zondag 3 mei 2009
Bericht
Allen, die hier tezamen zijn,
de levenden, de doden,
de handbreed, die ons scheidt, is klein,
wij zijn tezaam ontboden
voor het gericht...
Gedenk de liefste, die hier ligt,
de broeder, vrind of vader,
maar gun Uw ogen wijder zicht,
aanzie het land en alle mens tegader,
hoor dit bericht:
Wij staan tezaam voor het gericht
voor goed of kwaad te kiezen,
een volk dat voor tirannen zwicht
zal meer dan lijf en goed verliezen
dan dooft het licht.
H. M. VAN RANDWIJK
Oorspr. geschreven in februari 1953. Gepubliceerd in Maatstaf, Den Haag, Daamen, mei-juni 1968
zaterdag 2 mei 2009
Als toen
NATZWEILER
I
En daar, buiten het prikkeldraad, het uitzicht,
zeer liefelijk landschap, even vredig
als toen.
Het zou hen aan niets ontbreken, ze zouden
worden neergelegd in dat grazige gras,
worden gevoerd aan die rivier van rust,
daar in de verte. Het zou.
Rutger Kopland
Uit: Rutger Kopland Voor het verdwijnt en daarna, Amsterdam, Van Oorschot, 1985.
vrijdag 1 mei 2009
Om de aarde, over de zeeën
DE GESTORVENE
Zeven maal om de aarde te gaan,
als het zou moeten op handen en voeten;
zeven maal, om die éne te groeten
die daar lachend te wachten zou staan.
Zeven maal om de aarde te gaan.
Zeven maal over de zeeën te gaan,
schraal in de kleren, wat zou het mij deren,
kon uit de dood ik die éne doen keren.
Zeven maal over de zeeën te gaan -
zeven maal, om met zijn tweeën te staan.
Ida Gerhardt
oorspr. in: De slechtvalk (1966).
Hier overgenomen uit Ida Gerhardt Verzamelde gedichten, Amsterdam, Atheneum-Polak & Van Gennep, 1992 [deel I, 5e herz. druk]
zaterdag 25 april 2009
Venezia

IN VENEDIG
Stille in nächtigem Zimmer.
Silbern flackert der Leuchter
Vor dem singenden Odem
Des Einsamen;
Zaubrisches Rosengewölk.
Schwärzlicher Fliegenschwarm
Verdunkelt den steinernen Raum
Und es starrt von der Qual
Des goldenen Tags das Haupt
Des Heimatlosen.
Reglos nachtet das Meer.
Stern und schwärzliche Fahrt
Entschwand am Kanal.
Kind, dein kränkliches Lächeln
Folgte mir leise im Schlaf.
G e o r g T r a k l
Trakl (Salzburg 1887 -Kraków 1914) was een Oostenrijkse apotheker en expressionistisch dichter. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd hij als medicus naar het front gestuurd in Galicië (tegenwoordig Ukraïne/Polen). De Oostenrijks-Britse filosoof Ludwig Wittgenstein stelde Trakl, die verslaafd was aan drank, roken, opiaten en prostituees, met een genereuze beurs in de gelegenheid zich voortaan te wijden aan het schrijven. De oorlogservaringen en de gevolgen van hevige gevechten met Russische soldaten maakten Trakl steeds depressiever. Hij stierf in een militair hospitaal op 4 november 1914, na een overdosis cocaïne.
Georg Trakl maakt tijdens zijn leven één buitenlandse reis, naar Venetië ('huwelijksreis').
Verschillende gedichten van de tragische Oostenrijkse schrijver zijn - op fraaie wijze - in het Nederlands hertaald door de dichter Huub Beurskens.
In Venetië, hier uit: Georg Trakl Das dichterische Werk, hrsg. Walter Killy & Hans Szklenar, München, DTV-Deutscher Taschenbuch Verlag, 1980.
A VENEZIA
Quiete nella notturna stanza.
Argenteo vacilla il lume
dinnanzi al respiro di canto
del solitario;
magiche nuvole di rosa.
Sciame di moscerini nerastri
oscura lo spazio di pietra
e si erge per l’affanno
del giorno dorato il capo
del senzapatria.
Immobile annotta il mare.
Stelle e il cammino nerastro
è scomparso nel canale.
Fanciullo, il tuo sorriso malato
mi ha seguito piano nel sonno.
- Duits/Italiaanse vertaling: Alberto Caprioli -
Met dank aan Città di Venezia - Cultura e Spettacolo
Foto boven - Venetië: Gondels op het Canal Grande met links de koepel van de Basilica di Santa Maria della Salute, schilderij van Antonio Canal (ca. 1730).
Betrouwbaar
DE EERSTE FOTO VAN HITLER
Wie is dat snoesje in dat babyjurkje toch?
Dat is nu de kleine Adοlf, 't zoontje van de Hitlers.
Zou hij misschien doctor in de rechten worden?
Of als tenor in de Weense opera gaan zingen?
Van wie is dat handje, van wie dat oortje, oogje, neusje?
Van wie dat volle melkbuikje is, weten we nog niet:
van een drukker, chirurgijn, koopman, pastoor?
Waarheen zullen zijn kοddige beentjes hem dragen?
Naar de Kindergarten, school, kantoor, een huwelijk
met de burgemeestersdochter misschien?
Ons hummeltje, engeltje, kruimeltje, zonnetje,
toen het een jaar geleden ter wereld kwam,
ontbrak het niet aan tekens te land en in de lucht:
de νοοrjaarszοn, geraniums voor de ramen,
de muziek van een draaiorgel bulten οp straat,
een voorspelling van voorspoed in roze zijdepapier,
vlak voor de bevalling de profetische droom van de moeder:
een duifje zien betekent een blijde boodschap,
deze duif vangen - er komt een langverbeide gast.
Klop, klop, wie is daar, dat is Adolfs kleine hartje.
Een speentje, luiertje, slabbetje, rammelaar,
wat een joch, God zij geloofd en afkloppen, gezond,
hij lijkt ορ zijn ouders, op de kat in haar mandje,
ορ de kindertjes in andere familiealbums.
Nee, we gaan nu toch niet huilen,
meneer de fotograaf doet dadelijk klik onder zijn zwarte doek.
Atelier Klinger, Grabenstrasse, Braunau,
en Braunau is een kleine, maar keurige plaats,
betrouwbare winkeliers, nette buren,
de geur van verse bοlletjes en huishoudzeep.
Geen jankende honden οf οnheilspellende voetstappen.
De geschiedenisleraar doet zijn boordje los
en gaapt onder het nakijken.
© Wíslawa Szymborska
- uit het Pools vertaald door Gerard Rasch -
Uit: Wíslawa Szymborska Einde en begin - gedichten 1957-1997, Amsterdam, Meulenhoff, 1999
vrijdag 24 april 2009
Even vrolijk, even veel calcium
VIA PILLEN
Saailustig willen de doktoren
dat wij bij alle anderen horen:
even vrolijk, even goed,
even veel calcium in het bloed,
elke handdruk even droog,
elke bloeddruk even hoog,
we zullen nog alleen verschillen
in kleur en kracht van kokhalspillen
die wij van ze moeten willen.
Zo worden wij van nek tot naakt
via de bek gelijk gemaakt.
© Leo Vroman
Oorspr. in Hollands Maandblad, nummer 4 - april 1998. Later in:
Leo Vroman Het andere heelal, gedichten. Amsterdam, Querido, 2005
Opgeschorte landing
Aan zijn zeer netelige draad
daalt neer in de afgrond
een kleine soevereine spin en schuift
mijn lichaam terzijde. Het is een spin,
die zijn landing opschort tot ik mij
uit zijn kloof heb verwijderd. Zodra hij
de bodem heeft bereikt, is dat het teken
dat de rivier zijn bron heeft bestormd.
© Hans Faverey
Openingsgedicht uit de cyclus Het Ontbrokene in :
Hans Faverey Het ontbrokene, Amsterdam, De Bezige Bij, 1990.
De titelreeks uit deze bundel is, in opdracht van het Amsterdamse Fonds voor de Kunst, ook op muziek gezet door Margriet Hoenderdos.
donderdag 23 april 2009
Ik heb de auto's lief
LIJKEN
Als ik een rij auto’s langs de weg zie staan,
denk ik:
daar staan lijken bij elkaar.
Auto’s die niet rijden zijn lijken. Ze hebben geen ziel meer.
Ze zijn reeds berecht en straks zijn het gesloopte dingen.
Maar de meeste wagens worden de volgende dag wakker.
En waar gaan ze heen, wakker zijnde?
Naar hun dagelijkse hemel? Of naar hun dagelijkse hel?
Soms denken auto’s: was ik maar niet geboren, lag ik maar bij de sloper.
Sommige wagens betreuren dat ze al een dagje ouder zijn.
Ze denken aan hun o zo snel voorbijgaande jeugdjaren.
Auto’s in een opslagplaats zijn als het ware al geslachtofferd.
Ze verroeren zich de hele dag niet. Ze zijn oud en eenzaam.
Ik heb de auto’s lief zodra ze snel als een bliksem over de weg rijden,
sneller lopend dan een hert, net zo mooi.
O, hoe graag zou ik bevriend met een auto zijn
en mee gaan tot de einders van de wereld
om daar voor eeuwig met hem vakantie vieren.
Auto’s zijn engelen als ze vol vreugde over de weg vliegen,
terwijl hun vleugels nauwelijks de aarde raken.
Want er zal een tijd komen dat auto’s vleugels hebben en dat ze kunnen vliegen.
Alle auto’s moeten op de duur sterren aan de hemel worden.
Ze moeten met gouden portieren wandelen door de lucht,
ze moeten als muziek in de ruimte klinken.
Maar wat is een auto op deze aarde!
Spoedig gaat hij aan het sukkelen en moet hij van armoede aan de kant van de weg staan.
Hoe snel wordt hij oud!
En dan moet hij in alle bitterheid de ene na de andere fonkelnieuwe auto langs laten gaan.
De auto is een geboren verliezer,
totdat hij tot het rijk van de hemelen zal behoren waar hij
een lichtend spoor door de lucht zal nalaten en
waar hij gekroond en gezalfd zal worden door de Heer van de auto.
Want naar de Heer van de Auto gaan alle wagens.
Bij hem zullen ze voor eeuwig rust vinden na al die moeite en zorg
die ze besteed hebben om de rechte weg te bewandelen.
De goede en brave auto zal niet gesloopt worden.
De door de Heer goedgekeurde auto zal als een kilometerpaal tussen de wolken staan.
En nooit zal hij een schrammetje oplopen.
LEO HERBERGHS
[overpeinzing, april 2009]
Een borrel en een passend lied
MOEDER
Als vader slaapt gelijk een rustig beest,
en in zijn droom herkauwt en zalig lacht,
dan ligt gij wakker, starend in den nacht,
en roept uw zoons en dochters voor den geest.
Zij zijn gevloôn, als gieren voor 't tempeest,
met stukken van het oude nest bevracht,
waarin gij dubbend op hun terugkeer wacht,
maar op de klok het woord des tijds niet leest.
Laat niet uw dagen slinken in verdriet;
geen macht die tanden aan uw mond verstrekt,
of ooit weer zog in uwe borsten wekt.
Er is niets aan te doen, zoals gij ziet.
Drink dus een borrel bij een passend lied,
daar schele Piet reeds met uw tenen trekt.
Willem Elsschot
Uit: Willem Elsschot Verzameld Werk, Amsterdam, Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2005
Teder losdraaien
LICHT
De soldaten lieten ons met een uiterst klein
lichtje zitten: de fundamentalisten; de fundamenta-
listische soldaten die verzen citeerden, theologie
een hοndsdοlheidschuim dat de voortanden dekte;
de atheïstische soldaten die hun slachtpartijen zoet
als Marsrepen wensten; de Christelijke soldaten
die het slijm van tv-prekers οprispten; de soldaten
die alleen in de kraaklach van hun generaal geloofden;
de huurlingen die dogmatisch achterstallig soldij en
pensioenplannen bediscussieerden; de narco-guerillas
high van het aanslijpen van hun ideologisch traktaat.
Εlk geloof lijdt aan een burgeroorlog van clichés.
Μaar zodra het οp dood uitdelen aankwam, verschilde
geen enkele kant. Wat hen bond, een verfijnd gevoel
voor economie. Al onze gloeilampen werden gejat.
Op één na. Die werd van kamer tot kamer gedragen,
waar telkens even moest worden gewacht οm
de glοeidraad af te laten koelen.
„Bedaard, bijna teder, lοsdraaien," zou mijn moeder
ze hebben gewaarschuwd. Als ze nοg had geleefd. Εn
in elke kamer dachten hun messen dat meer kelen
meer lucht van node hadden -
Als een gloeilamp breekt blijken de scherven toch
dikker dan die van het gebruikelijke supermarkt-ei.
Bepaald geen kip. Eerder eend of gans.
Desalniettemin moesten we uiterst νoorzichtig met
het ons gebleven licht omgaan.
© Henk van Kerkwijk
Uit: Henk van Kerkwijk Lof der Onschuld, gedichten / Praise of innocence, poems. Engels-Nederlandse uitgave, Maastricht International Poetry Nights Series i.s.m. Verlag Ralf Liebe, Weilerswist (D.), 2008.
Iedereen zwart
HET GOOTSTEENDRAMA
Iedereen in het stadje was zwart. De laatste trein was al
vertrokken en vorken van ogen prikten in de slagroom van mijn witte huid.
In de dichtstbijzijnde winkel kocht ik schoensmeer en smeerde mezelf in
net zo lang totdat de receptionist in het motel zijn
zwarte Engels niet meer aanpaste toen hij mij een kamer liet zien.
‘Maakt u mij morgen om zeven uur wakker. Om half acht vertrekt
mijn trein.’ Hij maakte me wakker om tien voor half acht, en ik haalde
ternauwernood het station.
Iedereen keek naar me en ik herinnerde me de schoensmeer.
Ik probeerde het, met zachte vingers,
te verwijderen. Hardere vingers deden de huid evenmin wat,
en toen begreep ik dat de receptionist
iemand anders had gewekt.
Goedemorgen poëzie
blijf me te laat wakker maken,
laat zwarte schoensmeer doordringen in
mijn huid en woorden stromen in het gootsteendrama.
Daar zal het geklots van het water de restjes genot afspoelen
die mijn vrouw in het soepbord heeft neergelegd
en de lepels vergeten even de tunnel van de mond
waardoor ze werden aangegaapt.
Huid is huid,
en het afwasmiddel laat de nagels van mijn dochter
schitteren als de lampen van de achtbaan op de kermis
van mijn jeugd.
Ronny Someck
- met dank aan het Maastricht International Poetry Nights festival, juni 2006,
vertaling: Hilde Pach -
Naderhand ook gepubliceerd in: Ronny Someck Blues van de derde zoen, Maastricht, Azul Press, 2010
woensdag 22 april 2009
Ontvreemd verleden
TWEE FOTO'S UIT HET HOOFD GECITEERD
1.
Rechtop staat zij met naast haar
zittend op een stoel haar broertje
onder haar rokje dalen pijpjes van
een linnen broek met kant
tijd 1870
mijn moeder's moeder
tien jaar oud
Zij huwde een nietsnut
kreeg zeven kinderen
stierf in 1925 aan anemie en
de inflatie
Ik ben haar dubbel kwijt:
in 1943 roeide Puls haar foto uit
2.
Het strand van Helgoland
streepjesmannen grijzend
vrouwen tot de kuiten dichtgebonden
enkels in de golven
Daartussen mijn moeder, veertien,
in haar eerste badpak
lachend, verlegen, opgevouwen, ingekapseld
Zij werd vermoord in 1944
het badpak plus ontvreemd verleden
heb ik bewaard
de foto van haar schuchterheid
ligt opgeslagen in mijn hersenkast
© Lizzy Sara May
Uit: Lizzy Sara May Het depressionisme, Amsterdam, Bezige Bij, 1988.
Gebakken op de rand
EILANDEN
In mijn boek met sprookjes stond een plaatje:
Jij en ik op 'n toren bij een strand.
Kom weer in de wind staan, en ik laat je
kijken langs mijn uitgestrekte hand.
Waar de golven naar de verte rollen
en verdampen, zie je in een waas
eilanden van zaligheid, als bolle
violette broden voor de Paas.
Want gevleugelde persoonlijkheden
hebben ze van extra lekker zand
met hun gouden vingers zitten kneden
en gebakken op de hemelrand.
Daar moet al het moois zijn dat we zoeken,
en daarheen vertrokken wij alras,
als het niet zo sneu van onze boeken,
onze hond en onze liefde was.
Vladimir Nabokov
- vertaling: Anne Stoffel -
Gedicht uit 1928, in:
Vladimir Nabokov Gedichten, Hoorn, Hoogland & Van Klaveren, 2002.
Morgen, 23 april 2009, is het honderd jaar geleden dat Vladimir Nabokov werd geboren in St. Petersburg. De Amerikaans-Russische schrijver overleed in 1977; hij ligt begraven in Montreux, Zwitserland.
Tube
HARDWARE
Niets ervaar je dat je
niet eerder hebt ervaren
niets zie je dat je
niet ziet in je geest.
Boeken die je niet meer leest
de gebruikte tube
de stropdas
het holle van je hand,
het hoesten dat je vangt
dit alles is van je denken
de ruggegraat
denkt zelf niet mee.
© Gerrit Krol
Uit: Gerrit Krol 't Komt allemaal goed, Amsterdam, Querido, 2005
maandag 20 april 2009
Hoe hier losgeraakt
HET RAADSEL
Tijd heeft mij op de tuinbank neergezet,
een soplap in mijn hand gelegd. Toen
ik niet keek werd bloesem fruit,
hebben de wilgen zich verzilverd,
heeft het kind zijn eigen maaltijd
klaargemaakt.
Hij ziet ons zitten bij de vijgeboom,
wij lieten het konijn los in de tuin.
Het kind is achttien, wringt zijn hart
uit van verlangen en begrijpt niet
hoe hij hier kan blijven, hoe hij hier is
losgeraakt.
Verniel de haag, verzaag de stam,
vertrap de rozen, breek. Ik veeg
de spiegel schoon: nieuw gras
met glazen bloemen, jonge ouders
met hun kleine zoon, door tijd niet
aangeraakt.
© Anna Enquist
Uit: Anna Enquist Klaarlichte dag. Amsterdam, De Arbeiderspers, 1996
Dorst
SPINOZA
Baruch Spinoza, lenzenslijper van beroep in Amsterdam,
borg in zijn innerlijk een krachtige tamtam.
Uit een koud donker souterrain, alleen,
zond hij reeksen seinen naar de hemel heen.
Ζoals de negers in het oerwoud. Stapsgewijs
voltooide hij — geen kleinigheid — de reis
naar 't Αl. De Ene. Onbegrensde. Van alwaar 't
hem mogelijk was te overzien de menselijke aard.
(In zijn hoge dorst de eerste oorzaak te bevroeden
krepeerde hij beneden haast van ondervoeding.)
's Nachts in zijn dromen sliep Baruch Spinoza
in de omarming van een zekere Rosa.
Rosa Raczewski, een geborene Vamprotten.
Geen mens weet waar en hoe hij deze slaapgenote
ontmoette. Het was een blonde stoot. Geen snolletje.
Wel bloeduitbundig. En zo liep alles toch op rolletjes.
© Násos Vayenás
Uit: Násos Vayenás Biografie en andere gedichten – vertal. uit het Grieks: Marko Fondse en Hero Hokwerda.
Amsterdam, Het Griekse Eiland, 1990.
Achterin bloemen
'MEER OVER VADERS DOOD'
Ik vertelde het op mijn werk. De secretaresses mompelden,
slordig verwarde handen afvegend aan de kokerrok.
Drentelen, pulken, wegkijken,
dan ineens vieze koffie gaan halen.
Een ogenblik later plant ik mij neer en leg mijn handen
op het koele formica, het bekertje middenin.
Twee Russen, korte beentjes, zwijgzame violisten van de eerste stoel
op wier kinderhand het riet was neergekomen bij elke onzuivere noot,
— en die nu dus met worstenvingers viool kunnen spelen.
Ze rezen voor me op als bomen en huilden
zulke dikke tranen achter plusbrillen.
Een dubbele omhelzing van hout, langs hen heen
zag ik wegrijden de slee over de taiga
met achterin de bloemen, de geruisloze mens.
Micha Hamel
Uit: Micha Hamel Alle enen opgeteld, Amsterdam/Antwerpen, Augustus, 2005.
zondag 19 april 2009
Dozen zonnen
UITBUNDIGHEID
Met korven om manen in te vangen,
met bussen vol gezangen,
met potten om lichten in te drogen
reis ik langs de ogen van het land.
Met dozen zonnen,
met klanken in tonnen
en glazen gedichten in iedere dwaze hand.
Waar ik mijn armen ook rek,
ik ben overal gek.
© Pierre Kemp
Gedicht oorspr. uit 1929, in:
Pierre Kemp Verzameld Werk, Amsterdam, G.A. van Oorschot, 1976
zaterdag 18 april 2009
Litteken
BOOMGEDICHT
Zoveel als deze boom heb ik nooit beloofd:
mijn schaduw is minder, mijn nutteloze insekten tieren
weliger,
geen konijnen nestelen aan mijn voet.
Wel is mijn schors schor en hees
en ik overschreeuw mijzelf dagelijks met kinderen en bladeren.
Traag en moeizaam is mijn ringen
en even moeizaam wen ik aan het snoeien van handen,
de taal die mensen spreken.
Uit mijn hout worden geen goden gesneden,
ook zonder hen wordt mijn hout ouder.
Soms is het in mijn merg zo onophoudelijk donker
als in het windstil centrum van een ziekte;
je hoort er mensen als marmotten piepen
diep uit de zwartste zwammen van hun menszijn.
Maar jij die uit dit hout een stem wilt snijden,
snijdt een stem. Zoals mijn litteken is zing ik.
Mijn litteken is mijn sieraad.
Sybren Polet
Uit: Sybren Polet Lady Godiva op scooter, Amsterdam, De Beuk, 1960.
Aan elke deurpost
AFSCHEID
(Abschied)
Maar jij kwam nooit met de avond -
Ik zat in mijn sterrenmantel.
...Als er aan mijn huis geklopt werd
Was het mijn eigen hart.
Dat hangt nu aan elke deurpost,
Ook aan die van jou;
Tussen varens uitdovende vuurroos
In het bruin van de guirlande.
Voor jou verfde ik de hemel braamrood
Met mijn hartebloed.
Maar jij kwam nooit met de avond -
...Ik wachtte met schoenen van goud.
© Elske Lasker
- vertaling uit het Duits: Menno Wigman -
Lasker - Schüler (1869-1945) schreef dit gedicht in 1913.
Uit: Altijd kleurt je bloed mijn wangen rood - De mooiste liefdesgedichten, bloemlezing. Amsterdam, Bert Bakker, 2002.