zondag 21 maart 2010

Met mij zoals ik ben


DAAROM



Omdat jij wist

Dat ik het was
Εn niet je laatste minnaar
De knapste van de klas
Omdat je blozend voor me stοnd
Naïef en van de kook
Omdat jij smοοrνerliefd was
Daarom was ik het ook


Omdat je bij mij blijven wou

Ondanks mij bot gedrag
Die vrijgezellendrift

Gepikt hebt elke dag
Omdat je maling aan de mensen had

Aan geroddel en gestοοk
Omdat jij zο graag trοuwen wou

Daarom wou ik het ook

Omdat jij door bleef vechten

Op het randje van de dood
Het wrede tedere leven
In je armen sloot
Omdat jij οnοmwοnden

Het huwelijksbed indοοk
Omdat jij zο graag kinderen wou

Daarom kreeg ik ze ook

Omdat jij leven kunt met mij

Zoals ik ben
Omdat jij altijd anders bent
Dan ik denk dat ik je ken
Omdat jij jouw heilig vuur
Niet νerstikken laat in rook
Omdat jij weet wat liefde is
Daarom weet ik het ook

© Freek de Jonge


- Lied voor Hella de Jonge -


Uit: Freek de Jonge (Op weg) Van A naar Z, Hilversum/Brussel, V2 Records (2010), cd met tekstboek

zaterdag 20 maart 2010

Buiten



PÉRIGORD NOIR



net als op zee wordt hier tijd

gemeten in glazen en het varken is een meneer
men is altijd met eten in de weer
met beesten en brood
en na de lunch is iedereen rood

natuur is hier wijzer dan mensen die
altijd herhalen wat ze altijd al dachten
en vol van onbegrepen plezier hun ruimtes
vervuilen met ongewassen klachten

notenbomen krekels stenen
begrijpen van deze streek veel meer
zij geven wat zij moeten geven op
afgesproken tijden en staan als aan een graf

zoals windstilte hier stil kan zijn en de geur
van de vroege ochtend als een vijver
in een zeer oud bos daar is niets
dat niet slechts zichzelf herschept

en hoofdschuddend begeeft de oude zich
ter soupe en morgen en overmorgen weer


© Gijs ten Kate


Oorspr. gepubliceerd in: G.A. ten Kate Stil gaan de dingen. Rotterdam, Bèta Imaginations, 1999.

Hier uit: Huis in Frankrijk - Nederlanders en hun maison de campagne. Rotterdam/Baarn, NAi Uitgevers i.s.m. Kasteel Groeneveld, april 2010. Red. Tracy Metz, met fotografie van Theo Baart & Sake Elzinga.


Uitgave verschenen ter gelegenheid van de opening van de expositie Huis in Frankrijk, un rêve, une réalité op zondag 21 maart as. op Kasteel Groeneveld te Baarn.

Andere dichters die hun Franse ervaring met een vers verwoorden in het boek: Rutger Kopland, Anneke Brassinga, J. Eijkelboom, Paul Gellings, Cees Nooteboom, Mirjam Van hee, Rien Vroegindeweij, Willem Wilmink, J. Bernlef, Elly de Waard, Gerrit Achterberg en Ad Zuiderent.

De gedichten werden gekozen door Rudi Wester, schrijfster, voormalig directeur van het Institut Néerlandais te Parijs en zelf bewoonster van een tweede huis in Frankrijk, meer in het bijzonder een 'maison de campagne'.





De tentoonstelling Huis in Frankrijk in Kasteel Groeneveld loopt tot 1 december as.
Onderdeel van de expositie is onder andere een zaal waar de bezoeker in hangmatten gedichten kan beluisteren.



Voor de liefhebbers van nog meer poëtische verbeelding:
in Grand Café Groeneveld in Baarn is tot en met 19 september 2010 tevens de tentoonstelling Buiten gaat alles voorbij te zien. Twaalf van de beste Nederlandse tekenaars maakten een illustratie of strip bij een gedicht of een liedtekst over 'buiten (zijn)'.

Wat dat zegt over je hand ('YouTube-poëzie')





SCHADUWHUIS


Ik kwam hier achteloos wonen
van schaduwhuizen wist ik niks
hoe het bot krimpt en de planken
kieren schemer broeden

Ik had nooit een lijn getrokken
om te zien tot waar de zon komt
Ik wist niets van het meten van licht
of verlangen

naar schaduw van bomen op de ijskast
een trap meer geel dan wit, een raam
dat haar vet toont, een poes
die erdoor wil naar het gras
een plant die opkijkt, dingen
kleiner dan dieren zichtbaar dansend
in rode reuzenwarmte.

Bij het tuinhuis schuift een streep
langzaam sinds maart de goede kant op
tegels vlakbij zijn al verdroogd
een halve meter nog en twee weken
tot de langste dag.




© Marjolijn van Heemstra







jij in de keuken, ik op de drempel
kijken hoe je paprika's snijdt
hoe het mes blinkend rode blokjes
hoe je hand de blokjes verzamelend
over het aanrecht glijdt
wat je doet terwijl je dit doet
met vingertoppen net niet
het grijze aanrecht rakend
wat dat zegt over je hand
de arm die de hand liet bewegen
je hoofd dat de arm en dus de hand
liet bewegen over het aanrecht
wat dit aanrecht ook had kunnen zijn
zoals een rug
wat de beweging van jouw hand zegt
over het deel van mij dat het aanrecht had kunnen zijn



© Marjolijn van Heemstra




Twee gedichten uit Als Mozes had doorgevraagd van Marjolijn van Heemstra (geb. 1981), Amsterdam, Thomas Rap/De Bezige Bij, maart 2010.


Dit debuut is volgens haar uitgever "de eerste YouTube-dichtbundel".
Ruim twintig zogeheten BN'ers lezen op de YT-videosite een gedicht voor van Van Heemstra. Onder hen astronaut André Kuipers, oud-politicus Frits Bolkestein, Henkjan Smits, Margreet Dolman, oud- Journaalnieuwslezer Noraly Beyer en musicus Henny Vrienten.
Ook bekenden van Van Heemstra draven op om een stukje voor te lezen uit de dichtbundel onder wie haar grootvader en haar kapper. De groep is aangevuld met een aantal bijzondere personen zoals een predikant en een raamprostituee. Het gedicht 'Aan een ruimtevaarder' neemt astronaut/kosmonaut Kuipers mee op zijn eerstvolgende ruimtereis.

Twee voorbeelden van deze online-poëzie:

http://www.youtube.com/watch?v=UAlPQaWQvgQ&NR=1
(voorgelezen door Youp van 't Hek, cabaretier)


http://www.youtube.com/watch?v=3kQwW25Zr1Y
(voorgelezen door Ramsey Nasr, schrijver en Dichter des Vaderlands)

Schiet ook een gedicht de ruimte in!
Zie daarvoor naast YouTube, waar de eerste digitale dichtbundel online te bekijken is, tevens de website van de dichter-schrijver, theolooog en theatermaker zelf:
http://www.marjolijnvanheemstra.nl/Marjolijn_van_Heemstra_01.html

Volstrekt onbelangrijk


Wanneer de lente komt
En als ik dan al dood ben
Zullen de bloemen net zo bloeien
En de bomen zullen niet minder groen zijn dan het vorig voorjaar.
De werkelijkheid heeft mij niet nodig.

Ik voel een enorme vreugde
Bij de gedachte dat mijn dood volstrekt onbelangrijk is

Als ik wist dat ik morgen zou sterven
En het was overmorgen lente,
Zou ik tevreden sterven, omdat het overmorgen lente was.
Als dat haar tijd is, wanneer dan zou ze moeten komen tenzij op haar tijd?
Ik houd ervan dat alles werkelijk is en alles zoals het moet zijn;
Daar houd ik van, omdat het zo zou wezen ook als ik er niet van hield.
Daarom, als ik nu sterf, sterf ik tevreden,
Want alles is werkelijk en alles is zoals het moet zijn.

Men mag Latijn bidden boven mijn kist, indien men wil.
Indien men wil, mag men rondom dansen en zingen.
Ik heb geen voorkeur voor wanneer ik toch geen voorkeur meer kan hebben
Dat wat zal zijn, wanneer het zijn zal, zal het zijn dat wat het is.




© Fernando Pessoa
(1915)

- uit het Portugees vertaald door August Willemsen -

Uit: Alberto Caeiro (Fernando Pessoa, 1888-1935) De Hoeder van de Kudden, onverzamelde gedichten, Amsterdam, De Arbeiderspers, 2003

dinsdag 16 maart 2010

Sjssst!




WEG KAT



De gedempte plof waarmee de vreemde kat
neerkomt in de kamer, en mij wekt.
Terwijl zij door gaat te slapen

kijk ik de kat aan. Deze kat weet
dat ik hem zie. Dezelfde maanloze
nacht dat op Hadrianus' muur

een sneeuwuil zit, roerloos:
tot de kat zich opeens overal
begint te likken en ik moet zijn
gaan verliggen. Ben je wakker?
(Sjssst.) Weg kat.


© Hans Faverey


Uit: Hans Faverey Hinderlijke goden, Amsterdam, De Bezige Bij, 1987

zondag 14 maart 2010

Kleine gewoontes


OELOEMBO, EEN KAT


Hij had zijn kleine gewoontes
als wij, maar groter
van onverschilligheid.

Hij hield in de winter van
kachels, 's zomers van
vogeltjes.

Ziek en even onverschillig voor
de dood als voor ons.
Hij stierf zelf wel.


Rutger Kopland



Uit: Rutger Kopland Alles op de fiets, Amsterdam, Van Oorschot, 1969

vrijdag 12 maart 2010

Goedkope zeep



IN HET ZUIDERBAD



'Spreiden!' Kinderbenen gaan spartelend open.
'Sluiten!' En weer dicht. Zwemles maakt gedwee.

De oude naast me krijgt zijn leden moeilijk mee.
Hij tart de dood die hij niet kan ontlopen.

O stank van chloor, zweet en goedkope zeep!
Goddank - dat ik mij levend weet.


©
Hans Sleutelaar


Uit: Hans Sleutelaar Vermiste stad - Rotterdamse kwatrijnen. Amsterdam, De Bezige Bij, 2004

Heel mooi rood (MRI)



MAGNETIC RESONANCE IMAGING SCANNER
*



2.
En dan ziet u hier heel mooi
dat dit gebied rood wordt, donkerrood,
de neuronen vuren hier als gekken
er gebeurt van alles, en het bijzondere is
dat niet alleen dit gebied actief is!
Ook linksboven kleurt het nu
toch wel heel intens oranje!
Als een bosbrand slaat de opwinding
in het brein om zich heen, we zien
de herten wegrennen, we horen de
schrille wanhoop van de vogels, het
knetteren van dierenhuid.


1.
Stil lig je in de witte buis
een tunnel van sneeuw waar je
geen engel in kunt maken
je bent heel kalm
totdat de zwarte letters komen

geef aan welk woord er niet
sterft smeekt stijgt stevent
welke is niet
stout stevig stoer slim
volgende opgave
rechts staat tot links als boven staat
tot diepte, 2+2=5, probeer zo snel mogelijk
druk op de


0.
Naar het instituut.
U neemt de tweede afslag links en loopt over de parkeerplaats.
De hoofdingang is aan uw rechterkant.


©
Floor Buschenhenke

Uit: Ik wieg je met 500 meter per seconde, een afdeling met gedichten over meetinstrumenten zoals een personenweegschaal, een barometer en het Global Positioning System (GPS).

In: Floor Buschenhenke Eiland op sterk water, Amsterdam, Atlas, 2009


* Vers bekroond met de VU Poëzieprijs 2006, een prijs voor poëzie en wetenschap.
Bovenstaand gedicht werd in mei 2010 door de redactie van het literair e-zine Meander uitgeroepen tot 'klassieker'.
Zie voor analyse en interessante bespreking:






Schematische voorstelling van MRI-scanner met (rechts) MRI-hersenscanbeeld

donderdag 11 maart 2010

Kolendorp



Winseler koekoeksei



Een wildzang voor Jan, Spencer
& Sander ‘Moenen’ Bays




Hoor, de leeuwerik jubelt de korenvelden vol zon
zoals de nachtegaal de braamstruiken
richting Strijthagen vol nieuwe maan

en in de Vloedgraafstraat fluit de merel
de tuintjes
vol ridderspoor & monnikskap

Maar jij, koekoek, die je echo
in de Casinolaan zo glanzend legt te Vondel
in andermans nest, jij zingt:

K( )k( )k! K( )k( )k!

K( )k( )k! K( )k( )k!

De waarheid, niets dan de waarheid :

( Ei) = (mc² )

Einsteins lichtzinnige Prelude
op de
Snarentheorie:

Het Heelal dobbelt niet

het Heelal speelt viool
op de Heistraat


O, melancholieke zonen van voorheen het kolendorp Terwinselen
Heelals
Koekoeksei:


de schittering van al die Jaren Vijftig-sterrennachten
- trillende membranen antraciet
boven de Staatsmijn Wilhelmina

Einsteins idee van het sublieme

formules Niets
op het zwart bord Eeuwigheid
voor onze kop


© MANUEL KNEEPKENS


(ongepubliceerd)


Illustratie: Mijnwerker, beeldje, gehakt uit steenkool (dagbouw). Souvenir, USA, West-Virginia, 1981

dinsdag 9 maart 2010

Zeep & film



EEN LIEF


Mijn lief waste bloemen
met hout en met stenen,
zij danste een grotere trap
naar beneden.

Bakte in ovens
haar kleren van deeg,
kroop in mijn vingers
als in hoopjes verleden.

Ach, was ze zo stil
als de prenten van muren
met de mortel in huis.

Maar ze smeekt om zeep
en om afwas en buren
en een film op de buis.



Jeroen Theunissen

Uit: Jeroen Theunissen Het zit zo, Antwerpen/Amsterdam, Meulenhoff-Manteau, 2009

Ondergoed


SOCIAL CLIMBING





Ik las laatst dat
arbeiders in hun
ondergoed slapen
de burgers in pyjama
en hoger
slaapt men naakt.

Ik wil vooruit
- daarom slaap ik nu
voortaan naakt!

Maar ja...
kan ik nu eigenlijk nog
wel in de wasbak pissen?



© Riekus Waskowsky



Uit: Riekus Waskowsky Verzamelde Gedichten - samenst. Rien Vroegindeweij en Erik van Muiswinkel. Met Riekus Waskowsky 1932-1977, een introductie door Gerrit Komrij. Amsterdam, Bert Bakker, 1985

zondag 7 maart 2010

Niets, behalve alles


ONDERWEG



Met een vlinderjas
twee goudvissen
en een koffer vol blauw
stap ik de stilte in;
reis rond in de lucht.

Af en toe logeer ik bij de wind
wandel ik met de maan
of schommel op een blad.

Niets is me afgenomen
behalve alles.

Ik reis naar binnen en buiten
dichtbij gefluister en ver van kabaal.
Ik reis dromerig naar mijn einde:

het vliegen.


 
© Nafiss Nia


Uit: Nafiss Nia Esfahan, mijn hoopstee, Leeuwarden, Bornmeer, 2004

zaterdag 6 maart 2010

Je parfum



PSALM 22


Als ik de deur van de koelkast opendoe
staat de schimmel een centimeter op de melk.
Het brood is groen en haast doorzichtig.
Ik sluit de deur en leun met gesloten ogen
tegen de verwarming.
Ik heb zo ontzettend.
Ik heb zo verschrikkelijk.
Ik hield van hem.

Toen hij wegging is er iets gescheurd.
Nog steeds kan ik de geur van kokos niet verdragen
zoals zijn haar rook, smeltend in mijn bed
de kleine zwarte krullen en de vlekken.
Ik ben vertrokken met bestemming onbekend
totdat ik ook mijn eigen naam vergat.
En nu.
Ik doe de deur van de taal open
en zie de roest van ongebruikte woorden.
Hoe open ik opnieuw mijn boek met vuur?

Toen hij wegging liet de sponning los.
Ik keek naar mijn handen in het afwaswater
en zag de scherven die er niet waren,
de zeepbellen die langzaam opkwamen en wegdreven,
het ene lege glas.

Hij stuurt mij na jaren nog een e-mail:
“Vandaag had iemand jouw parfum op,
ik rook het in de universiteitsbibliotheek
en heb een uur naar je gezocht terwijl ik wist
dat je op acht vlieguren afstand was.”

Maar de taal die ik ben staat mij niet toe
mijn tranen te beschrijven als drijfnat.
Hoe wil je dan dat ik mij red, geliefde?
Toen ik zei dat ik liefhad was het jij
die in mij was. Een ander is er niet,
jij bent de enige. Dat spreekt. Jij spreekt. Jij spreekt in mij
en jij zegt ik en ik betekent aarde.

Toen hij wegging is het vers gescheurd.
Vanuit het gescheurde is het begonnen
te bloeden tot het vleugels had
en met de slagpennen de weg beschreef
vanuit de diepten, de profundis, naar het licht.


© Maria van Daalen


Uit: Maria van Daalen De wet van behoud van energie, Amsterdam, Querido, 2007

vrijdag 5 maart 2010

Logaritmes



JIJ, HEILIGE ZON



De zon als vuurbol recht boven ons en kokend met vlammen en gas,
zelf lui achterover en ons warmen en voeding geven en energie en licht.

Taaie, wiskundige zon, uitvinder van logaritmes en epicykels, tekenaar
van alle raaklijnen en colorist van de asgrijze en mauve schaduwtinten.

Grote atheїstische lichtgod, die met titaanse tiara en ijzergevoerde mantels
het dagwerk van de aarde beschijnt en zegent en verwarmt.

Dierbare mediterrane vriend boven de lillende runderen van Umbrië,
stuiterend op dorpspleinen en op oude, bloedbevlekte binnenplaatsen.

Grote afwezige in de sombere ineengevlochten en vochtige kerkers
van het pauselijk schrikbewind, kloppend op de keteldikke muren.

Brandende wandelaar over het sterrenpad tussen de blinde, fonkelende dieren,
zachtaardige kampioen die uithaalt naar reuzen die ver weg zich vermaken.

Kleine jeugdgod met wiens hulp de liefde groeit, de lust sprongsgewijs toeneemt,
de geile gedachten warme klauwen uitstrekken naar de veel te korte jurken.

Zon, heilige goddelijke zon, bloedmooie strijdwagen vol lichtend gas,
die ons altijd genas, wees mild en strooi uw gunsten op aarde.


©
Tomas Lieske


Uit: Tomas Lieske Hoe je geliefde te herkennen - Amsterdam, Querido, 2006

donderdag 4 maart 2010

Letterzetter



WAAROM IK GEEN JOURNALIST WERD




Het waren eenvoudige mannen, arbeiders
in manchester pakken, weduwnaars,
ongetrouwde boerenknechten

en hier en daar als miskende intellectueel
een bleke letterzetter.
Ik luisterde ter hoogte van hun heupen

hoe ze hun eigen mythen schiepen
waarin een aardappel de gestalte
van een god kon aannemen,

kwade geesten in de gewassen huishielden
en de geschiedenis werd gepeld
als een ui die, zoals bekend, geen kern heeft.


© Rien Vroegindeweij



Uit: Rien Vroegindeweij Later wordt alles echter - Een keuze uit de gedichten 1973 - 2009.
Amsterdam, uitg. Nieuw Amsterdam, 2009

dinsdag 2 maart 2010

Onzuiver



Stel: de jacht is onze tweede natuur.

Het is nacht en de interne jager
achtervolgt het onvermoeibare wild.
Dat tracht te ontsnappen over het terrein van de kwekerij.
De jacht is één bezielde beweging.
Van de kweekbedden dwarrelt de jonge afschuw op.

Kijk eens naar de naakte hemel:
zilver en zwart zijn voorbeeldig gescheiden.
En nu weer naar binnen:
vangen zou onzuiver zijn.
schrijver


© Tonnus Oosterhoff 



Oorspr. uit: Tonnus Oosterhoff De ingeland, Amsterdam, De Bezige Bij, 1993.
Ook opgenomen in: Hersentumor, gedichten 1990-2005 (Amsterdam, 2005)

vrijdag 26 februari 2010

Betijen


OP WEG


Mocht ik in het holst van het hart
van donkerste dagen te lijf gaan
achter al het uiterwaardse een stuk of wat
verlaten kusten onder razende luchten
waar albatrossen op hun wieken sinds jaar
en dag en eeuwen worden weggeblazen-

graag zou ik boven lege oceanen regen zijn
op reusachtige hoeven, zinnentuimel
van tempeest, het stormend paard dat louter
water is, uiteenvalt in geschuimbek-

zocht ik bij voorkeur echter diepten
die geen daglicht velen, omtrent
een steenworp van d’onoirbaar gloeiende
kern; daar zal betijen wat mij jaagt.



©
Anneke Brassinga


in: De Academische Boekengids, ed. januari 2010

vrijdag 19 februari 2010

Honger



KANKER
I


God, herstel deze vrouw. zij is nog niet
voltooid. zij moet mij nog ten grave dragen.
o, leg haar straks, al stijf van ouderdom,
met beide borsten in een kist.

ik weet dat u soms voorkomt in het wild
naast aasgier, lynx en tijgerkat:
fouileer haar niet tot op het bot
of daar nog ergens kanker zat.

ook ik lijd honger aan haar lijf.
wees niet bekommerd om uw maal:
ik wil een ander kwijt in ruil voor haar.
ik wil een ander kwijt, of minstens mij.


© Luuk Gruwez



Uit: Luuk Gruwez Dikke mensen, Amsterdam, De Arbeiderspers, 1990

donderdag 18 februari 2010

Terugkeer



TIJDEN



Als men terugkomt is men een ander
denkt men terwijl men het huis sluit
het licht ingepakt de zomer verzegelt
het tuinhek prijst om zijn ijzer

deze slak op de drempel zal er nog zijn
de ijskast zal blaffen de hitte blaten
de hond zal zuchten en zijn sterven
hervatten als men terugkomt denkt men



© Gerrit Kouwenaar



Uit: Gerrit Kouwenaar Vallende stilte - een keuze uit eigen werk, Amsterdam, Querido, 2008

dinsdag 16 februari 2010

Kelders



KASPAR HAUSER


Hier geen Natureingang.
Geen beek van zilver, gouden zonlicht, zeikgedicht.
Hij gaf niet om de zon.

Maar hoorde hij een klank, zag hij een vlam, dan greep
hij witheet met zijn hand.
Soms stond hij heilig met een schilderij te praten

of plantte hij bezorgd
een snijbloem in de aarde. Een kind van zeventien
met kelders in zijn ogen.

Afkomst verduisterd. Mensen die hem willen doden.
Zijn onbemande mond
die hulpeloos herhaalt wat hem was ingesproken:

'Ik wil een ruiter worden.'
Meer wist hij niet. En wij, wij leerden Kaspar kijken,
wilden zijn hoofd met Duits

verrijken, steenhard Duits dat al zijn schrik verdreef.
Maar het verklaarde niets.
En bastaardprins of niet, gelukkig werd hij nooit.

En nu is Kaspar dood.
En wij, wij leefden hem, beschreven hem in gloedvol
Duits dat niets doorzag.

- Breek alle pennen stuk. Tuig elke letter af.
Er is geen taal die troost,
geen woord dat bloost bij Kaspar en zijn hondendood.


© Menno Wigman



Uit: Menno Wigman Dit is mijn dag, Amsterdam, Prometheus, 2004


* Kaspar Hauser (ca. 1812-1833) was een Duitse vondeling van onduidelijke afkomst, die uitgroeide tot een van de meest formidabele raadsels van zijn eeuw.