zaterdag 5 september 2009

De schilder



EDWARD HOPPER EN HET HUIS BIJ HET SPOOR *


Hierbuiten op exact het midden van de dag,
Draagt dit vreemde, klungelige huis de uitdrukking
Van iemand die bekeken wordt, van iemand die
Onder water zijn adem inhoudt, zwijgend en vol verwachting;

Dit huis schaamt zich voor zichzelf, schaamt zich
Voor zijn fantastische mansardedak
En zijn pseudo-gothische veranda, schaamt zich
Voor zijn schouders en grote, eigenaardige handen.

Maar de man achter de ezel is meedogenloos;
Hij is brutaal als het zonlicht, en gelooft
Dat het huis iets verschrikkelijks gedaan heeft
Tegen de mensen die er ooit in leefden

Want nu is het zo hulpeloos leeg,
Het moet iets tegen de hemel gedaan hebben
Want de hemel is, ook, volledig blanco
En ontdaan van iedere betekenis. Er zijn nergens

Bomen of struiken - het huis
Moet iets gedaan hebben tegen de aarde.
Er is alleen een enkel paar rails aanwezig
Dat zich uitstrekt naar de verte. Geen treinen komen voorbij.

Nu keert de vreemdeling dagelijks terug naar dit oord
Totdat het huis begint te vermoeden
Dat ook de man desolaat is, desolaat
En zelfs beschaamd. Spoedig begint het huis

De man eerlijk aan te kijken. En op de een af andere manier
Neemt het lege, witte canvas langzaam
De uitdrukking aan van iemand die terneergeslagen is,
Iemand die onder water zijn adem inhoudt.

En dan verdwijnt op een dag de man simpelweg.
Hij vormt een late namiddagse schaduw die
Zich over de rails beweegt, baant zich een weg
Door de immense, schemerende velden.

Deze man zal nog andere verlaten herenhuizen schilderen,
En verbleekte ramen van cafetaria's, en slecht geletterde
Winkelpuien aan de randen van kleine stadjes.
Altijd zullen ze deze uitdrukking dragen,

De volledig naakte blik van iemand
Die bekeken wordt, iemand die Amerikaans en slungelig is,
Iemand die op het punt staat in de steek gelaten te worden,
Alweer, en er niet langer tegen kan.



Edward Hirsch

- vertaling Joris Lenstra -

* Naar het gelijknamige doek van de Amerikaanse realistische schilder Edward Hopper (1882-1967).


Edward Hopper and the House by the Railroad (1925) , gedicht van Edward Hirsch uit: Wild Gratitude, New York, Knopf, 1986.


Met dank aan Artchive/Art.com

Knie


EERSTE PSALM




is de nacht al begonnen
is dit de nacht

er zijn nog lichten aan
er zijn nog gordijnen die niet zijn dichtgedaan

een ongelukkige fietst naar zijn huis maar herkent het niet

hij herkent zijn vrouw niet
en het kroost dat bakkeleit om wie op vaders knie

hij herkent zijn knie niet


Erik Jan Harmens


Uit: Erik Jan Harmens Gospels en psalmen, Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, 2008

vrijdag 4 september 2009

Een hart van regen



73.




Vreemdeling die luistert en die een asiel meesleept
in eigen land, ik ben een gebaar en
vertaal een nevel in de zon van een woord
ik weet enkel dat je lucht bent
die mijn ogen raakt, ik ben on-
doorschijnend van aarde, doordrongen van
uw adem en ik reik u een hart van
regen, handen van zand
iets meen ik te verstaan, ik zoek de andere
in mijn spiegel, door het transparante van een voorhoofd
je bent, als ik naderbij kom, de verdamping van een
druppel die op mijn verfoeisel zelfs geen spoor nalaat
ik ben rotswoestijn uit één oppervlak waar
in de kalme windstoot der woorden zich nooit wellicht
uw stilte zal vasthaken aan mijn graten



Marcel Hennart


- vert. Iris Van de Casteele -






Uit: Le temps éteint / De uitgebluste tijd, nog onuitgegeven persoonlijk cadeau van Marcel Hennart (1918-2005) aan de vertaalster Nederlands, naderhand tweetalig verschenen in het Frans en Spaans als Le temps éteint / Tiempo apagado, in de Spaanse vertaling van Renata Duran - Mortemart, Ed. Rougerie, 1993.

Waar je bent en hoe je kwam



DE ENE REIZIGER ZEI TEGEN DE ANDERE

WIJ KOMEN NIET TERUG ZOALS


Ik ken de woestijn niet
maar aan haar randen grοeide ik in woorden
die woorden zeiden en ging
als een verstoten vrouw, als haar gebroken echtgenoot

Ik οnthield niets dan het ritme
dat ik hoorde
en volgde
en ophief als een duif

op weg naar de hemel
van mijn lied
Ik ben een kind van de Syrische kust
waar ik woon als punt van vertrek οf verblijf
tussen zeevolk
maar de luchtspiegeling bindt mij in het oosten
aan oude bedoeïenen
Ik drenk de mooie paarden
en voel de klop van het alfabet in de echo
Ik kom terug als een venster naar twee kanten
Ik vergeet wie ik ben
οm een menigte in één persoon te zijn, tijdgenoot
van gezang van vreemde zeelui onder mijn venster

een brief van soldaten aan hun familie
Wij komen niet terug zoals wij gingen
Wij komen niet terug, ook niet af en toe
Ik ken de woestijn niet
al bezocht ik die vaak in gedachten
In de woestijn zei de verborgene tegen mij
Schrijf
Ik zei: in de luchtspiegeling is een ander schrift
Hij zei: schrijf, opdat de luchtspiegeling groen wordt


Ik zei: ik mis verborgenheid
en ik zei: ik heb de woorden nοg niet geleerd

Hij zei tegen mij: schrijf οm ze te kennen
en te weten waar je was en waar je bent
en hoe je kwam, en wie je morgen bent
Leg je naam in mijn hand en schrijf
οm te weten wie ik ben, en ga als wolken

de ruimte in
En ik schreef wie zijn verhaal schrijft, erft
de wereld van het woord en bezit de betekenis

Ik ken de woestijn niet
maar neem afscheid: dag
stam ten oosten van mijn lied: dag

familie van wie velen door het zwaard vergingen: dag
zoon van mijn moeder onder zijn palm: dag
mοe'allaqa die onze planeten kenden: dag
volkeren die voorbijgaan als een herinnering: dag

begroeting van mij tussen twee gedichten
Een gedicht werd geschreven
en een andere dichter was verliefd gestorven

Ben ik ik
Ben ik daar οf hier
In elk 'jij' ben ik
Ik ben jij, de aangesprokene. Het is geen verbanning

jij te zijn. Het is geen verbanning
dat mijn ik jij is en geen verbanning
dat zee en woestijn
het lied zijn van een reiziger voor een reiziger

Ik kοm niet terug zoals ik ging
Ik kοm niet terug, ook niet af en toe



© Mahmoud Darwish


- vert. Kees Nijland en Asad Jaber -

Uit: Mahmoud Darwish Waarom heb je het paard alleen gelaten. Maassluis, Uitgeverij de Brouwerij, 2009.

Danspas




OOGZIEKENHUIS



als ik wazig in het glas gekeken heb
en glazig door mijn bril heen tuur
denk ik aan vroeger tijden
toen cyclopen nog monocles droegen

en de opticien een half salaris ving

aan ziekenhuis de knipoog
waar men het voltage van de geleidehond verhoogde

tot zijn contactgestoorde lenzen licht gaven

als ik wazig in het glas gekeken heb in
braille praat tegen dovemansoren een
danspas uitprobeer op het zebrapad

dan hoop ik dat de brillenglazen
van de aanstormende automobilist
minder dik zijn dan de mijne

© Hans Wap

Uit: Hans Wap De laatste lemming, Varik, De Weideblik, 2008

Er glanst iets na





- klik op afbeelding voor grotere tekst -

Werkelijkheidsdroom



VERGEET
III



Vergeet de
poëtische waarheid
Er is alleen
de werkelijkheid
zeggen de denkers
Vergeet de werkelijkheid
Er is alleen de
poëtische waarheid

zeggen de dromers
de ware werkelijkheid


©
Günter Grass

- uit het Duits vertaald door Daan Bronkhorst -


Uit: Zo'n gelukkige dag - Dichters voor Amnesty International (samenst. Daan Bronkhorst),
Breda, De Geus, 2007.

Günter Grass (Danzig/Gdansk, 1927) werd met romans als Die Blechtrommel de belangrijkste naoorloogse literaire stem van Duitsland. In 1999 kreeg hij de Nobelprijs voor de Literatuur.

De vorm van mijn handen



DE GELIEFDE
*


Zij staat over mijn oogleden
en haar haren zijn in de mijne,
zij heeft de vorm van mijn handen,
zij heeft de kleur van mijn ogen,
zij verzinkt in mijn duister
als een steen op de hemel.

Zij heeft haar ogen altijd open
en laat mij niet slapen.
Haar dromen in het volle licht
slaan wolken uit de zonnen,
laten mij lachen, huilen en lachen,
en praten zonder iets te hoeven zeggen.


Paul Éluard

- Voor M. -

L'amoureuse van Paul Éluard (1895-1952) - vertaling Hans van Straten - in:
Guus Luijters De moderne Franse poëzie. Een anthologie, Amsterdam, Veen, 2001.

* Als titel boven dit vers stond in deze Nederlandse editie oorspronkelijk ‘De verliefde’.
Een correctere vertaling is echter ‘De geliefde’ (minnares, vrijster). Daardoor krijgt het gedicht een andere lading.


L’AMOUREUSE


Elle est debout sur mes paupières
Et ses cheveux sont dans les miens,
Elle a la forme de mes mains,
Elle a la couleur de mes yeux,
Elle s'engloutit dans mon ombre
Comme une pierre sur le ciel.

Elle a toujours les yeux ouverts
Et ne me laisse pas dormir.
Ses rêves en pleine lumière
Font s'évaporer les soleils
Me font rire, pleurer et rire,
Parler, sans avoir rien à dire.

Paul Éluard

donderdag 3 september 2009

Noem mij



FAMILIEBERICHTEN

I


Mijn moeder is mijn naam vergeten,
mijn kind weet nog niet hoe ik heet.
Hoe moet ik mij geborgen weten?

Noem mij, bevestig mijn bestaan,
laat mijn naam zijn als een keten.
Noem mij, noem mij, spreek mij aan,
o, noem mij bij mijn diepste naam.

Voor wie ik liefheb, wil ik heten.


© Neeltje Maria Min


Uit: Neeltje Maria Min Voor wie ik liefheb wil ik heten, Amsterdam, Bert Bakker, 1966.

Dieper dan de lente



RAPSODIE


De liefde is een seizoen dieper dan de lente

zei je. Zij omsluit ons
als een gracht waaraan ontsnapping

onmogelijk is.

Ik maar zwijgen.
Naar de bomen kijken.

Of beter naar de vogels
in de bomen.

(Vrachtwagens kwamen voorbij).

Toen begon het te waaien

te stormen.
Te regenen ook.
De vogels wisselden
de hele tijd van tak.

De zon brak weer door.

Een mooie rode zon
die scheen als eerst.


Die bescheen wat er is.

Precies wat er is.
Niet méér.

Niet minder.


© Násos Vayenás


Uit: Násos Vayenás Biografie en andere gedichten – vertal. uit het Grieks: Marko Fondse en Hero Hokwerda.
Amsterdam, Het Griekse Eiland, 1990.

woensdag 2 september 2009

Ontcijfering


ER ZIJN GEEN ARGUMENTEN


er zijn geen argumenten
in de liefde geen bewijzen
ik zou je kunnen vragen
om nooit van me weg te gaan
je zou een antwoord kunnen geven
een teken dat ik moet ontcijferen
soms lachen wij en zijn onszelf
zo leven wij en zoeken
diep in elkaar naar een plek
waar wij het liefste zijn
een ogenblik een dag

daarna weer en dieper
zoals eenden naar de bodem duiken
en het is nooit genoeg


©
Miriam Van hee



Uit: Miriam Van hee Reisgeld, Amsterdam, De Bezige Bij, 1992

dinsdag 1 september 2009

Alles wat ons aanraakt


LIEFDESLIED



Waar moet ik toch mijn ziel bewaren dat
zij niet langs de jouwe strijkt? Hoe draag ik haar
over jou heen en weer naar andere dingen?
Hoe graag niet liet ik haar in iets verzinken,
bracht ik haar onder ergens in de nacht,
verloren in een vreemde stilte waar
niets verder trilt wanneer je dieptes klinken.
Maar alles wat ons aanraakt, jou en mij
beroert ons samen als een strijkstok die
twee snaren tot één melodie gebiedt.
Op wat voor instrument zijn wij gestemd?
En welke hand heeft ons omklemd?
O teder lied.


Rainer Maria Rilke


Uit: R.M.Rilke Wie nu alleen is - twintig liefdesgedichten,
gekozen en vertaald door Menno Wigman,
Amsterdam, Bert Bakker, 1996



LIEBES-LIED

Wie soll ich meine Seele halten, daß
sie nicht an deine rührt? Wie soll ich sie
hinheben über dich zu andern Dingen?
Ach gerne möcht ich sie bei irgendwas
Verlorenem im Dunkel unterbringen
an einer fremden stillen Stelle, die
nicht weiterschwingt, wenn deine Tiefen schwingen.
Doch alles, was uns anrührt, dich und mich,
nimmt uns zusammen wie ein Bogenstrich,
der aus zwei Saiten eine Stimme zieht.
Auf welches Instrument sind wir gespannt?
Und welcher Geiger hat uns in der Hand?
O süßes Lied.

maandag 31 augustus 2009

Meedogenloze schoonheid



Zonder begeerte, zonder hoop

op beloning, ook niet uit angst voor straf,
de roekeloze, de meedogenloze schoonheid

te fixeren waarin leegte zich meedeelt,
zich uitspreekt in het bestaande.

Laat de god die zich in mij verborgen houdt
mij willen aanhoren, mij laten uitspreken,
voor hij mij met stomheid slaat en mij
doodt waar ik bij sta, waar jij bij staat.


© HANS FAVEREY

- laatste gedicht uit Het Ontbrokene (1990, Amsterdam, Bezige Bij), door Faverey geschreven kort voor zijn dood -

Zuurstof van eeuwigheid



GEDICHT VOOR HET MENSDOM



Men wordt geboren en krijgt daardoor een naam
Men doet wat in het leven: spelen eerst met liefde
en bespelen later tot men oud wordt, schuw en eenzaam.

Dan met dikke longen vol stenen, men stikt op de peluw
of ergens in een werelddeel ver van de moedertaal
Men verdwijnt achter de kiezen van de kannibalen.

Vrienden, mag ik het vertellen? Luistert,
wij zullen niet meer sneuvelen als helden.
Wij zullen doodgaan bij gebrek aan vrijheid.

Want zie, hoe vette spinnen slapen in het hart
van rechters en profeten. Zij zuigen bloed en
beroven ons van onze goede vingers en vleugels.

Er komt een tijd dat er geen tijd meer komt.
Vrienden, mocht ik het vertellen? Wordt niet boos,
want wie gedichten schrijft is stapelgek.
De dichters leven onder water van de liefde.
Ze gokken op de zuurstof van de eeuwigheid


©
Paul Snoek


Uit: Paul Snoek Welkom in mijn onderwereld, Brussel, Manteau, 1978

zondag 30 augustus 2009

Protocol


HET GELIJK


Hij vertrok, onfeilbaar, zelfs de deur
had een blauwe plek, hij had
in de roos geschoten.
Wij bleven met z’n tweeën achter
en de protocolcijfers
gaapten ons aan als
grote koppen van groene kevers
uit de kieren van de avond.
De boeken strekten
hun rug.
De weegschaal was zomaar aan het wegen
en de glazen kralen van de ketting
van Klaas Vaak zaten te smoezen
in de schaaltjes.

‘Heb je ooit gelijk gehad?’ vroeg een van ons.
‘Ik niet.’

Daarna telden we verder.
Het was al laat.
En buiten steeg de ijskoud paarse
rookstad naar de sterren.


© Miroslav Holub


Uit: Miroslav Holub De geboorte van Sisyphus, samengesteld en uit het Tsjechisch vertaald
door Jana Beranová. Amsterdam, De Bezige Bij, 2008

zaterdag 29 augustus 2009

Eindelijk!



Lezerssnackcontact: Boekenmarkt, Heerlen

- met dank aan Jo Linssen/ Huis Clos

vrijdag 28 augustus 2009

Vol van vallen



HERFST IN MECHELEN



Een

Er is geen ruimte tussen
De bomen of zij is vol
Van vallen. Er ligt
Een oude zon te rusten die
Haar zweet verloren heeft
Aan schuren van zomer

En zwaarden steken uit
De scheden van het gras. Het
Is alles sterfelijk hier met
Doodsnik van heuvels die
Klagen tegen oudere
Heuvels aan

Het is hier garen spinnen
Voor het blad dat holten
Opvult tot aan de rand, dat
Binnendringt in het
Benedenste verblijf
Waar weggewaaide winden
Voor altijd rusten



Twee

Hier is het lopen moe
Voor er een voetstap is
Gezet. Open, wind, nu
Een nieuwe horizon waarachter
Geen licht wegkwijnt. Geef,
Paden, de openheid die
Wij behoeven om een
Mogelijk ander pad te gaan
Dat nergens heenleidt en
Naar niemand toe



Drie


Er is geen hymne, klinkend
Zoals een zwaardvis zingt
Die een zee heeft om
Te doorklieven. Hier is
Alles geboren om een sterfelijk
Licht te laten schijnen over
Boomtoppen. Maar
De boom is een wegkwijnende
God aan wiens voeten alleen
Runderen nog knielen. Laat mij
Verdwalen tussen de laagte
Van struiken, dat ik het
Kleinste licht ontmoet dat
Hier beneden schuilen wil


Vier


Aarzel nu niet langer, licht,
En neem het dal in je bezit en
Laat mijn hoogte ongemoeid.
En draal niet langer meer om
Mij te voeden met een beter
Licht dan dat van sterren.
Breek dit landschap open dat
Ik binnen treden kan in een
Beboomde holte waar ik
Wonen kan in het stille
En ondoorgrondelijke


Vijf

Een schouder geeft mij gindse
Heuvel en dapper gaan wij
Omhoog, tot waar geen
Grint meer knispert, geen
Wind meer waait vanuit de diepte
En vrij als vogels gaan we weg
Uit laagten en komen aan
Waar geen zon ons hinderen kan
De ruimte in te stappen van
Het wolkverblijf en waar wolken
Ons meenemen om te verglijden
In het onnoembare en
Onvergankelijke


Zes

Het pad is zwart waarover
Ik loop, de berm gekneusd, de
Struiken gekwetst door het
Te vele licht. Ik ga de akker
Over naar een ander pad dat
Mij insluit en dat mij zwarter
Maakt dan een zwart paard dat
Volbracht heeft wat het
Ooit te volbrengen vermocht



Zeven

Geen tranen meer maar dieper
De nacht in waar het onzichtbare
Zich vertoont, en daar,
Waar leven slaap is, zwart
Te worden als een zwarte ster
Die op een zwarte akker
Verkoold in eigen as ligt


Acht

Een suite maar niet om
Te dansen en niet om te zingen
Maar om een zorgeloze oude
Herfst te begeleiden en
Met hem peinzend de ogen
Op te slaan en daarna de aarde te
Bekransen met bladeren van
Voorbije jaren en om gestrekt
Op bladeren te vergaan
En te weten: blad ben ik
Geweest en nerven had ik
Gevuld met sterfelijke
Onsterfelijkheid



Negen

Maar ik ben rijk aan
Korenaren en de tijd
Bezong mijn jaren en, levend,
Bleef ik bij stilte tot ik
Mij volgezogen had met
Het onhoorbare dat ik
Te befluisteren probeerde.
Ongehoord waren mijn dagen
Als ik nader kwam bij het
Bijna spreekbare ademhalen
Van stenen


Tien

Tot ik verdween was ik
Een niet-sprekende maar
Mij was het zicht vergund op
Ondoorgrondelijke bomen
Die ik laafde en spijzigde
Met mijn gebeden. En ik
Riep de wolk aan en de wolk
Hoorde mijn stem en daalde
Mijn koninkrijk binnen en
Bleef rusten daar



LEO HERBERGHS

Herfst in Mechelen verschijnt - verfilmd - in oktober 2009 op DVD.



De 85-jarige dichter en zijn echtgenote Cis tijdens een boekenmarkt
bij een stand met affiche van de nieuwe poëzie-uitgave

- foto Jo Linssen - met dank aan Hennie Jetzes en Stichting LTRTR

donderdag 27 augustus 2009

Over elkaar gelegd


DE WANDELAAR



De wandelaar hijgt. Bij het achterlaten
van niets heeft hij ervaren hoe alles blijft.

Langs de jaren voordien ging zijn tocht.
Wat tot bedaren werd gebracht,
als met water besprenkeld stof, wordt herdacht.

In over elkaar gelegde landschappen
vindt hij één voor één iedereen terug.

Alleen: omkeren naar zichzelf kan hij niet.


© Eddy van Vliet



Uit: Eddy van Vliet De binnenplaats, Amsterdam, De Bezige Bij, 1987

De gebiedende wijs


OCHTEND



ochtend van kaarsen
ochtend van sneeuwballen
ochtend die dendert die ontploft met de nederlaag

van de samenzweerder en zijn schoonmoeder

ochtend van spreken
ochtend van aansporende wijs van gebiedende wijs

en oorspronkelijke taal
ochtend van luidsprekers

ochtend van koemelk kippenei en overpeinzing
ochtend van de klassenstrijd
ochtend van ledematen in beweging
ochtend van licht en lucht, ochtend van

longen en buitenkant
ochtend van een auto die start
die de echtgenoot weghaalt


Xiao Kaiyu

Uit de cyclus Ik voel mij een menigte mensen - vertaling Maghiel van Crevel -
in: Het Trage Vuur nr. 24, Tijdschrift voor Chinese literatuur, december 2003.

De achterkant


KLEIN SLAAPLIEDJE VOOR E.



Stil maar slaap maar de tuin ruist
zacht zacht terwijl een klein bizar
dierenverhaal nog juist je oor
bereikt. Al bijna onder het warme,

zware zeil als ik nog spreek
van het moede dier dat zich oprolt
in zijn kleine huis beweegt je hand
alsof ik erin knijp maar niemand

knijpt. Dan bereik je verre wateren,
uitgestrekte meren waar een zwaan
neerstrijkt. Je volgt zijn blik, hij ziet
een vis en zijn kop verdwijnt onder

de donkere spiegel. Daar zie je
de stille achterkant van de wereld:
over alles wat echt was vandaag
hangt nu de stilte van de nacht.


© Victor Schiferli


Uit: Victor Schiferli Verdwenen obers, Amsterdam, De Arbeiderspers, 2005