donderdag 20 augustus 2009
Op het balkon
KONIJN
veel liever nog
vanuit de duinpan
naar een stοverij
met wortels, uien, wijn
en lenteknollen
dan in zo'n hokje
οp 't balkon
vaak nog alleen
dat is pas triest
geen aanspraak
en geen partner
voor de dingen
waar een konijn
zο goed in is
Hans Wap
Uit: Hans Wap De laatste lemming, Varik, De Weideblik, 2008
Teer
LIEFDE IS
Ach! Hoeveel kopjes trok ik uit dit zakje thee?
In hoeveel verzen heb ik jouw gezicht bezongen?
Ja, hoeveel maal verdween de zon in zee?
En hoeveel teer bleef achter in mijn longen?
Op hoeveel fietsen reed ik daaglijks naar je toe?
En hoeveel smoesjes zijn er in je opgerezen?
Zó veel, dat thans statistisch is bewezen:
‘De liefde is toch zo een droef gedoe…’
Lévi Weemoedt
Uit: Lévi Weemoedt Geduldig lijden. Amsterdam, Thomas Rap, 1977.
Zwijgend
VANNACHT KWAM IK MIJN OUDERS TEGEN
Vannacht kwam ik mijn ouders tegen,
twee bleke schimmen die naar elkaar
toe negen in het witte licht van een lantaarn.
Aan hun geluk te zien kon ik nog niet
geboren zijn. Ze waren jong en heel verliefd.
Een groot verdriet bedroefde mij
omdat ik wist hoe het zou verdergaan.
Zij schaterde om iets dat hij haar toegefluisterd had.
Hij lachte hard zoals hij nog vaak doet.
We wisselden een beleefde groet
en daarna scheidden zich weer onze wegen.
'Wacht maar', riep ik hen na,
wij komen elkaar nog wel eens tegen.
Gearmd gingen ze zwijgend om een hoek.
© Hagar Peeters
Uit: Hagar Peeters Koffers zeelucht. Amsterdam, De Bezige Bij, 2003
In het gras
DE GELIEVEN
Uitgestrekt in het gras
een meisje en een jongen.
Ze eten sinaasappels, ze ruilen kussen,
zoals de golven hun branding ruilen.
Op hun buik in het gras
een meisje en een jongen
eten citroenen, ruilen kussen,
zoals de wolken hun flarden ruilen.
Uitgestrekt onder de grond
een meisje en een jongen
zeggen niets, kussen elkaar niet, ruilen zwijgen voor zwijgen.
© Octavio Paz
Uit: Lo Mejor de Octavio Paz, Barcelona, Seix Barral, 1989 - vert. Daan Bronkhorst.
In: Zo'n gelukkige dag - Dichters voor Amnesty International, samenst. D. Bronkhorst, Breda, De Geus, 2007.
Octavio Paz (Mexico, 1914-1998) nam op jonge leeftijd deel aan het antifascistisch verzet. Hij was ambassadeur in India, maar trad af uit protest tegen de moord op demonstrerende studenten in Mexico-Stad in 1968. In 1990 kreeg hij de Nobelprijs voor de Literatuur.
woensdag 19 augustus 2009
Kompellicht

ZONNEBLOEMLIED
Een oor aan de grond...
Onze diepste herinneringen
afgevoerd
met wagonladingen cokes naar de Hoogovens
en nu zitten we alle dagen op een keukenstoel
met wankele
longen
Leeg is het duivenhok
& 't bier van Valkenburg 't
smaakt ons naar stof
Stop ons, afgedankte
zwarte Toeth‑
Ank-Amons
terug
ondergronds, in de melanome
schachten van je zonnebloemen
Licht
schilderen voor dood-
gewone kompels
op de nachtelijke piramiden
van de Oostelijke Mijnstreek
dat was toch je verlangen, rode Faraoh
Vincent
van Zwart
Goud?
© Manuel Kneepkens
Uit: Manuel Kneepkens Zuiderlinks, Rotterdam, Bèta Imaginations, 1999
- met illustraties ('doodlings' of telefoonkrabbels) van de auteur zelf
In uw vel
VADER
Zoals jij zat
verloren in de hoeken van de tuin.
Een gevallen blad.
Een weggeworpen woord.
Een bijna-vogel voor de kat.
Zoals jij zat
in de laatste stralen van de zon.
Een schemering.
Een ondergang.
Een leeg gebloeide avond.
Zo zal ik zitten in uw vel.
Een oude rozentuin.
Een lege schommel.
Een oud gerei
verloren in de hoeken.
Maar ik zal vloeken... vloeken!
Pierre Van Laeken
Uit: Pierre Van Laeken Om alles een beetje verdriet, Hasselt (B.), Poëzievriendenkring 't Kandelaartje vzw, 1995.
Met dank aan Iris Van de Casteele
dinsdag 18 augustus 2009
Nergens waar jij was
PIANTA MONUMENTALE DELLA CITTÀ
Plattegrond van een stad:
de namen betekenen
illusie van altijd zekere
toegangen. Daar zijn. Houvast.
Het oog tast van links naar rechts.
Via Emilia Est.
In lichtgroen Stendhals Chartreuse.
Pleinen. Abdij. De grijze
rivier. Het park. Het paleis. De
Via Emilia Ovest.
Exact daaromheen de rest.
Maar nergens de stad waar jij was.
Je haren langs mijn gezicht
als een rivier. Kamer. Licht
door jalοezieën. Er past
geen kaart op hoe je daar ligt
anders dan dit gedicht.
© Willem van Toorn
Uit: Willem van Toorn Gulliver en andere gedichten. Amsterdam, Querido, 1985
maandag 17 augustus 2009
Hulpgeroep
DE ONTDEKKING
Een man ontdekte de zin van het bestaan,
holde naar buiten,
klampte iedereen aan, zei: "Luister!
Het is heel anders dan u denkt!"
en over zijn woorden struikelend
legde hij het uit
aan iedereen
en iedereen was stomverbaasd -
is dat dus de zin van het bestaan...
ach, hoe is het mogelijk...
schudde zijn hoofd,
sloeg vlammen van zich af,
sprong in sloten, rivieren, riep om hulp
of liep peinzend weg.
© Toon Tellegen
Uit: Toon Tellegen Een dansschool, Amsterdam, Querido, 1992
Wat heb je met onze klei gedaan?
DE ZIGEUNERIN HEEFT EEN GEOEFENDE HEMEL
Je hebt de lucht ziek achtergelaten in de moerbeiboom
maar ik
ik zal naar zee lopen om te ademen
Waarom deed je wat je ons hebt aangedaan, zigeunerin
Waarom had je er genoeg van
om te wonen in een wijk van lelietjes-van-dalen
Wij hebben zoveel goud als je maar wenst en onbezonnen
bloed in het nageslacht. Verpulver met je voeten
de icoon van het heelal en de vogels komen aangevlogen
Er zijn engelen en een afgerichte hemel
Doe wat je wilt! Breek harten als een notenkraker
en paardenbloed gaat stromen
Er is geen land voor jouw haren
geen woning voor de wind
geen dak voor mij in de Plejaden van jouw borst
Om de lachende seringen
rond jouw nacht loop ik het haartjespad
alleen. Alsof jij jezelf
hebt gemaakt, zigeunervrouw
Wat heb jij na dat jaar met onze klei gedaan
Jij kleedt je met de streek alsof je
snel een vuurbroek aanschiet
De aarde heeft geen ander werk voor jou
dan kijken wat bij weggaan hoort: enkelringen
voor het water. Een gitaar voor de lucht
Een fluit opdat India verder gaat
Ζigeunerin, laat ons niet achter zoals
een leger droeve sporen achterlaat
Toen jij in het gebied van de zwaluw neerstreek bij ons
hebben wij, onderdanig
onze deur voor de eeuwigheid geopend
Jouw tent is een gitaar voor zwervers
Wij kwamen en dansten tot de bloedrode
zon op jouw voeten scheen. Jouw tent
is een gitaar voor de paarden van de rovers van weleer
die tot legenden werden
Als zij een snaar bewoog, raakte haar Djinn ons aan
en kwamen wij in een andere tijd
Wij braken in haar ritme onze kruiken
één voor één
Wij waren niet goed of slecht zoals men zegt
Met tien vingers bepaalde zij neuriënd ons lot
De duiven droegen haar als een wolk uit onze dromen
Zal zij morgen terugkomen? Nee. Zij zeggen dat
de zigeunerin niet komt. Ζij trekt niet tweemaal
door een land. Wie zal de paarden
naar haar mensen brengen?
Wie zal na haar het zilver laten blinken?
Mahmoud Darwish
- vert. Kees Nijland en Asad Jaber -
Uit: Mahmoud Darwish Waarom heb je het paard alleen gelaten. Maassluis, Uitgeverij de Brouwerij, 2009.
zondag 16 augustus 2009
Walsje
SCHEPPINGSVERHAAL
misschien was god wel onvoorzichtig
toen hij het zoogdier schiep
de leeuw, akkoord, een meesterwerk
maar wat te zeggen van de mens?
en had de olifant niet moeten briesen
de dashond met zijn trieste blik
niet moeten piepen als een muis?
had die mens niet moeten mekkeren?
er waren dichters nodig, beter in geluid
zangers met perfecte strot
om wat verkeerd ging te herstellen:
constructiefouten in zijn schepping
hij schiep er enkele, mijn god
en met zijn vette schommelende lijf
deed hij, tot iedereens vermaak
een walsje in de balzaal op aarde
en of het goed was, zag hij niet
Luuk Gruwez
Uit: Luuk Gruwez Vuile manieren, Amsterdam, De Arbeiderspers, 1994
Zoolbeslag - bij de hervatting van de voetbalcompetitie (1)
HET TWEEDE VAN BETHLEHEM
Als Jezus Christus gevoetbald had, al was het
maar in het tweede van Bethlehem geweest of
desnoods bij de sabbatmiddagamateurs
(hij had immers twaalf discipelen, dat zijn er
wel een paar te veel met de Heiland zelf
meegerekend, maar om te beginnen had Hij
Judas Iskariot, die voor dertig zilverlingen
een transfer naar Golgotha voor Hem op het
oog had, nog voor de verraderlijke kus in de
hof van Gethsemane tegen een schorsing voor
het leven kunnen laten oplopen)
dan was het mij in mijn jeugd nooit verboden
geweest om op straat achter een kaalgetrapt
tennisballetje aan het vuur uit mijn sloffen te lopen.
En dat vuur is niet alleen figuurlijk bedoeld,
want in de crisistijd voor de oorlog had je ijzeren
zoolbeslag onder je schoenen, zodat je
verwoede aanvalsdrift vaak door een regen
van vonken om je enkels begeleid werd.
Het was een koorts.
Het schoot door je aderen heen als vuurwater
door het bloed van de Indianen van Karl May.
Ik was net een krolse kat,
die houd je ook niet binnen.
JAN WOLKERS
Aanhef uit "De knieën van Jacquet", herinneringen van Jan Wolkers aan een vooroorlogse doelman,
in volledige vorm gepubliceerd in Hard gras nr. 3 / april 1995.
Fragm. naderhand opgenomen in Zeg eens bal - poëzie voor hart en knie, bloemlezing van 'voetbalgedichten'
[samenst. en red. Ben Herbergs – illustr. Len Munnik], Rotterdam, uitg. Bèta Imaginations, 2000.
Hemelpoort - hervatting (2)
SPARTAANS GEDICHT
(voor Jan)
Vroeger of later
ga je dood
Dat staat als een paal
boven water
Zo oud als Sparta
word je nooit
En als je gaat
is het je tijd geweest
Dat is een ding
dat zeker is
Zo niet
ofter een hemel is
maar àlster een is
dan zal je zien
dat de Hemelpoort – o!
brok in ons keel –
verdacht veel weg heeft
van het Kasteel
JULES DEELDER
oorspr. in Lijf- en andere gedichten (1991), later opgenomen in de verzamelbundel
J.A. Deelder Renaissance -Gedichten '44-'94, Amsterdam, De Bezige Bij, 1994.
Ook in: Zeg eens bal - poëzie voor hart en knie, bloemlezing van 'voetbalgedichten',
Rotterdam, Bèta Imaginations, 2000.
De geur van natte mannen - hervatting (3)
ABE LENSTRA
We stonden bij Achilles, het regende en woei,
in een geur van sigaren, nat gras en natte mannen,
het gromde en stampvoette om ons heen,
voetbal was oorlog, toen al.
Vader, weet je nog hoe het even doodstil werd,
de bal kwam, hij kwam uit de grauwe lucht
en woei voor het doel,
niemand had gezien dat hij daar stond.
Weet je nog hoe hij toen even met zijn hoofd knikte,
bijna ootmoedig, bijna verlegen, bijna
verontschuldigend.
We hadden verloren voor we het wisten. Abe.
Rutger Kopland
Oorspr. gepubliceerd in juni 1994, in WK-voetbalbijlage van NRC Handelsblad.
Later verschenen in Tot het ons loslaat (Amsterdam, Van Oorschot, 1997) en opgenomen in de Rainbow-uitgave Geluk is Gevaarlijk, een keuze uit Koplands gedichten (Amsterdam, Maarten Muntinga/ Van Oorschot, 1999).
Hier uit: Zeg eens bal - poëzie voor hart en knie, bloemlezing van 'voetbalgedichten' [samenst. en red. Ben Herbergs – illustr. Len Munnik],
Rotterdam, uitg. Bèta Imaginations, 2000.
Guur weer - hervatting (4)
DE REGENJAS
Het is niet de trainer, maar de regenjas!
Diens kraag, opgezet, is het
die de spelers nauwlettend gadeslaat
zijn revers zijn het die
Mannuuhh, aanvalluuhh
brulluuhh!
O, vraag mij daarom niet het verschil
tussen de trainer van Excelsior
& de exhibitionist
in het Kralingse Bos bij guur weer...
Vraag het Excelsiors ballen!
Manuel Kneepkens
Uit: Ode aan mijn kleren - over poëzie en beeldende kunst, bundel naar aanleiding van een gedicht van Pablo Neruda; project i.s.m. Centrum Beeldende Kunst Rotterdam, redactie & samenstelling Cathrien Berghout. Oss, Uitgeverij Reinart Edities, 1997.
Ook in: Zeg eens bal - poëzie voor hart en knie, bloemlezing van 'voetbalgedichten', Rotterdam, uitg. Bèta Imaginations, 2000.
zaterdag 15 augustus 2009
Menschenbeesten - hervatting (5)
VOETBAL-HYMNE
O Spel, dat hoofd en hart der knapen vult,
Die dagelijks 't gedaas der krant verslinden,
In hartstocht, die geen smaak voor 't hoog're duldt,
Dat menschen beesten maakt, en zienden blinden -
Hoort, hoe het plebs uit rauwe kelen brult,
Terwijl het aan 't afzichtlijk schouwspel smult,
Als daar een horde woestaards en ontzinden
In 't schunnig schop-werk vuile vreugde vinden...
Ziet, hoe des lichaams schoonste lijn zich kronkelt,
De pees zich opbolt als een boos gezwel,
Wijl 't oog van een onheil'gen vuurgloed fonkelt...
Ja, duizendwerf vervloekt zij 't voetbalspel,
Waarbij bedrogen wordt, gewed, gekonkeld...
Voort! vuige voetbalbende - vaar ter hel!
Charivarius
Een deel van zijn columns is gebundeld in Charivaria (1913-1916).
Zonder pijn - hervatting (6 & slot)
DE LAATSTEN DER MOHIKANEN
Daar staan ze
gebakken uit zeldzame klei.
De punten van hun laarzen
wijzen omhoog
om de aarde
geen pijn te doen.
Jana Beranová
Uit: Ode aan mijn kleren - over poëzie en beeldende kunst, bundel naar aanleiding van een gedicht van Pablo Neruda. Oss, Uitgeverij Reinart Edities, 1997.
vrijdag 14 augustus 2009
Pumps
DE KNIEËN VAN ROXANI
ΤΑ ΓΟΝΑΤΑ ΤΗΣ ΡΩXΑΝΗΣ
Het maakt geen deel uit van de eeuwige waarheid dat
je pumps met paarse hakken en een gesp οp de neus
draagt. Noch dat je je fraaiste ledematen aan de tand
des tijds poogt te onttrekken. Groene bladeren vallen
krakend neer en bedekken de grond. Op de grond zijn
ze beter te zien dan je je kunt voorstellen. Ik bedenk,
als de dood bestaat is het vooral zijn verlangen de
natuurlijke orde der dingen omver te werpen. Geef
me je hand. De tijd liegt niet en van al zijn uitspra-
ken is er misschien iets dat achter zal blijven
op je huid als een flintertje onsterflijkheid.
© Násos Vayenás
Uit: Násos Vayenás Biografie en andere gedichten – vertal. uit het Grieks: Marko Fondse en Hero Hokwerda.
Amsterdam, Het Griekse Eiland, 1990.
Hang mijn dromen aan de kast
DE ZEVEN DAGEN VAN DE LIEFDE
- twee fragmenten -
(...)
Woensdag: Namis
Vijf en twintig vrouwen is haar leeftijd. Zij werd geboren
zoals zij wilde. Zij loopt rond haar spiegelbeeld
alsof zij in het water iemand anders is: mij ontbreekt
een avond om in mijzelf te rennen en mij ontbreekt
de liefde om boven de toren uit te springen. Zij stapt weg
van haar schaduw om de bliksem voorbij te laten gaan
zoals een vreemdeling voorbijgaat in zijn gedicht
(...)
Vrijdag: Een nieuwe winter
Als je ver weg bent, hang mijn dromen
aan de kast als herinnering aan jou of mij
Er zal een nieuwe winter komen en ik zal
twee duiven op de stoel zien. Dan zie ik
wat je met de kokosnoot deed: uit mijn taal
is melk over een ander kleed gevloeid
Als je weg bent, neem de winter!
© Mahmoud Darwish
- vert. Kees Nijland en Asad Jaber -
Uit: Mahmoud Darwish Waarom heb je het paard alleen gelaten. Maassluis, Uitgeverij de Brouwerij, 2009.
Oorspr. titel Limâdhâ Tarakta al-Hisân Wahîdan (Beirut, 1995).
Mahmoud Darwish (1942-2008, Palestina) is een van de belangrijkste hedendaagse dichters uit het Arabisch taalgebied. Zijn poëzie is verschenen in meer dan dertig talen. In Nederland is hij vooral bekend door zijn optredens als gastdichter tijdens het Poetry International-festival in 1972 en 1986. 'Waarom heb je het paard alleen gelaten' wordt gezien als een collectieve herinnering van het Palestijnse volk aan wat dat sinds 1917 overkomen is. De dichtbundel wordt door velen beschouwd als hoogtepunt van het werk van Darwish.
De latere Stem van Palestina, geboren in Al Birwa (Galilea), moest in 1948 als zesjarig kind met ouders en familie naar Libanon vluchten toen hun dorp werd vernietigd tijdens de Arabisch-Israelische oorlog. In Haifa, waar hij later lange tijd woonde, sloot hij zich oorspronkelijk aan bij Rakah, de Israelische communistische partij. Darwish werd herhaaldelijk gearresteerd en gevangen genomen omdat hij zijn woonplaats zonder toestemming had verlaten en uiteindelijk werd hem ook zijn Israelische nationaliteit ontnomen.
Uit de dichtbundel Staat van beleg (Hâlat Hisâr ) is dit bekende fragment van hem afkomstig:
Hier, tussen de glooiende heuvels, bij zonsondergang
staan we voor de afgrond van de tijd,
bij boomgaarden die van hun schaduw werden beroofd
en doen we wat gevangenen doen,
doen we wat werklozen doen:
we koesteren hoop.
[Breda, De Geus, 2009 – met vertalingen van Ward Vloeberghs, John Nawas en Tine de Betue]
Mahmoud Darwish ontving diverse internationale onderscheidingen, in Nederland kreeg hij in 2004 voor zijn literaire verdiensten de Prins Claus prijs.
Hij overleed vorig jaar op 66-jarige leeftijd in Houston, Texas.
Na drie dagen van nationale rouw, afgekondigd door de Palestijnse president Mahmoud Abbas, werd Darwish op 13 augustus 2008 door een stoet van duizenden mensen begraven in Ramallah.
Verbleekt
DE KOMST VAN DE KONING
De ratelende wielen in de verte
en het veelvuldig hoefgeklop.
Dan, dichterbij, de splinters licht
die van de zwarte spaken ketsten.
Ik was het kind dat als gestorven
neerviel van vaders schouders
in moeders armen. En dat bleef leven
tot alle sjerpen waren verbleekt,
de vorst in statie opgeborgen.
© J. Eijkelboom
Uit: J. Eijkelboom Het arsenaal, Amsterdam/ Antwerpen, De Arbeiderspers, 2000.
Ook in: Tot zo ver - De meeste gedichten, Amsterdam/ Antwerpen, Arbeiderspers, 2002.
