilde keren in haar lichaam
Toen op het middaguur de hemel zwart werd.
Vergeefs, want de gifgeworden lucht
Kwam jou binnen heimelijk opzoeken door de gesloten ramen
Van je rustige huis met zijn stevige muren,
Eens blij van je zang en je verlegen lach.
De eeuwen zijn verstreken, de as is versteend
Om voor altijd jouw edele leden te kerkeren.
Ζo blijf je in ons midden, verwrongen gipsafgietsel,
Doodsstrijd zonder einde, schrikwekkende getuigenis
Van wat ons trotse zaad de goden schelen kan.
Maar niets blijft bij ons van jouw verre zuster,
Van het tussen vier muren ingemuurde meisje uit Ηοlland
Dat haar jeugd zonder morgen toch ook neerschreef:
Haar verstomde as is door de wind verstrooid,
Haar korte leven weggeborgen in een verkreukeld schrift.
Niets is over van het schoolmeisje uit Ηiroshima,
Schim in de muur gebrand door het licht van duizend zonnen,
Slachtvee geofferd op het altaar van de angst.
Machtigen der aarde, meesters van nieuwe vergiften,
Trieste geheime hoeders van de beslissende bliksem,
Ons zijn meer dan genoeg de rampzalige gaven des hemels.
Alvorens op de knop te drukken, beheerst u en overweegt.
(28 november 1978)
© Primo Levi
Uit: Primo Levi Op een onzeker uur (Ad ora incerta). Gedichten, vertaald door Maarten Asscher en Reinier Speelman. Amsterdam, Meulenhoff, 1984.
Een
Er is eigenlijk maar één herinnering,
en die verandert telkens.
Kreek Daey Ouwens
- Schone regels, Rotterdams vuilniswagengedicht,
een al ruim twintig jaar rondrijdend poëzieproject in de stad -
BIJ DE GEMEENTEKIST VAN MEVROUW P.
Slaapt ze? Ze slaapt. Na drieëntachtig jaar,
driehonderdvijfenzestig keer per jaar.
haar haar gekamd te hebben, op ik weet niet hoeveel
schoenen door de stad te zijn gelopen,
steeds maar weer die veters, vorken, lepels,
mensen, wat voor mensen, waar dan, slaapt ze.
Ze slaapt en ik, morbide als ik ben, denk aan
haar kam, haar nagelschaar en wenkbrauwstift,
hoe alles, nachtcrème, bankpas, tijdsgewricht,
wordt weggeworpen, uitgewist. En dit,
is dit beschaamde slepen een begrafenis?
Alsof je ongemerkt een munt verliest,
op een verveeld station je krant vergeet, zoiets.
Noem het tragiek, noem het ritme, de tijd,
die vuile carnivoor, zorgt steevast voor een eind
dat stinkt. Maar ze slaapt nu, ze slaapt.
Dus dek haar toe en zorg dat haar vermoeide voeten
nooit meer de straat op hoeven.
© Menno Wigman
Uit: Menno Wigman Dit is mijn dag, Amsterdam, Prometheus, 2004
donderdag 7 mei 2009
Een huiverende hamer
IK SLA EEN HOEK OM
Ik sla een hoek om.
Zo bijt een beitel.
Ik tref een hand aan.
Zo verschrompelt een roos.
Ik leer jagen op liefde.
Zo hijgt een zaag
en ik zie de zee.
Zo word ik oud.
Houd ik mijn hart vast?
Denk ik aan wierook?
Zo huivert een hamer,
kantelt een stad.
© Hans Faverey
Uit: Hans Faverey [1933-1990] Verzamelde Gedichten, ed. Marita Mathijsen. Amsterdam, De Bezige Bij, 2000.
Het azuur als gezag
DIT EILAND
Voor de zachtmoedigen, verdrukten,
Tot geregelde arbeid onwilligen,
Voor de met moedwil mislukten
En de grootsch onverschilligen,
De reine roekeloozen,
Door het kalm leven verworpen,
Die boven steden en dorpen
De woestenijen verkozen,
Die zonder een zegekrans
Streden verloren slagen
En 't liefst met hun fiere lans
De wankelste tronen schragen;
Voor allen, omgekomen
Door hun dédain voor profijt,
Slechts beheerscht door hun droomen
De spot der bezitters ten spijt,
Neem ik bezit van dit eiland,
Plant ik de zwarte vlag,
Neem iedere natie tot vijand,
Erken slechts 't azuur als gezag.
Wie nadert met goede bedoeling:
Handel, lust of bekeering,
Wordt geweerd aan 't rif door bezwering
Of in 't atol door onderspoeling.
Oovral op aarde heerscht orde,
Men late mijn eiland met rust;
't Blijft woest, zal niet anders worden
Zoolang ik kampeer op zijn kust.
J. Slauerhoff
Uit: J. Slauerhoff (1898-1936) Verzamelde Gedichten, 's-Gravenhage/Rotterdam, Nijgh & Van Ditmar, 6e dr., 1961.
Vangzeil
DE SPIN
Die zilveren deinende schoot,
mijn liefste, dit maagdelijk gave net,
dit gruwelijk schone huwelijksbed,
dit vangzeil van de dood -
ik heb het gesponnen tussen de bomen
en tussen de zon en de aarde
en al waar ik ontwaarde
je zoet-zoemende dolersdromen.
Ik vang je op in mijn wiegelend bed
O wond in mijn maagdelijk net
O liefste verloren in mijn schoot
O worsteling in liefdesnood -
ik wikkel je in mijn zijden geweld
ik houd je met duizend armen omkneld
ik verstik je in een cocon van gloed
ik drink je zachte blanke bloed
dat rinnend gulpt en schreit -
en volgedronken op het kruis
van mijn geschonden dodenhuis

ik lig gebroken en bevrijd.
© Anna Blaman
Uit: Anna Blaman (1905-1960) De Gedichten, Amsterdam, Meulenhoff, 1992.
Onze generatie
LAAT ONS
Vergeet ons
en onze generatie
leef als mensen
vergeet ons
wij waren jaloers
op planten en stenen
jaloers op honden
was ik maar een rat
zei ik toen tegen haar
was ik maar niet
kon ik maar inslapen
en na de oorlog wakker worden
zei ze met haar ogen dicht
vergeet ons
vraag niet naar onze jeugd
laat ons
Tadeusz Różewicz
- vertaling uit het Pools: Karol Lesman -
Uit: Tadeusz Różewicz De rest is zwijgen, een keuze uit de gedichten 1946-2002 - geselecteerd, vertaald en van een nawoord voorzien door Karol Lesman. Breda, De Geus, 2003
Onschuldige landverrader
de nsb’er danst onschuldig met de nsb’se
sierlijk en honds sierlijk en honds
zullen hun kinderen huilen
de beenderen in magere formatie
op het zwart en wit estrik, op de zwartwitte tegels
zullen de kinderen stil zijn
hemel de onschuldige landverrader,
drenthe uniform uitspansel woef
zullen de kinderen voortgaan
de kinderen vooraan voortaan voortgaan
de hondschuldige hemel
stil niet huilen stil doodgaan
© Tonnus Oosterhoff
Tonnus Oosterhoff Wij zagen ons in een kleine groep mensen veranderen -
gedichten, Amsterdam, De Bezige Bij, 2002
woensdag 6 mei 2009
Zijn vader
[ONGERIJMDHEDEN 11]
Dat komt gewoon doordat zijn vader eens.
gewoon omdat zijn vader in zijn jeugd.
doordat zijn vader in zijn jeugd gewoon.
gewoon al in zijn jeugd zijn vader toen.
omdat zijn vader ooit eens tegen hem.
ooit gewoon eens in zijn jeugd hem tegen.
dat komt gewoon doordat zijn vader ooit.
gewoon hem in zijn jeugd toen ooit al eens.
ooit eens tegen hem en nooit zijn moeder.
nooit zijn moeder in zijn jeugd zijn vader.
gewoon toen tegen hem zijn moeder ooit.
nooit eens in zijn jeugd gewoon ooit vader.
© Harry Mulisch
Uit: Harry Mulisch De Gedichten 1974-1983, Amsterdam, De Bezige Bij, 1987.
dinsdag 5 mei 2009
Het verschil
VRIJHEID
Voor doodslaan en gelukkig zijn en schromen
en weifelen
en in een afgrond vallen
en ontkennen en schuldig zijn
en koortsachtig zoeken naar waarheid, schoonheid
maakt vrijheid geen verschil,
of hooguit een verschil als tussen een bloeiende appelboom
en geen bloeiende appelboom,
of tussen een kus en geen kus, hoe vluchtig
en verraderlijk ook.
Toon Tellegen
Gedicht uit 1999, uit: De verleden tijd van vrede, dichters over 4 en 5 mei. Amsterdam, Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek & Nationaal Comité 4 en 5 mei (2005)
Op vreemde bodem (In Athene)
Als iemand die bekaf bij 't postkantoor komt aan-
zetten met een expresbrief. En het postkantoor is net
gesloten.
Als iemand die voor 't eerst op vreemde bodem voet
zet. En geen woord over de grens kent.
Sta ik verstard op de trappen van het Grοndwetplein.
De klinkers klem in de strot.
Buitenlandse banken. Automaten. Grote zakenpanden.
Reclames flitsen
Over bezwete gezichten en halen iemands zekerheden
οnderuit.
Castraten zingen de Internationale. Een triviaal drie-
stuiverslibrettist
Wordt tot dichter geproclameerd. En zij die eens de
wisselaren uit de tempel ranselden
Hebben nu in de Passage hun eigen stendje...
Met opgestoken kraag loop ik het laatste eeuwkwart in.
Násos Vayenás
Uit: Násos Vayenás Biografie en andere gedichten – vertal. uit het Grieks: Marko Fondse en Hero Hokwerda.
Amsterdam, Het Griekse Eiland, 1990.
Wetenschap zonder geweten & Eten met muziek
VREDE
na de grote slag eten we gehakt
gekscherend de schedel afgezet en in de jonge schoten
gezet gelijk de geest met de broek open
en we stromen vol bier dat schuimt op de lippen
denken er niet aan een brief te schrijven naar moeder
naar heeroom naar de kardinaal generaal geen kettingbrief
op kringlooppapier waarin woorden ons doodsteken
in de rug ons ombrengen met bananen en badkuipen
waaruit kathedralen kruipen en we trappen die uit
de wereldbrand heeft lang genoeg geduurd verzengd
de meterslang dikke wenkbrauwen van de gebedsgenezers
die we om zeep brachten in de stad van de zwarte pest
rivieren moederbruin de rotsen kardinaalpaars
zo alle letters sneeuwen uit het gewonde boek het witboek
van de slachtveldenarchitekt waarin alles aangekruist
wat niet meer bestaat het gehijg het kapotte vlees
het bestraalde oog de pornograaf van de booby-trap
een boek opgeblazen en vervangen door geschut van geroezemoes
deze eeuw vol wetenschap zonder geweten
het kanon van bombarie cancan van castraten
Lucebert
Uit: Lucebert (1924-1994) Verzamelde Gedichten, Amsterdam, De Bezige Bij, 2002.
VREDE IS ETEN MET MUZIEK
Vredig eten is goed eten
Want lekker eten doet men alleen in rust en vrede
Voor een goede spijsvertering is het een vereiste
Dat men elk hapje minstens vijftienmaal kauwt
Daarom eet men met muziek ook beter
Want onder vrolijke tonen bewegen de kaken vanzelf
Harmonieus en met de kaken ook de slokdarm
En later zelfs de overige dertig meter
Lange darmen in de buik
Vrede is goed eten met goede muziek
Met marsmuziek kan men beter lopen dan eten
Als men dan ook maar vredig loopt
En niet meemarcheert met een troep soldaten
Tegen andere soldaten
Dan is marsmuziek net zo bedorven
Als besmet voedsel
Maar bij dansmuziek is het zeker goed eten
Want dansen is geen vechten
Wie danst houdt rekening met andere dansers
Zoals men onder het eten niet alle
Lekkere hapjes alleen verorbert maar die deelt
Met de overigen de disgenoten
Lucebert
- gedicht bij gelijknamig schilderij van Lucebert -
Vrede is eten met muziek is ook de titel van een bloemlezing van Hans Groenewegen met bijna 270 gedichten van 161 dichters die een beeld bieden "van de sporen die voorbije en niet-voorbije, verre en nabije oorlogen in de recente Nederlandse en Vlaamse poëzie hebben nagelaten" (uitg. Van Gennep, Amsterdam, 2005).
Duurzame verBeelding
DE BEELDENROUTE VAN ROTTERDAM
(of de verbeelding aan de macht)
’s Nachts komt kabouter Buttplug
en steekt een spaarlamp
in je reet
Dan dwingt hij je - duurzaam verlicht
je laatste dans
te dansen
samen met Speenhoff, Pincoffs, Piet Hein
& Pim Fortuyn
O, Rotterdam, dark room vol Foute Mannen!
Manuel Kneepkens
maandag 4 mei 2009
Tot het zout op was (fragment)
Verzet begint niet met grote woorden
maar met kleine daden
zoals storm met zacht geritsel in de tuin
of de kat die de kolder in zijn kop krijgt
zoals brede rivieren
met een kleine bron
verscholen in het woud
zoals een vuurzee
met dezelfde lucifer
die een sigaret aansteekt
zoals liefde met een blik
een aanraking iets dat je opvalt in een stem
jezelf een vraag stellen
daarmee begint verzet
en dan die vraag aan een ander stellen
© Remco Campert
Uit: Remco Campert Betere tijden, Amsterdam, De Bezige Bij, 1970.
+zijkant+GeuzenhuisKattenberg500.jpg)
Plaquette, Poëzieroute Gent (B.), Zijkant Geuzenhuis/Kattenberg 500
Bij herdenkingen in de meidagen veel gebruikt fragment uit Camperts vers "Iemand stelt de vraag".
Dit is de tekst van het volledige gedicht:
IEMAND STELT DE VRAAG
1
Het was een geweldig feest
er stierven drie mensen
een van ouderdom
een door alcohol
een omdat hij vocht met de slang
O maar er werd gezongen
gedanst en gedronken!
De pijp ging rond en de pruim
oude verhalen werden nieuw
opa's stonden in hoog aanzien
die zeiden dat het zo altijd was geweest
en altijd zo zou blijven
en de kinderen bleven erbij
tot ze niet meer konden.
O maar er werd gedanst en
gevrijd bij het leven
een dag een nacht en een dag!
Tot het zout op was
de kruiken leeg
en de schelpen door de kroegbaas
weer afgepakt
toen wankelden ze lachend de berghelling op
sliepen hun roes uit in het gras
een nacht en een lange dag
Terwijl ze sliepen
reden
beladen met het werk van hun handen
in kratten en balen verpakt
in bewaakte colonnes
de vrachtwagens naar de stad
de stad van de banken en de congressen
de stad van de krotten en open riolen
de stad van de mooie dames met chauffeur
de stad van de hoeren voor een knaak
de stad waar iedereen verdient het zout in de pap
iedereen die een vinger in de pap heeft
de stad waar ze altijd van droomden
de stad die ze nooit zouden zien.
2
Verzet begint niet met grote woorden
maar met kleine daden
zoals storm met zacht geritsel in de tuin
of de kat die de kolder in z´n kop krijgt
zoals brede rivieren
met een kleine bron
verscholen in het woud
zoals een vuurzee
met dezelfde lucifer
die de sigaret aansteekt
zoals liefde met een blik
een aanraking iets dat je opvalt in een stem
jezelf een vraag stellen
daarmee begint verzet
en dan die vraag aan een ander stellen.
3
iemand weigert de schelp
iemand houdt op met dansen
iemand smijt de kroegbaas de kruik in ´t gezicht
iemand zegt opa de pest met je oude verhalen
iemand wil het alfabet leren
iemand pakt de opzichter z'n zweep af
iemand steelt een geweer
iemand zegt dit is mijn grond
iemand staat zijn dochter niet af aan de landheer
iemand antwoordt niet met twee woorden
iemand houdt zijn graan verborgen
iemand viert geen feest als de vrachtwagens komen
iemand spuugt op de grond als hij de soldaten ziet
iemand snijdt de banden door
iemand verschuilt zich in het woud
iemand droomt niet meer
iemand richt zich op
iemand is voor altijd wakker
iemand stelt de vraag
iemand verzet zich
en dan nog iemand
en nog iemand
en nog.
Remco Campert
Abonneren op:
Posts (Atom)