woensdag 24 juni 2009
Duisternis
DE TUIN VAN SPIEGELS
Met een lamp in mijn hand
een lamp die haar schijnsel vooruit werpt
ga ik mijn weg
om met de duisternis te vechten
een lamp in mijn hand, een lamp in mijn hart
ik poets mijn roestige ziel
ik zet een spiegel tegenover jouw spiegel
om jouw beeld oneindig te weerkaatsen
Ahmad Shamlu
Uit: Zo'n gelukkige dag - Dichters voor Amnesty International (samenst. Daan Bronkhorst), Breda, De Geus, 2007.
Ahmad Shamlu (eigenl. A. Bambad/ Iran, 1925-2000) wordt beschouwd als de grootste Iraanse dichter van de twintigste eeuw. In 1977 ontvluchtte hij het regime van de Perzische sjah, keerde enkele jaren later na de zogenaamde 'islamitische revolutie' terug maar werd onder de nieuwe godsdienstige dictatuur van de ayatollah's andermaal vervolgd, opgepakt en gevangen gezet. Voor zijn inzet voor de vrijheid van meningsuiting kreeg Shamlu in 1999 de Free Word Award van de Rotterdamse stichting Poets of All Nations.
maandag 22 juni 2009
Op mijn hand
LADYBIRD
Glans oker
en 'n lig breek
uit die see.
In die agterplaas
êrens tussen die wasgoed
en 'n boom vol granate
jou lag en die oggend
skielik en klein
soos 'n liewenheersbesie
geval op my hand
© Ingrid Jonker
LADYBIRD
Als herinnering aan mijn moeder
Okergloed
en een licht breekt
uit de zee.
Op het achtererf
ergens tussen het wasgoed
en een boom vol granaatappels
jouw lach en de ochtend
schielijk en klein
als een lieveheersbeestje
dat valt op mijn hand
Uit: Ingrid Jonker Ik herhaal je - vert. Gerrit Komrij, met een nawoord door Henk van Woerden - Amsterdam, Podium, 2000.
Met dank aan Mélanie Waterhout
Sterk en blind (en de verstrooiing van de getallen)
DE ONTDEKKING
Ik geloof in de grote ontdekking.
Ik geloof in de man die de ontdekking doet.
Ik geloof in de angst van de man die de ontdekking doet.
Ik geloof in de bleekheid van zijn gezicht,
in zijn misselijkheid, het koude zweet οp zijn lip.
Ik geloof in het verbranden van de aantekeningen,
in hun verbranden tοt as,
in hun verbranden tοt de laatste snipper tοe.
Ik geloof in de verstrοοiing van de getallen,
in hun verstrooiing zonder spijt.
Ik geloof in de haast van de man,
in de precisie van zijn bewegingen,
in zijn vrije, ongedwongen wil.
Ik geloof in het stukslaan van de tafelen,
in het weggieten van de vloeistoffen,
in het uitdοven van de straal.
Ik houd vol dat het zal lukken,
dat het niet te laat zal zijn,
dat alles zich zonder getuigen zal voltrekken.
Niemand zal erachter komen, ik weet het zeker,
zijn vrouw noch de muren,
zelfs de vogel niet die het zou kunnen uitzingen.
Ik geloof in de hand die zich terugtrekt,
ik geloof in de gebroken carrière,
ik gelοοf in de teloorgang van vele jaren werk.
Ik geloof in het geheim dat meegenomen wordt in het graf.
Ik zie deze woorden boven alle regels zweven.
Ze zoeken geen bevestiging in welke voorbeelden dan ook.
Mijn gelοοf is sterk en blind, en ongefundeerd.
© Wíslawa Szymborska
- uit het Pools vertaald door Gerard Rasch -
Uit: Wíslawa Szymborska Einde en begin - gedichten 1957-1997, Amsterdam, Meulenhoff, 1999
zondag 21 juni 2009
Boerenzij
Geen kwaad woord
over Rotterdam
Het sterft er
van de boeren
En niet alleen
op Zuid
maar ook aan de
andere oever
J. A. DEELDER
Uit: J. A. Deelder Tussentijds, Rotterdam/ Amsterdam, De Bezige Bij, 2008
Breng mij een raam
CADEAUTJE
Ik spreek over de bodem van de nacht
ik spreek over de bodem van de duisternis
en de bodem van de nacht
als je bij mij thuis komt, vriend
breng mij een lichtje
en een raampje waardoor ik
naar de gelukkige drukte van de straat kan kijken
Forugh Farrokhzâd
- vertaling: Amir Afrassiabi -
Forugh Farrokhzad (1935-1967) was een geliefde, kleurrijke Iraanse dichter die de taal van de poëzie vernieuwde en in haar land veel betekende voor de emancipatie van vrouwen. Ze overleed door een ongeval, net nadat ze tweeëndertig was geworden.
Hier uit: Zo'n gelukkige dag - Dichters voor Amnesty International (samenst. Daan Bronkhorst), Breda, De Geus, 2007.
vrijdag 19 juni 2009
Luchtledigheden
MAAGDENBURGSE HALVE BOLLEN
Er speelt al jaren in je achterhoofd
't Idee een melodrama op te schrijven.
Dat wil niet lukken met je zwemmend hoofd,
En 't staat niet deftig om door te drijven.
Van 'n stille koehandel huilend vertellend,
Hoef je dus van doodsangst niets te bekennen
Dan hazepaden, die in de zon vervellen,
Luchtledigheden, die om je benen rennen.
Je leidt het leven van een dertienmaster.
'n Verneutelde dwerg sikkeneurt om de reus.
Garçon, nog een glas hier! Tegen de laster!
Tegen het feuilleton! Je bent heel serieus.
Gerrit Komrij
Uit: Gerrit Komrij Alle gedichten tot gisteren. Amsterdam, De Arbeiderspers, 1999
Ner- bin-
Zolang er
tussentijds
maar ner-
gens bin-
nenshuis
een para-
plu wordt
opgestoken
J. A. DEELDER
Uit: J. A. Deelder Tussentijds, Rotterdam/ Amsterdam, De Bezige Bij, 2008
Steenveld
HET IS GRIJS EN HET VALT UIT DE HEMEL
het is grijs en het valt uit de hemel
men raadt dit terwijl het schemert
over het steenveld waar niets zich bezit
in de late hitte tussen onheil en vrede
terwijl men klimt naar gretiger leegte
kruist een oneindige slang van twee meter
het inzicht, volledig, zonder betekenis
in de regel huiswaarts begint het te misten
men staat stil op de rand van een stilte, bestaat
wat begint te ontbinden, men moet zich
bevatten, ontmonden, tot op de seconde -
© Gerrit Kouwenaar
Uit: Gerrit Kouwenaar Helder maar grijzer, gedichten 1978-1996. Amsterdam, Querido, 1998
Tussen Hoek van Holland & Wladiwostok
MAASSLUIS of de opdracht Gods
De opdracht mij door de Heere Heere opgelegd
luidt:
Bemin hartstochtelijk alle vrouwen
tussen Hoek van Holland & Wladiwostok
& tussen Wladiwostok & San Francisco
& tussen San Francisco & Hoek van Holland
Alle! Orgelluid!
Heere Heere, diep in de vijftig ben ik nu
én travestiet…
en nog steeds niet verder dan Maassluis!
Heere, Heere, moet ik de pijp aan Maarten geven
of moet ik Maarten
pijpen?
was getekend:
Martha Taart
EEFJE DE RODEWIJN
donderdag 18 juni 2009
Jaloers
OPGEHEMELD DOOR GELEERDEN
Opgehemeld door geleerden
waar hij in zijn jaloers gewoel
mee competeerde, zich bij voegde –
Terwijl de vrouwen die hij, in zijn angst
van ze te houden, zwetend streelde
zwijgen als het graf.
© Judith Herzberg
Uit: Judith Herzberg Doen en laten. Een keuze uit de gedichten, Amsterdam,
Maarten Muntinga i.s.m. G.A. van Oorschot en uitg. De Harmonie, 1994
Thee
RESTAURATIE
Omdat de djaga ketels thee uitgoot omdat ik niet loskwam van een roerloze omhelzing
omdat mijn voeten gezwollen waren, at ik – de eens innemend wordende mevrouw –
wekenlang bleekselderij.
© Marc Kregting
Uit: Marc Kregting De leliering. Gemengde berichten. Amsterdam, Prometheus, 2003
Niemandsland
ROTTERDAM 1944
voor het eerst over de rand kijken
het einde van mijn eenzame opsluiting
in ledikant en kinderwagen
de eerste blikken de wereld ίn
rondgereden tussen willekeurig neergeworpen
stukken van een legpuzzel
hier en daar een huis, een boom, een keet
hoogbouw van vier verdiepingen
voortgeduwd over bruggen
die het ene niemandsland
met het andere verbonden
langs braakliggende veldjes
waar ik later nog jaren speelde
waar vroegere bewoners
vertrokken zijn of gedood
grachten en havens gedempt
met puin van platgegooίde huizen
zielen als fundament voor een nieuwe stad
Hans Wap
Uit: Hans Wap De laatste lemming, Varik, De Weideblik, 2008
Waar wolken aanmeren
GANG
al die bierdoppen
waarheen vervoerd door stromende straten
dat jaar spijbelde ik, in bioscopen
in eindeloze gangen van het scherm
werd ik abrupt vergroot
dat moment werd een rolstoel
de dagen duwden mij op verre reizen
zaakwaarnemers van vrijheid in de wereld
sloegen mij op in hun reuzencomputer
een leenwoord ingeslopen in het woordenboek
een andersdenkende
of een verwijdering van de wereld
aan het eind van de gang lagen woorden te roken
een raam beroofd van glas
met zicht op de winter der bureaucratie
© Bei Dao
ZAAIER
een zaaier loopt de hal in
buiten is het oorlog, zegt hij
en jij zwelgt in leegte
verzaakt de plicht alarm te slaan
ik spreek in naam der velden
buiten is het oorlog
ik loop de hal uit
rijke oogst allerwegen
ik maak een ontwerp van oorlog
ik speel de dood
gewas door mij in brand gezet
verheft zich als wolvenrook
deze gedachte maakt me gek:
hij zaait zaad, op marmer
© Bei Dao
RUST
ten slotte bereik je
een zondag waar wolken aanmeren
rust is net als leugens
oppassen dat niemand kijkt
rust bespeelt de toetsen
witte dag en zwarte nacht
bespeelt de dag van morgen
ketting van geluk
doden werpen schaduw af
doen de hemel op slot
© Bei Dao
GIF
rook houdt adem in
raam van balling legt aan
op vleugels losgelaten diep uit zee
wintermuziek zeilt naderbij
als verschoten vlaggen
het is wind van gisteren, het is liefde
berouw daalt neer als sneeuw
steen onthult afloop
nu huil ik om de rest van mijn leven
geef mij een nieuwe naam
ik vermom me als ongeluk
om zon der moedertaal te weren
© Bei Dao
Uit de cyclus Wolvenrook - vertaling Maghiel van Crevel - in Het trage vuur nummer 11, september 2000.
‘Wolvenrook’ is een Chinese uitdrukking voor rooksignalen.
Bovenstaande gedichten zijn later verschenen in Bei Dao’s dichtbundel Landschap boven nul (Meulenhoff, 2001) en Raster # 107 (2004).
Bei Dao is vanavond in de Rotterdamse Schouwburg een van de bijzondere gasten van oud-directeur Martin Mooij tijdens de jubileumeditie van het 4o-jarige Poetry International Festival.
Bei Dao (1949), pseudoniem van Zhao Zhenkai, geldt als een van de belangrijkste dichters van de zogeheten 'duistere poëzie', die zich verzette tegen een Chinese regering die trachtte literatuur te onderwerpen aan politieke regels. Zijn verzet als 'politiek'-dichter-tegen-wil-en-dank maakte het Bei Dao na zijn vlucht onmogelijk terug te keren naar zijn vaderland, China.
Tegenwoordig woont en werkt hij afwisselend in de VS, Frankrijk en Nederland.
Bei Dao (lett. Noordelijk Eiland) wordt al jaren genoemd als potentiële Nobelprijswinnaar.
*
Nóg een bijzondere gast vandaag tijdens het Poetry-programma "De keuze van Martin Mooij" (Schouwburg Rotterdam, Grote Zaal, 20 uur): de Japanse Kazuko Shiraishi.
Shiraishi (1931, Vancouver) keerde met haar ouders vlak voor de Tweede Wereldoorlog terug naar Japan. Ze begon al vroeg met schrijven en debuteerde in 1951. Als een van de eerste Japanse dichters schreef ze surrealistische poëzie, waarbij ze zich vaak liet inspireren door jazz. Haar werk is in vele talen vertaald. Ze geniet wereldwijd faam, onder meer dankzij haar memorabele optredens.
Shiraishi ontving een keizerlijke onderscheiding en leeft tegenwoordig in Tokio.
Een gedicht van haar staat op:
http://rotterdampoetrylakes.blogspot.com/2008/06/in-het-dak-van-mijn-hart-voetbalvers-13.html
Alsof het gedrukt
TOTAAL WITTE KAMER
Laten wij nog eenmaal de kamer wit maken
nog eenmaal de totaal witte kamer, jij, ik
dit zal geen tijd sparen, maar nog eenmaal
de kamer wit maken, nu, nooit meer later
en dat wij dan bijna het volmaakte napraten
alsof het gedrukt staat, witter dan leesbaar
dus nog eenmaal die kamer, de voor altijd totale
zoals wij er lagen, liggen, liggen blijven
witter dan, samen -
Gerrit Kouwenaar
Uit: Gerrit Kouwenaar Totaal witte kamer, Amsterdam, Querido, 2002.
woensdag 17 juni 2009
3,141
HET GETAL PI
Het getal ρi is bewοnderenswααrdig
drie komma een vier een.
Alle verdere cijfers zijn ook begincijfers,
vijf negen twee omdat het nοοit eindigt
Het laat zich zes vijf drie vijf niet vangen in één blik,
noch acht negen door enige berekening,
οf zeven negen dοοr enige verbeelding,
en zelfs drie twee drie acht niet door de lach οf νergelijking
vier zes met wat ook maar
twee zes vier drie ter wereld.
De grootste slang οp aarde houdt na ruim tien meter op.
Sprookjesslangen doen hetzelfde, al wachten ze wat langer.
De rei van cijfers die samen het getal ρi νοrmen
laat zich niet stuiten door de rand van het papier,
kan verder gaan over de tafel, door de lucht,
over muur, blad, vogelnest, wolken, recht omhoog,
dwars dοοr 's hemels opgezwollen bodemloosheid.
Ach, de staart van een komeet, wat is die kort, een muizenstaartje!
Wat nietig de straal van een ster die zich in elke ruimte krοmt!
Terwijl hier twee drie vijftien driehonderd negentien
mijn telefοοnnummer jouw maat overhemd
het jaar negentienhοnderddrieënzeventig zes hoog
het aantal inwoners vijfenzestig cent
heupmaat twee vingers charade en code
waarin zing ο nachtegaal, zing toch en vlieg,
maar ook verzοeke de rust te bewaren liggen besloten,
en hemel en aarde zullen vergaan,
maar niet het getal ρi, nee, ρi zeker niet,
ρí heeft nog altijd een niet onaardige vijf,
niet de eerste de beste acht,
zeker niet de minste zeven,
waarmee het de bloedeloze eeuwigheid aanspοοrt, ja, aanspoort
οm maar voort te duren.
© Wíslawa Szymborska
- uit het Pools vertaald door Gerard Rasch -
Oorspr. gepubl. als slotgedicht in de bundel Grote getallen (1976).
Hier uit: Wíslawa Szymborska Einde en begin - gedichten 1957-1997, Amsterdam, Meulenhoff, 1999.
zondag 14 juni 2009
Poging tot imitatie
SLAAP NIET
(Moenie slaap nie)
Slaap niet, kijk!
Achter de gordijnen begint de dag te dansen
met een pauwenveer op zijn hoed
ALS JIJ ME ROEPT
(As jy na my roep)
Als je me roept uit volle keel
vouwt er een vochtig voetpaadje open
in een ruig bos
JOUW LIJF
(Jou lyf)
Jouw lijf is
zwaar van bloed
en jouw rug
een zingende gitaar
IEDEREEN HEEFT EEN HOOFD
(Elke man het 'n kop)
Iedereen heeft een hoofd
een lichaam
en twee benen
ze proberen je te imiteren
© Ingrid Jonker
Vier fragmenten uit de cyclus Intiem Gesprek (intieme gesprek),
oorspr. gepublic. in de bundel Rook en oker (1963) -hier uit:
Ingrid Jonker Ik herhaal je - vert. Gerrit Komrij, met een nawoord door Henk van Woerden - Amsterdam, Podium, 2000.
De vertaler maakte voor deze eerste Nederlandse uitgave van de gedichten van de Zuid-Afrikaanse Ingrid Jonker een keuze uit haar Versamelde Werke, derde hersiene uitgawe (versorg deur Anna Jonker). Kaapstad/Johannesburg/Pretoria, Human & Rousseau, 1994.
zaterdag 13 juni 2009
Trouwer dan hij weet
OP WACHT
's Nachts hoort de vrouw van de oude cipier
de grendels verschuiven en slaapt ze niet meer.
Een man blijft een plek langer trouw dan hij weet,
cellen raken tot in zijn diepste ademhalen nagebouwd
en nu hij vlak bij haar ligt hoort ze hoe er in zijn hoofd
gevangen mannen rondjes lopen.
Ze beluistert gejaagde gesprekken: breekvak,
muitnek, bloedschuld en schaduwbuit.
Ze houdt haar ogen open - soms
klimt er één over de muur en glijdt
tussen de lakens door zijn schedel uit.
Ester Naomi Perquin
Uit: Ester Naomi Perquin Namens de ander, Amsterdam, Van Oorschot, 2009.
Drooggevallen
BOUWPUT
Hefkranen zwieren door de lucht
en op de grond krioelen de sirenes,
maar deze bouwput
die ze tussen de huizen graven
is net de drooggevallen bedding van een
rivier.
Het bouwterrein is
in zijn geheel gezien
vanaf de zesde, zevende verdieping
net een grote uitgewerkte krater.
't Is angstwekkend om te zien hoeveel licht,
hoeveel wind hij bevat.
Maandenlang zal men in dit oneindige theater
de afmetingen horen brullen.
Daarna zullen cement en glas
de leegte van het podium bedekken,
en aan het hek van een balkon - wie wil er nu nog kijken? -
zal een handdoek wapperen.
Umberto Fiori
- vertaling Ike Cialona -
Umberto Fiori (Italië, 1949) wilde - door optredens met de rockgroep Stormy Six - voor een breed publiek poëzie schrijven in 'normale woorden', iets dat hem door critici niet meteen in dank werd afgenomen. Dit jaar verschenen zijn bundel Voi en een cd met gezongen teksten op muziek van Luciano Margorani.
Fiori treedt komende dinsdagavond in de Rotterdamse Schouwburg op tijdens de jubileumeditie van het 40ste Poetry International festival.
vrijdag 12 juni 2009
Gedragen door mijn long
Vandaag heb ik mijn taal
Ik heb mijn rijk verwoest.
Ik heb mijn troon, mijn pleinen en hallen gesloopt.
En ben op zoek gegaan, gedragen door mijn long.
Ik onderwijs aan de zee mijn regen.
Ik breng de zee mijn vuur en mijn haard
En schrijf op mijn lippen de komende tijd.
En vandaag heb ik mijn taal,
Mijn grens, mijn aarde, mijn teken,
Ik heb mijn volken die mij voeden met hun radeloosheid
En bij mijn ruïnes en vleugels verlichting begeren.
ADONÍS
Adonis - eigenlijk: Ali Ahmed Saïd Esber (1930, Syrië) - is de grootste nog levende dichter van het Arabische taalgebied. Van zijn werk is in het Nederlands slechts een handjevol verspreid vertaalde gedichten beschikbaar. Enkele daarvan, zoals het bovenstaande, kwamen terecht in de verzamelbundel Brug tussen twee culturen, de eerste volledig tweetalige uitgave van Arabische en Nederlandse poëzie (1992, Amsterdam, El Hizjra).
Burgemeester Aboutaleb van Rotterdam zal vandaag, aan de vooravond van het 40ste Poetry International Festival, een aantal gedichten van zijn favoriet Adonis voorlezen - in zijn eígen vertaling.
Rotterdamse Schouwburg, vrijdag, aanvang 20.00 uur: "Dichter aan de Maas", voorprogramma, met veel dichters die werkzaam zijn en/of wonen in Rotterdam.
De presentatie van de Rotterdam Avond is in handen van de dichter-jurist-politicus Manuel Kneepkens en de Slavische vertaler en uitgever Arie van der Ent.
Druppels
BIS
Mijn grote man. Het feest is zijn toneel.
Op brede voeten staat hij voor de wereld te zien.
Besneeuwt de nacht met rook, zweet zich uit,
zetelt wijdbeens en viert zijn geslacht.
Thuis het tweede bedrijf. Het lijf moet hard
gedoucht, alcohol gewassen afgewerkt.
Al het water verdrinkt in hem.
Grote woorden galmen langs het open gordijn.
Ik droog het nat waar hij niet bij kan.
Druppels tussen zijn schouders, de holte
van zijn knie, het zachte onder aan zijn rug.
Een open doek. Ik maak hem weer klein.
© Vrouwkje Tuinman
Uit: Vrouwkje Tuinman Vitrine Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, 2004