donderdag 21 mei 2009

Wat een rust!


SPRAKELOOS LANDSCHAP




De mensen worden uit het landschap weggenomen:
wat een rust! vooreerst
nog geen puinhopen, het licht
is het licht dat er is
op huizen als dingen naamloze bomen
een klagende waakhond een jagende vos

later
naarmate het donker nadert
steeds meer kraaien -




© Gerrit Kouwenaar




Uit: Gerrit Kouwenaar Vallende stilte - een keuze uit eigen werk, Amsterdam, Querido, 2008

Stappen in het grind



BEZORGD



storm is geen natte luchtpost, onbezorgd ver
waaid in razend riet van een slapende sloot

retour afzender zou stranden in goudgele
landen van schrijven, muffe winden draaien er

met alle uren mee, zand droomt er duinen
een jonge vrouw dooft een vlam, sluit een boek

nee

de dode bode in het kroos, fiets verbogen
onder aan de dijk, ergens wacht iemand

vergeefs op stappen in het grind, de plooi in
zijn stoel, de lege rode tassen in de bijkeuken


© Niels Roode

woensdag 20 mei 2009

Woorden om te stelpen



AANBLIK


Het oog ziet soms te veel: een mond
loopt weg, een hand raakt niet gevuld.
Zo breed de angst die opspringt
in het lijf, dat wat doet en weg-

haalt. Men schiet nabij, draagt
woorden toe als om te stelpen de vloed
die kronkelt in het stille hoofd.

Horen dat er wolken zoemen, een zucht
omhoog klimt, het raam nog open
want zomerdag - weten hoe
de huid weer plots zo glad.


© Frans Budé


Uit: Frans Budé Alles gaande, Amsterdam, Meulenhoff, 2001

Kleurplaat

OVER DE IJDELHEID


Wie met een revolver schiet
wordt soms afgebeeld:
een beetje door de knieen zakkend, pang.
Op een kleurplaat in te sturen.

Maar ga intussen jezelf maar na,
bekijk jezelf in een winkelruit -
als je ervoor staat, kun je ook
je duimen achter de broekriem steken
en achterover staan,
vooral als de ruit een beetje wiebelt door de wind.



© Gerrit Krol




Uit: Gerrit Krol Polaroid, Amsterdam, Querido, 1976

donderdag 14 mei 2009

Nooit meer


14 mei 1940


Ze verbrandden steden als grofvuil.
Hun handen hingen schuil achter helse
machines. Rouwnagels zonder rouw.

Geen graven. Alleen raven als roet.
En rook voor de zon.

Pijn verdicht tot een stille schreeuw
blijft voorgoed in ons haken.
Ik ken die schreeuw. Wie zijn

verleden niet kent,
begrijpt de toekomst niet.

Glimlachend ademt de stad.
Bij het slaande hart waar ooit een gat was,
bij deze smekende armen, zweren we nu.

De woorden zijn gloeiende
gloeiende kooltjes in ons oog:
nooit meer haat



Jana Beranová



Jana Beranová is tot 2011 stadsdichter van Rotterdam.

Bovenstaand gedicht werd door haar geschreven voor de herdenking - vandaag, 14 mei 2009 - van het Duitse oorlogsbombardement op de stad, in 1940. Na die verwoesting van de Rotterdamse binnenstad, en bijna duizend doden, capituleerde Nederland waarmee een vijf jaar lange bezetting door nazi-Duitsland begon.

Visioen



O VRIJHEID!


jij vaal
vaal visioen
uit een ver verleden
van vermetele filosofen
er zijn er die roepen dat je maar
een middel bent
tot blijheid

- hoe durven ze!
heeft niet het leven
juist omwille van jou
ontelbare levenden afgestaan?

slapen in jouw schoot niet rechten
en plichten zacht?
o vrijheid!
bén je een maar een vaal visioen
of ben je de grond,
onvervreemdbare grond
voor ons dierbaarste doen
ons meest achteloze laten?


Mustafa Stitou


Gedicht op uitnodiging geschreven en voorgedragen tijdens Nationale Herdenking op de Dam, 4 mei 1999.

Hier uit: De verleden tijd van vrede - dichters over 4 en 5 mei. Amsterdam, Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) & Nationaal Comité 4 en 5 mei (2005).


Mustafa Stitou, geboren in Marokko (1974) en getogen in Nederland, publiceerde als eerste dichter van Marokkaanse afkomst een dichtbundel in het Nederlands. Voor dit debuut Mijn Vormen werd hij tijdens het Poetry Internationalfestival genomineerd voor de C. Buddingh' Prijs 1994.
Stitou's jongste bundel, Varkensroze ansichten (2003), werd bekroond met de Jan Campertprijs en de VSB Poëzieprijs.

woensdag 13 mei 2009

De andere kant uit kijken



ALS JE NIET OPLET




Deze muziek mag je niet spelen
dat boek zou ik maar niet lezen

die foto zou ik maar verscheuren

met hem kun je beter niet gezien worden
daar krijg je misschien last mee
ik zou mijn mond maar houden

wat je straks alleen nog mag
is in een donker hol verborgen

verlangen naar het licht van de vrijheid

die je verspeeld hebt
omdat je even de andere kant uitkeek
toen je buren werden weggehaald


© Remco Campert


Met dank aan het Nationaal Comité 4 en 5 mei.

Voor meer poëzie over de meidagen zie het archief Gedichten voor 4 mei op:
http://www.4en5mei.nl/herdenken/herdenking_organiseren/gedichten_voor_4_mei

Hete hakken


V.


Daar lig ik weer in het donker. Naakt. Μijn liefde uit-
gestrekt over mijn hele lijf.

Ik omarm je. Raak van de aarde lοs. Ik drijf in het
heelal.

Jij blijft οp aarde. Je hakken glοeiend heet. In 't asfalt
vastgezogen. Een vοchtig

Bos loopt schuin door je lichaam heen.

's Nachts maakt me 't gras dat οp je huid grοeit wakker.


Násos Vayenás

Uit: Násos Vayenás Biografie en andere gedichten – vertal. uit het Grieks: Marko Fondse en Hero Hokwerda.
Amsterdam, Het Griekse Eiland, 1990.


V.


Νά'μαι πάλι στό σκοτάδι γυμνός. 'Η άγάπη μον άπλωμένη
σ' δλο τό σώμα.

Σ' άγχαλιάζω. Φεύγω στόν ούρανό. Αίωρούμαι στό σύμπαν.

'Εσύ μένεις στή γή. Μέ τακούνια χαντά. Κολλημένα στήν
άσφαλτο. "Ενα δάσος

`Υγρό διασχίζει τό σώμα σου διαγωνίως.

Τή νύχτα μέ ξυπνάει τό χορτάρι πού φυτρώνει στό δέρμα σου.

Met één oog open


DE LAATSTE WERELDVREDE


Waarom draait een groot geschil?

Kijk vannacht eens lang en dood
doodstil vanuit de sterren
naar deze kleine aarde.
Wat blijft eigenlijk van verre
over van onze eigenwaarde?
Niets in de eeuwigheid
om voor te vechten zo gezien en
waar kan een oorlog anders nog toe dienen?
Ikzelf was eens in een daarvan gevangen

en zag de eeuwigheid al gapen in de dood-saaie eindeloze tijd
van ons hopeloos verslappende verlangen
naar vrijheid of desnoods een kopje chocola
met niets dan eindeloze slaap daarna.

Mensen! Hoe zoet is men geschapen!
Hoe prachtig past men in elkaar!
Ik ben verliefd op jullie, maar
ik ga met één oog open slapen:
ergens is jullie vreselijkste wapen
vast bijna klaar

© Leo Vroman


Gedicht speciaal geschreven in opdracht van Het Nationaal Comité 4 en 5 mei en voorgedragen tijdens de herdenkingsbijeenkomst in de Nieuwe Kerk te Amsterdam, 4 mei 1998.

Voor meer poëzie over de meidagen zie het Gedichtenarchief Gedichten voor 4 mei en/of de reeks Dichter bij 4 mei op:


http://www.4en5mei.nl/herdenken/herdenking_organiseren/gedichten

Vermiste stad



BOMBARDEMENT



De Junkers hebben zich niet vergist.
Eeuwen moesten worden uitgewist,
opdat, waar arme wijken stonden,
kil geld jaagt op onheilsgronden.



*



NIEUW ROTTERDAM


De stad reikt tot voorbij de wolken.
De Laurens wijst de onbewogen tijd.
Een hond dwaalt tussen de kolossen.
- Hier is geen plaats voor nietigheid.


©
Hans Sleutelaar


Twee korte gedichten uit:
Hans Sleutelaar Vermiste stad - Rotterdamse kwatrijnen, Amsterdam, De Bezige Bij, 2004

Een kuil vol woorden


IN VREDESNAAM



Mijn nacht is breekbaar
als een kolibrievlinder

vreemde stappen naast mijn bed
laarzen groot als wolkenkrabbers

’t bliksemt en knalt en ik sta weer
op straat klein alleen

Ik ren naar het slagveld
om een gedicht te schrijven

graaf geen kuil
voor gevallen woorden

ik laat de bomen
stapelverliefd ruisen

de bergen elkaar
opnieuw ontmoeten

en om geen kind te zijn
dat nooit meer slapen kan

geef ik landen voeten
om het geluk met ons te delen

Voor vrede plant ik
een stokroos een echte

met kaarsrechte rug



© Jana Beranová



Gedicht geschreven in opdracht van Het Nationaal Comité 4 en 5 mei.

Voor meer poëzie over de meidagen zie het Gedichtenarchief Gedichten voor 4 mei en/of de reeks Dichter bij 4 mei op: http://www.4en5mei.nl/herdenken/herdenking_organiseren/gedichten_voor_4_mei

Haar handen


AAN TAFEL


Mam geeft mij een mep omdat mijn
kleine broertje te ver weg zit.
Hij kwam weer te laat voor het eten,
maar bracht wel zelfgeplukt onkruid
mee voor in een vaas. Zo'n joch
van zes, dat al precies weet hoe
een moeder moet. Hij, het mooiste
zoontje, zit tegenover haar; ze wil
hem in haar ogen - de lelijke zoon
moet in de buurt van haar handen.

Mijn zusje heeft daarvan geen last.
Zij pikt een worteltje alvast.


©
Ted van Lieshout


Uit: Ted van Lieshout Och, ik elleboog me er wel doorheen Amsterdam, Leopold, 1988

Hoop


Het missen van de levenden

is misschien vreselijker toch
dan van de doden, want onzeker.

De kwelling dat zij afgesneden
van ons bestaan, voedt nog een hoop
die zich niet doden laat zolang zij leven.



© Elly de Waard


Uit: Elly de Waard Afstand, Amsterdam, De Harmonie, 1978

dinsdag 12 mei 2009

Schouders



IMMIGRANT
 



Waar hij had gelopen met de reigerpas van iemand
die de lucht voelt tastte hij gebogen over zijn borst
dat het gloeien niet werd gezien. Hij keek nauwelijks
op zijn schoenen sleten van het vele de zwaartekracht
trok aan zijn broek zijn schouders droegen zijn jas niet.



*



LOFZANG OP HET INCOMPLETE (voor Sam)




Laat ruimte voor één steen als je je huis bouwt en
vertel de kinderen het einde van het verhaal niet.
sla bij het handenwassen een vinger over
laat in één kamer een lamp branden draai
het gas niet dicht en kam nooit je rechterslaap.



*



GREATEST HITS



Op een ochtend kraaien boven de eiken
van je jeugd en de mist van vroege weiden
ze ligt naast je. Je bent wakker geworden
En nu ben je thuis.

De ochtend zingt er is zon
alles is ver weg jij bent een lied
nog niet gezongen
niet af
en toch voorbij.



© Marcel Möring





Drie gedichten/fragmn. uit: Marcel Möring Reinigingsadvies, Amsterdam, De Bezige Bij, 2008

Schoorsteen


EEN GEUR VAN VERBRANDE VEREN


Men komt thuis, het is maart, men ontsluit
het verwinterde huis, afzijn gebrek
hebben webben gestrikt, mee-eters verteerd, de uil
door de schoorsteen de dood in gedreven

de vloer vol hulpeloos dons, de boeken kalk
wit bescheten, de glazen aan gruizels
op het eeuwige bed een proper karkas
met machtige vleugels

wat heeft men gedaan vandaag?
takken geraapt, de kwijnende vlier beklaagd
vuur gestookt van afval -



Gerrit Kouwenaar


Uit: Gerrit Kouwenaar Helder maar grijzer, gedichten 1978-1996. Amsterdam, Querido, 1998

Luftwaffe!



DIE KLOTEGESCHIEDENIS VAN DAREK FOKS HANDELAAR IN OUDROEST
(Zasrana historia Darka Foksa handlarza starzyzną)



Nu Beckett er niet is
en een vrolijk muziekje
zonder overtuiging de zoveelste
als gewoonlijk niet bijster geslaagde
wederopstanding van Jezus eert
moet ik juist nu
denken aan DE TRAGISCHE
GESCHIEDENIS VAN HAMLET PRINS
VAN DENEMARKEN verkocht voor een prikje
aan een vriend, mijn beste vriend,
dat noopt tot het stellen
van enkele wezenlijke vragen, ik weet
dat ik voor dit soort zaken
alleen bij jou terecht kan,
Luftwaffe, waar je ook uithangt
je hebt tot morgen de tijd


17 IV 90


©
Darek Foks



Uit: Heb medelijden, tijd - Poolse poëzie van de twintigste eeuw.
Samengesteld en vertaald door Karol Lesman. Leiden, Plantage, 2003

Aandenken


VRIJBLIJVEND ADVIES





Soms is een pauze genoeg.
Tel ongezien tot tien
op je vingers
in een gesprek voor je antwoordt;
zo lang duurt de suggestie van luisteren.

Blijf in de ogen van de persoon tegenover je kijken.
Vermijd staren door zo nu en dan te knikken
(volg de beweging van de kin).

Wees vriendelijk als je aankomt.
Voor je weggaat.
Laat een aandenken achter.



© Hagar Peeters



Uit: Hagar Peeters Loper van licht Amsterdam, De Bezige Bij, 2008

maandag 11 mei 2009

De stad in brand



VOGELPERSPECTIEF



Ik droomde dat het oorlog was
Ik doolde door verkoolde straten
in een regen van granaten

Rook verduisterde de dag
In de Maas kookte het water
Ik beklom de Euromast

Rondom stond de stad in brand
Godallemachtig! Vanuit de lucht
gezien was zo’n oorlog prachtig!


© Jules Deelder

Uit: J. A. Deelder Interbellum, gedichten. Amsterdam, Bezige Bij, 1987.

zaterdag 9 mei 2009

Zoete zorg


OGEN



De ogen van mijn oudste zoon zijn als zwarte vijgen
want hij is aan het eind van de zomer geboren.

En de ogen van mijn jongste zoon zijn als partjes
sinaasappel, want in dat seizoen is hij geboren.

En de ogen van mijn dochtertje zijn rond als
de eerste druiven.

En in mijn bezοrgdheid zijn ze allemaal zoet.

En de ogen des Heeren zwerven over de gehele aarde
en mijn ogen zoeken altijd dicht bij huis.

God zit in de fruit- en ogenhandel en
ik doe in zorgen.




© Yehudah Amichai



Uit: Yehudah Amichai Een grote rust - vert. Tamir Herzberg - Amsterdam, Meulenhoff, 1993.

Maaltijd



OORLOGSWINTER



Het is voorjaar '44 en oom schrijft

οf wij het graf van opa wel eens zien,
en οf het niet vergeten wordt misschien.

Want juist wie leeft wil dat de dood beklijft.

Het graf is wild met onkruid overgroeid.

Mijn broer en ik steken de handen uit,
veroveren onverwachts een οοrlοgsbuit,
geen centimeter grond blijft οngemοeid.

Het is winterpοstelein dat opa geeft,
goed eetbaar en de honger maakt het zoet.

Per slot komt alles uit dezelfde schoot.

Het groene maaltje dat het graf ons bood
heeft mij voorgoed met dit besef gevoed:
de dood is niet waarnaar het sterven streeft.


(naar een herinnering van Ru Otto)


© Wiel Kusters

Uit: Wiel Kusters Zielverstand, Amsterdam, Em. Querido, 2007.